Πάγος σαν τη Γαλλία λείπει από την Ανταρκτική — και ο ωκεανός που έμεινε ακάλυπτος τραβάει κι άλλη θερμότητα

Το 2022, σε τέσσερις από πέντε αποικίες αυτοκρατορικών πιγκουίνων στη Θάλασσα Μπέλινγκσχαουζεν, ο θαλάσσιος πάγος έσπασε πολύ νωρίς. Τα μικρά δεν είχαν προλάβει να βγάλουν το αδιάβροχο φτέρωμά τους, και πνίγηκαν. Ήταν μια καταστροφική αποτυχία αναπαραγωγής ολόκληρης σεζόν, και η αιτία δεν ήταν κάποιος θηρευτής. Ήταν η απουσία μιας σταθερής λευκής πλατφόρμας κάτω από τα πόδια τους (Antarctic and Southern Ocean Coalition).

Φέτος, η ίδια ευρύτερη ζώνη, η δυτική πλευρά της Ανταρκτικής Χερσονήσου, ξαναβρέθηκε σχεδόν χωρίς χειμερινό πάγο. Γύρω στις 10 Ιουνίου, η συνολική παγοκάλυψη της ηπείρου ήταν περίπου 11,4 εκατ. τετρ. χλμ., ενώ για την εποχή αναμένονταν κοντά στα 12,6 εκατ. (The Guardian). Το μεγαλύτερο κενό συγκεντρώνεται σε μία περιοχή. Στη Μπέλινγκσχαουζεν έλειπαν περίπου 650.000 τετρ. χλμ. πάγου σε σχέση με τον μέσο όρο, μια έκταση όσο όλη η Γαλλία. Ο συγκεκριμένος αριθμός δεν προέρχεται από επίσημο δελτίο, είναι δημοσιογραφική σύνθεση πάνω σε δορυφορικά δεδομένα. Όμως η εικόνα του ελλείμματος επιβεβαιώνεται από τις αναλύσεις της Copernicus, που τον Μάιο μετρούσε την ανταρκτική παγοκάλυψη περίπου 9% κάτω από τον μέσο όρο.

Όταν η θάλασσα παύει να είναι καθρέφτης

Ο μηχανισμός πίσω από τους αριθμούς είναι ένας κύκλος που τροφοδοτεί τον εαυτό του. Ο χιονισμένος θαλάσσιος πάγος λειτουργεί σαν καθρέφτης: ανακλά πάνω από το 85% του ηλιακού φωτός πίσω στο διάστημα. Ο σκοτεινός, ανοιχτός ωκεανός κάνει το αντίθετο, απορροφά περίπου το 93% (Australian Antarctic Program). Όταν λείπει ο πάγος, η ίδια επιφάνεια σταματά να επιστρέφει ενέργεια και αρχίζει να τη ρουφάει.

Κι ο ωκεανός δεν είναι παθητικός δέκτης. Αποθηκεύει και μεταφέρει αυτή τη θερμότητα σαν τεράστιο ρεζερβουάρ (NASA). Ο θαλάσσιος πάγος είναι επίσης ένα καπάκι μόνωσης ανάμεσα στη σχετικά θερμή θάλασσα και τον παγωμένο αέρα. Χωρίς αυτό, η ανταλλαγή θερμότητας και υγρασίας προς την ατμόσφαιρα εκτοξεύεται (Science Learning Hub). Έτσι κλείνει ο κύκλος: λιγότερος πάγος σημαίνει θερμότερο νερό, που κάνει ακόμα δυσκολότερο τον σχηματισμό νέου πάγου.

Αυτή η επιπλέον θερμότητα δεν μένει αδρανής. Τροφοδοτεί πιο ασταθή καιρικά συστήματα και προσθέτει πίεση στους χερσαίους παγετώνες, που είναι η πραγματική απειλή για τις ακτές. Γιατί εδώ χρειάζεται ένα ξεκαθάρισμα: ο θαλάσσιος πάγος ήδη επιπλέει, άρα όταν λιώνει δεν ανεβάζει άμεσα τη στάθμη, όπως το παγάκι που λιώνει μέσα στο ποτήρι (NASA, NSIDC). Ο κίνδυνος είναι έμμεσος. Ο πάγος προστατεύει τις παγοκρηπίδες από κύματα και θερμό νερό, κι εκείνες με τη σειρά τους λειτουργούν σαν «φρένα» που συγκρατούν τους παγετώνες πίσω τους (NSIDC). Στη Δυτική Ανταρκτική, όπου μεγάλο μέρος του πάγου πατά σε υπόβαθρο κάτω από τη στάθμη της θάλασσας, αυτό μετράει. Μια πρόσφατη σύνθεση εκτιμά ότι η ήπειρος εξηγεί ήδη περίπου το 12% της παρατηρούμενης ανόδου της στάθμης από το 1960 (ScienceDaily), και η IPCC θεωρεί την αντίδρασή της ένα από τα μεγάλα ανοιχτά ερωτήματα του μέλλοντος (IPCC AR6).

Πίσω από τα φετινά νούμερα δεν κρύβεται μόνο ο καιρός μιας χρονιάς. Η δορυφορική σειρά από το 1979 δεν είχε δείξει την καθαρή πτώση της Αρκτικής, μέχρι το 2016. Από τότε, επαναλαμβανόμενα χαμηλά, ρεκόρ το 2023, νέο βύθισμα το 2024 (Science Learning Hub). Κύριος ύποπτος είναι η ωκεάνια θερμότητα: θερμό νερό από τα βάθη του Νότιου Ωκεανού έχει πλησιάσει τις παρυφές της ηπείρου τις τελευταίες δύο δεκαετίες (Communications Earth & Environment). Το ίδιο νερό που η ήπειρος κρατά καταγεγραμμένο στα αρχαία της στρώματα πάγου (To Brief) ξαναγυρίζει τώρα από κάτω.

Το αν ο φετινός χειμώνας θα «σωθεί» θα κριθεί τον Σεπτέμβριο, όταν θα φανεί αν το χειμερινό μέγιστο επανέλθει κοντά στους μέσους όρους ή αν η Μπέλινγκσχαουζεν μείνει ανοιχτή θάλασσα. Προς το παρόν, ο πιο καθαρός δείκτης είναι ένας αριθμός: στον σταθμό Esperanza, στις αρχές Ιουνίου, το θερμόμετρο έδειξε 15,4°C (The Guardian).