Αέρας 6 εκατομμυρίων ετών στην επιφάνεια της Ανταρκτικής

Ενώ η Βρετανία και η Γαλλία ζουν τον πρωτοφανή καύσωνα του Μαΐου (To Brief), μια ομάδα γεωεπιστημόνων στην Ανταρκτική ψάχνει αέρα από έναν άλλο θερμό πλανήτη: τον δικό μας, πριν από 6 εκατομμύρια χρόνια.

Στα Allan Hills της Ανατολικής Ανταρκτικής, το πρόγραμμα COLDEX δεν χρειάστηκε να τρυπήσει χιλιόμετρα πάγου. Σε βάθος μόλις 100 με 200 μέτρων, ανέκτησε δείγματα παγωμένου αέρα που μπορεί να φτάνουν τα 6 εκατομμύρια χρόνια, από τα αρχαιότερα που έχουν αναλυθεί ποτέ άμεσα (ScienceDaily, Economic Times). Αυτές οι μικροσκοπικές φυσαλίδες κρατούν αυτούσιο τον αέρα ενός πλανήτη αρκετούς βαθμούς θερμότερου, ένα φυσικό μοντέλο για το μέλλον που χτίζουμε σήμερα.

Πώς ένα μπουκάλι αέρα διασχίζει εκατομμύρια χρόνια

Όταν πέφτει χιόνι, παγιδεύει μέσα του λίγο αέρα. Καθώς θάβεται και συμπιέζεται, γίνεται τελικά συμπαγής πάγος. Τη στιγμή που οι πόροι σφραγίζονται, μια μικροσκοπική φυσαλίδα αρχαίας ατμόσφαιρας μένει κλειδωμένη μέσα. Σαν βαζάκι κονσέρβας. Οι επιστήμονες μετρούν σήμερα απευθείας το διοξείδιο του άνθρακα και το μεθάνιο μέσα σε αυτές τις φυσαλίδες, διαβάζοντας τη σύνθεση μιας ατμόσφαιρας που έπαψε να υπάρχει εκατομμύρια χρόνια πριν (MIT EAPS, Nature).

Το έξυπνο κόλπο των Allan Hills είναι ότι ο πάγος αυτός δεν χρειάστηκε να φτάσει εκεί κάτω. Πρόκειται για περιοχή «μπλε πάγου», όπου ο άνεμος ξεσκεπάζει συνεχώς την επιφάνεια και η ροή του παγετώνα σπρώχνει παλιά στρώματα προς τα πάνω. Η γεωμετρία της Ανταρκτικής έφερε εκατομμύρια χρόνια κλιματικής ιστορίας σχεδόν κάτω από τα πόδια των ερευνητών.

Γιατί ένας πλανήτης 6 εκατομμυρίων ετών μάς αφορά τώρα

Η περίοδος που ανοίγει το νέο εύρημα, το ύστερο Μειόκαινο, μοιάζει αρκετά με τον κόσμο που χτίζουμε σήμερα: σημαντικά θερμότερος, με διαφορετικούς πάγους και ψηλότερες θάλασσες. Αυτό που χρειάζονται οι κλιματικοί επιστήμονες είναι βαθμονόμηση. Πόσο αντιδρά πραγματικά ο πλανήτης όταν τα αέρια του θερμοκηπίου μένουν για καιρό σε υψηλά επίπεδα;

Ένα πιο καθαρό μέτρο σύγκρισης παραμένει το μέσο Πλειόκαινο, πριν 3,3 με 3,0 εκατομμύρια χρόνια. Σύμφωνα με το IPCC, οι παγκόσμιες θερμοκρασίες ήταν τότε περίπου 2,5 με 4°C πάνω από τα προβιομηχανικά επίπεδα και η στάθμη της θάλασσας 5 έως 25 μέτρα ψηλότερη (IPCC). Για σύγκριση: το CO₂ σήμερα είναι γύρω στα 420 ppm, από 278 ppm στην προβιομηχανική εποχή (NASA). Η διδαχή των παγοπυρήνων είναι σταθερή: όταν ο πλανήτης μένει αρκετά σε θερμότερη ισορροπία, οι πάγοι και οι θάλασσες δεν στέκονται ακίνητοι.

Θραύσματα χρόνου, όχι συνεχές ημερολόγιο

Τα Allan Hills δεν δίνουν συνεχές ημερολόγιο 6 εκατομμυρίων ετών. Σε περιοχές μπλε πάγου, τα στρώματα παραμορφώνονται, αναδιπλώνονται, μετακινούνται. Αυτό που ανέκτησαν οι ερευνητές είναι αποσπασματικά στιγμιότυπα, όχι βιβλίο με σελίδες στη σειρά (ScienceDaily). Επιπλέον, ο αέρας μέσα σε μια φυσαλίδα είναι συνήθως κάπως νεότερος από τον πάγο που τον περιβάλλει, και τόσο παλιά δείγματα είναι ευαίσθητα σε ρωγμές και μόλυνση.

Γι' αυτό και τα δεδομένα που έχουν περάσει από αξιολόγηση ομοτίμων (peer review) είναι ισχυρότερα για δείγματα έως περίπου 3 εκατομμύρια χρόνια. Τα 6 εκατομμύρια αναφέρονται προς το παρόν ως πιθανή ηλικία στη βάση του πυρήνα (Nature).

Παράλληλα, μια άλλη ευρωπαϊκή προσπάθεια, το πρόγραμμα Beyond EPICA, δουλεύει σε διαφορετική στρατηγική: να επεκτείνει το συνεχές αρχείο πέρα από τα 800.000 χρόνια που είχαμε για δεκαετίες, προς τα 1,2 και τελικά τα 1,5 εκατομμύρια χρόνια (Nature). Σε άλλο μέτωπο, ομάδα στην οποία συμμετέχει το Imperial College ανακτά πυρήνες ιζημάτων που καλύπτουν 23 εκατομμύρια χρόνια (Imperial College London). Τα Allan Hills παίζουν διαφορετικό ρόλο σε αυτό το παζλ: γεφυρώνουν το κενό ανάμεσα στους νεότερους συνεχείς παγοπυρήνες και στα παλαιότερα, έμμεσα γεωλογικά αρχεία.

Η ιδέα είναι λιτή και ωραία: για να καταλάβουμε πού πάμε, ψάχνουμε αέρα από έναν θερμότερο πλανήτη που υπήρξε πριν από εμάς. Και τον βρήκαμε σχεδόν στην επιφάνεια, αρκούσε να ξέρουμε πού να κοιτάξουμε.