Η Ουάσιγκτον λέει ότι η συμφωνία με το Ιράν υπογράφεται «αύριο», η Τεχεράνη απαντά ότι δεν υπάρχει ημερομηνία

Ο Ντόναλντ Τραμπ ανακοίνωσε ότι το μνημόνιο που τερματίζει τον πόλεμο με το Ιράν είναι «προγραμματισμένο να υπογραφεί αύριο» και ότι αμέσως μετά θα ανοίξουν τα Στενά του Ορμούζ (Reuters). Λίγες ώρες νωρίτερα, ο Πακιστανός πρωθυπουργός Σαχμπάζ Σαρίφ μιλούσε για «τελικό, συμφωνημένο κείμενο» και ηλεκτρονική υπογραφή μέσα σε 24 ώρες (New Indian Express). Η Τεχεράνη απαντά διαφορετικά. Ο εκπρόσωπος του ιρανικού υπουργείου Εξωτερικών Εσμαΐλ Μπαγαΐ είπε ότι η υπογραφή δεν θα γίνει την Κυριακή και ότι το κείμενο δεν έχει εγκριθεί (CBS News). Αυτή η απόσταση, ανάμεσα σε μια Ουάσιγκτον που τρέχει για τετελεσμένο και μια Τεχεράνη που δεν προλαβαίνει να το κυρώσει, είναι όλη η ιστορία.

Γιατί η ανακοίνωση είναι το όπλο

Όταν ο Τραμπ διακηρύσσει δημόσια ότι «η συμφωνία έκλεισε» πριν υπάρξει ορατό υπογεγραμμένο κείμενο, δεν περιγράφει γεγονός. Χτίζει πίεση. Η λογική είναι απλή: αν το Ιράν καθυστερήσει, θα φαίνεται διεθνώς ως ο μόνος παίκτης που μπλοκάρει την αποκλιμάκωση (White House). Ταυτόχρονα, η αμερικανική πλευρά κρατά ενεργά όλα τα εργαλεία καταναγκασμού. Ο Τραμπ μιλά ακόμη για «το απόλυτο εναλλακτικό σενάριο» αν αποτύχει η διπλωματία, υπονοώντας νέα πλήγματα. Και ο αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς ξεκαθάρισε ότι δεν θα υπάρξει προκαταβολή μετρητών ούτε αποδέσμευση παγωμένων κεφαλαίων με μόνη την υπογραφή, παρά μόνο σταδιακή ανακούφιση μετά από συμμόρφωση (AP).

Άλλωστε αυτό που συζητείται δεν είναι καν συνθήκη. Είναι ένα μνημόνιο κατανόησης, ένα πλαίσιο προθέσεων που απλώς ανοίγει περίπου 60 ημέρες σκληρών τεχνικών διαπραγματεύσεων για πυρηνικά, κυρώσεις και ουράνιο (CBS News). Η Ουάσιγκτον πουλάει την εικόνα τελικής συμφωνίας πριν υπάρξει η συμφωνία.

Το πρόβλημα είναι ότι το Ιράν δεν έχει αυτή τη στιγμή ποιον να βάλει την υπογραφή χωρίς πολιτικό κόστος. Μετά τη δολοφονία του Αλί Χαμενεΐ, το σύστημα λειτουργεί με μεταβατικό συμβούλιο και χωρίς αδιαμφισβήτητο νέο Ανώτατο Ηγέτη, δηλαδή χωρίς το πρόσωπο που κατά το Σύνταγμα έχει τον τελικό λόγο σε πόλεμο, ειρήνη και πυρηνικά. Μια γρήγορη συμφωνία με τις ΗΠΑ είναι εύκολο να πουληθεί εσωτερικά ως συνθηκολόγηση πάνω από το φέρετρο του ηγέτη. Στους δρόμους της Τεχεράνης και της Μασχάντ διαδηλωτές φωνάζουν ήδη «Αραγτσί, τι έγινε το αίμα του ηγέτη μου;» (BBC Persian). Κανείς δεν θέλει να χρεωθεί την υποχώρηση.

