Το ουράνιο του Ιράν χάθηκε από τα μάτια των επιθεωρητών, και καμία συμφωνία δεν μπορεί πια να το επαληθεύσει

Πριν από λίγες εβδομάδες, ο Τραμπ απειλούσε δημόσια ότι οι ΗΠΑ μπορεί να αρπάξουν διά της βίας το εμπλουτισμένο ουράνιο του Ιράν. Η Τεχεράνη απάντησε θάβοντάς το ακόμη βαθύτερα. Σφράγισε σήραγγες και, σύμφωνα με ρεπορτάζ του CNN που στηρίζεται σε πέντε πηγές αμερικανικών υπηρεσιών, παγίδευσε εισόδους με εκρηκτικά γύρω από το απόθεμα κοντά στο Ισφαχάν (CNN). Το αποτέλεσμα ξεπερνά κάθε στρατιωτικό σχέδιο. Την ώρα που ΗΠΑ και Ιράν εμφανίζονται κοντά σε συμφωνία (To Brief), το ίδιο το υλικό που θα έπρεπε να ελέγξει αυτή η συμφωνία έχει γίνει αόρατο και στους επιθεωρητές.

Ο ισχυρισμός για τα εκρηκτικά παραμένει μονοπηγικός. Όμως η ταφή και η οχύρωση των εισόδων τεκμηριώνονται ανεξάρτητα από δορυφορικές αναλύσεις, και αποτελούν ιρανική τακτική που προϋπήρχε των απειλών Τραμπ (Bloomberg, ISIS). Αυτό που έκανε η δημόσια απειλή ήταν να επιταχύνει μια λογική επιβίωσης: αν ο κίνδυνος είναι αμερικανική επιδρομή ειδικών δυνάμεων, οι κατεστραμμένες είσοδοι μετατρέπουν την αποστολή σε αργό εγχείρημα εκσκαφής και αποναρκοθέτησης υπό πυρά (BBC).

Στο κέντρο όλων βρίσκεται ένας αριθμός: περίπου 440,9 κιλά ουρανίου εμπλουτισμένου στο 60%, με βάση το τελευταίο επαληθευμένο στιγμιότυπο της Διεθνούς Υπηρεσίας Ατομικής Ενέργειας (IAEA, ο πυρηνικός επόπτης του ΟΗΕ) (Reuters/Internazionale, World Nuclear Association). Για να φανεί γιατί μετράει: το φυσικό ουράνιο περιέχει 0,7% του ισοτόπου U-235, ένα πυρηνικό εργοστάσιο καίει καύσιμο 3% με 5%, και μια βόμβα θέλει περίπου 90% (Al Jazeera). Το 60% δεν είναι έτοιμο όπλο, αλλά είναι εξαπατητικά κοντά. Σχεδόν όλη η δουλειά του εμπλουτισμού έχει ήδη γίνει. Αυτό που απομένει για να φτάσει στο 90% είναι περίπου το 1% της συνολικής προσπάθειας (Center for Arms Control).

Γιατί μια συμφωνία μπορεί να μη σημαίνει τίποτα

Εδώ είναι ο πραγματικός κόμπος. Η IAEA δηλώνει πλέον αδυναμία να προσδιορίσει το μέγεθος, τη σύνθεση ή την τοποθεσία του αποθέματος (Al Jazeera). Το ευρωπαϊκό μπλοκ το ονομάζει απώλεια της «συνέχειας γνώσης», δηλαδή του αδιάσπαστου νήματος μετρήσεων που εγγυάται ότι κανένα γραμμάριο δεν χάθηκε (EEAS).

Καμία σοβαρή πυρηνική συμφωνία δεν τελειώνει σε μια πολιτική δήλωση. Χρειάζεται απογραφή, πρόσβαση επιθεωρητών, μέτρηση των κυλίνδρων UF6 (της αέριας μορφής που παίρνει το ουράνιο για τον εμπλουτισμό), σφράγιση και, στη συνέχεια, εξαγωγή ή αραίωση του υλικού. Όλα αυτά απαιτούν ανθρώπους που μπαίνουν φυσικά μέσα. Αν οι είσοδοι είναι σφραγισμένες ή ναρκοθετημένες, δεν μπλοκάρεται μόνο μια αμερικανική επιχείρηση κατάσχεσης. Μπλοκάρεται και η ειρηνική επαλήθευση. Έτσι μπορεί να υπάρξει «συμφωνία» χωρίς εφαρμόσιμη βάση, δηλαδή ανακοίνωση χωρίς πυρηνικό λογιστικό έλεγχο (PBS/AP).

Αυτό αλλάζει τη φύση της κρίσης. Από πρόβλημα καταστροφής εγκαταστάσεων, το πυρηνικό ζήτημα έγινε πρόβλημα φυσικής ανάκτησης και επιτήρησης του ίδιου του υλικού. Και επειδή η βίαιη κατάσχεση γίνεται πιο ακριβή και πιο επικίνδυνη, ανεβαίνει η αξία κάθε περιφερειακής υποδομής που στηρίζει αμερικανικές επιχειρήσεις. Η Σούδα είναι το πιο απτό παράδειγμα: λειτούργησε ως σημείο ανεφοδιασμού αμερικανικού αεροπλανοφόρου που είχε χτυπήσει το Ιράν. Ο Μητσοτάκης κράτησε προσεκτική δημόσια γλώσσα, μιλώντας για «πόλεμο ΗΠΑ-Ιράν» και ανησυχίες για την οικονομία (Πρωθυπουργός).

Η ουσία του αδιεξόδου είναι αυτή. Το ουράνιο έγινε όμηρος κλειδωμένος κάτω από τον βράχο. Όσο μένει εκεί, μη ορατό και μη μετρήσιμο, καμία υπογραφή δεν μπορεί να αποδείξει τι ακριβώς περιορίζει. Και καμία πλευρά δεν έχει βρει πώς να φτάσει σε αυτό χωρίς να ανατινάξει την ίδια τη συμφωνία που θα το ανέκτανε.