Η παγίδα του 4,2%: Γιατί η Fed δεν μπορεί να πατήσει φρένο και η Wall Street έχασε 2%

4,2%, τόσο έτρεξε ο πληθωρισμός στις ΗΠΑ τον Μάιο, κι όμως η κεντρική τράπεζα της χώρας δεν μπορεί απλώς να πατήσει φρένο. Την απότομη άνοδο την οδήγησε σχεδόν αποκλειστικά η ενέργεια, που εξήγησε πάνω από το 60% της μηνιαίας ανόδου: η βενζίνη έτρεξε +40,5% μέσα σε έναν χρόνο και το πετρέλαιο θέρμανσης σχεδόν +59% (BLS). Αυτή η διάκριση κρύβεται πίσω από τον αριθμό, και εξηγεί γιατί η Fed είναι εγκλωβισμένη.

Ζήτηση ή προσφορά; Η διαφορά που αλλάζει τα πάντα

Υπάρχουν δύο ειδών πληθωρισμοί. Ο ένας έρχεται από τη ζήτηση: η οικονομία τρέχει πολύ γρήγορα, ο κόσμος ξοδεύει, οι τιμές ανεβαίνουν παντού. Σε αυτή την περίπτωση η συνταγή είναι γνωστή. Η κεντρική τράπεζα ανεβάζει τα επιτόκια, τα δάνεια ακριβαίνουν, η κατανάλωση φρενάρει, οι τιμές ηρεμούν.

Ο πληθωρισμός του Μαΐου όμως είναι πληθωρισμός προσφοράς, κόστος που έρχεται από ακριβότερη ενέργεια λόγω του πολέμου στο Ιράν. Το αποδεικνύει ο δομικός δείκτης (core CPI), που αφαιρεί τρόφιμα και ενέργεια για να δείξει αν η ακρίβεια έχει απλωθεί στην υπόλοιπη οικονομία: έμεινε στο 2,9%, με τις υπηρεσίες μεταφορών μάλιστα να υποχωρούν 0,6% τον μήνα (BLS). Δεν βλέπουμε μια οικονομία που υπερθερμαίνεται. Βλέπουμε ένα ακριβό βαρέλι που περνά στην αντλία.

Εδώ είναι η παγίδα. Η Fed δεν μπορεί να ρίξει την τιμή του πετρελαίου με τα επιτόκια. Αν τα ανεβάσει, χτυπά δουλειές, δάνεια και ανάπτυξη για ένα πρόβλημα που γεννήθηκε στα Στενά του Ορμούζ, όχι στην αμερικανική αγορά. Αν τα μειώσει, μοιάζει να ανέχεται πληθωρισμό πάνω από 4% και ρισκάρει να «ξεφύγουν» οι προσδοκίες. Στα πρακτικά της προηγούμενης συνεδρίασης κράτησε το επιτόκιο στο 3,50%-3,75% με μήνυμα αναμονής (Federal Reserve). Το πιθανότερο βραχυπρόθεσμο μοτίβο είναι «hold» με σκληρότερο τόνο, όχι χαλάρωση, και αυτό ακριβώς τρόμαξε τις αγορές.

Γιατί έπεσε η Wall Street

Στις 10 Ιουνίου ο Dow υποχώρησε 1,87%, ο S&P 500 1,62% και ο Nasdaq 1,98% (AP). Η μηχανική είναι απλούστερη απ' όσο φαίνεται. Όταν ο πληθωρισμός κρατά τα επιτόκια ψηλά, αυξάνεται το επιτόκιο με το οποίο η αγορά «προεξοφλεί» τα μελλοντικά κέρδη μιας εταιρείας (δηλαδή υπολογίζει την τρέχουσα αξία τους). Αυτό πληγώνει περισσότερο τις μετοχές τεχνολογίας και ανάπτυξης, που η αποτίμησή τους στηρίζεται σε κέρδη πολλών ετών μπροστά (U.S. Bank). Γι' αυτό ο Nasdaq έχασε τα περισσότερα.

Πάνω σε αυτό το σκηνικό, ο Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε στο Οβάλ Γραφείο «λατρεύω τον πληθωρισμό», χαρακτηρίζοντας τα νούμερα «great» (CNBC, PBS). Το επιχείρημά του: η άνοδος είναι προσωρινή, οφείλεται στον πόλεμο και θα πέσει «σαν πέτρα» μόλις αυτός τελειώσει. Η αντίφαση είναι μετωπική, αφού λίγες μέρες νωρίτερα πίεζε δημόσια τη Fed να μειώσει επιτόκια (The Irish Times), τη στιγμή που ο ίδιος πληθωρισμός που αποκαλεί «great» δίνει στη Fed κάθε λόγο να κρατήσει το χρήμα ακριβό.

Και υπάρχει λόγος που ο Τραμπ πιέζει τόσο. Τα υψηλά επιτόκια εκτοξεύουν την εξυπηρέτηση του αμερικανικού χρέους, με τους τόκους να οδεύουν προς το 1 τρισ. δολάρια ετησίως (CBO). Όσο φθηνότερο το χρήμα, τόσο ελαφρύτερος ο λογαριασμός του Δημοσίου.

Ποιος πληρώνει το βαρέλι

Πίσω από τη μάχη Fed-Λευκού Οίκου, το λογαριασμό τον σηκώνουν συγκεκριμένα νοικοκυριά. Τα χαμηλά εισοδήματα δίνουν για ενέργεια το 8,6% όσων βγάζουν, σχεδόν τριπλάσιο από το 3% των υπόλοιπων, και 21,5 εκατ. νοικοκυριά είναι ήδη πίσω στους λογαριασμούς (NEADA). Την ίδια ώρα η αύξηση των μισθών επιβραδύνθηκε στο 3,6%, χαμηλότερα από τον πληθωρισμό (Atlanta Fed). Κερδισμένοι είναι παραγωγοί και διυλιστήρια, όπου περίπου το μισό από τα έκτακτα κέρδη του πετρελαίου πηγαίνει στο πλουσιότερο 1% (NPR).

Η Ελλάδα δεν παρακολουθεί απλώς αυτή την αναταραχή, την πληρώνει ήδη. Ο πληθωρισμός σκαρφάλωσε κοντά στο 5% τον Μάιο, πάνω από τον μέσο όρο της ευρωζώνης, με βενζίνη +21% και ντίζελ +24,4% (Eurostat, News247). Πάνω από το 11% έτρεξαν οι τιμές στις μεταφορές, ένα βάρος που πέφτει κατευθείαν στην καθημερινή μετακίνηση (To Brief). Το αδύναμο ευρώ επιδεινώνει την εικόνα, αφού κάνει το πετρέλαιο, που τιμολογείται σε δολάρια, ακόμη ακριβότερο.

Το ερώτημα που κρίνει τα πάντα δεν είναι αν πονάει σήμερα, αλλά αν αυτό το ενεργειακό σοκ θα μείνει στην αντλία ή θα περάσει σε μισθούς και προσδοκίες. Αν συμβεί το δεύτερο, η Fed θα χρειαστεί μια παρέμβαση που η σημερινή, ήδη πιεσμένη οικονομία δύσκολα αντέχει.