Το κλειδί δεν το κρατά το ΥΠΕΞ

Εδώ είναι η ουσία που χάνεται στις δηλώσεις. Ο υπουργός Εξωτερικών Αραγτσί μπορεί να διαπραγματεύεται το κείμενο, αλλά το άνοιγμα του Ορμούζ, η ναρκαλιεία και η πρόσβαση στο εμπλουτισμένο ουράνιο δεν περνούν από διπλωμάτες. Περνούν από τους Φρουρούς της Επανάστασης (IRGC), τον παράλληλο ένοπλο πυλώνα του καθεστώτος με δική του ναυτική και πυραυλική δύναμη. Η ναυτική τους μοίρα εκδίδει σήμερα τις άδειες διέλευσης στο στενό και μόλις χθες προειδοποιούσε πλοία ότι το Ορμούζ είναι «πλήρως κλειστό» (Xinhua). Δεν υπάρχει δημόσιο «ναι» του σκληροπυρηνικού πόλου, με κεντρική φιγούρα τον Αχμάντ Βαχιντί, που οι αναλυτές περιγράφουν ως τον άνθρωπο που επιβάλλει τη σκληρή γραμμή έναντι του υπουργείου Εξωτερικών (WSJ, ISW).

Στο πυρηνικό σκέλος, η κατάσταση είναι ακόμη πιο μπερδεμένη. Η Τεχεράνη φέρεται να σφραγίζει σήραγγες και να παγιδεύει με εκρηκτικά τις εισόδους κοντά στο απόθεμα ουρανίου της (To Brief). Την ίδια ώρα, η Διεθνής Υπηρεσία Ατομικής Ενέργειας (ΔΟΑΕ), ο διεθνής επιθεωρητής που πιστοποιεί πού βρίσκεται το υλικό, παραδέχεται ότι εδώ και μήνες δεν μπορεί να επαληθεύσει ποσότητα ή τοποθεσία (PBS/AP, UK Gov). Μια υπογραφή χωρίς διαταγή της ναυτικής δύναμης των Φρουρών για διέλευση και χωρίς επιστροφή των επιθεωρητών είναι ανακοίνωση, όχι εφαρμογή. Το ίδιο μοτίβο «το Πακιστάν θριαμβεύει, η Τεχεράνη διαψεύδει» επαναλήφθηκε μόλις το προηγούμενο 24ωρο (To Brief).

Για την Αθήνα, η μετέωρη συμφωνία δεν φέρνει ανακούφιση. Φέρνει παράταση της έκθεσης. Η Ελλάδα δεν είναι παρατηρητής. Η Σούδα και η διμερής αμυντική συμφωνία MDCA, που επιτρέπει μόνιμη αμερικανική στρατιωτική πρόσβαση σε ελληνικές βάσεις, έχουν κάνει αυτή την πρόσβαση πάγια υποδομή (in.gr). Η ελληνική συστοιχία αντιαεροπορικών πυραύλων Patriot στη Σαουδική Αραβία παραμένει επιχειρησιακή ακριβώς επειδή η απειλή δεν έληξε (Newsit). Και στις Βρυξέλλες συζητείται ήδη αν η ASPIDES, η ευρωπαϊκή ναυτική επιχείρηση για την ελευθερία ναυσιπλοΐας στην Ερυθρά Θάλασσα, θα χρειαστεί περισσότερα πλοία για να καλύψει και το Ορμούζ (Chron/AP).

Το ερώτημα που μένει ανοιχτό δεν είναι αν θα γραφτεί ένα κείμενο. Είναι αν ένα κράτος χωρίς ηγέτη μπορεί να δεσμεύσει τους στρατηγούς που κρατούν το στενό κλειστό. Μέχρι να απαντηθεί αυτό, η «συμφωνία αύριο» παραμένει διπλωματική ομηρία, με την Ελλάδα δεμένη στον ίδιο πάσσαλο.