ΟΟΣΑ: όταν η AI γράφει εργασίες, οι βαθμοί πέφτουν

Δύο μαθητές μπροστά στο ίδιο chatbot. Ο πρώτος του λέει «γράψε μου την έκθεση». Ο δεύτερος το ρωτά πού είναι αδύναμο το επιχείρημά του και τι ξέχασε. Η PISA, η μεγαλύτερη διεθνής αξιολόγηση 15χρονων, μέτρησε το 2025 για πρώτη φορά πώς μπαίνει η τεχνητή νοημοσύνη στη μελέτη, και το κεντρικό της εύρημα είναι ότι αυτοί οι δύο μαθητές δεν καταλήγουν στην ίδια επίδοση.

Σε συνέχεια της χθεσινής εικόνας για τις χαμηλές επιδόσεις των Ελλήνων μαθητών (To Brief), ο ΟΟΣΑ δημοσίευσε στις 8 Σεπτεμβρίου 2026 το πρώτο πακέτο αποτελεσμάτων της PISA 2025, μιας έρευνας που κάλυψε περίπου τρία τέταρτα του εκατομμυρίου δεκαπεντάχρονων σε 91 χώρες (ΟΟΣΑ). Για πρώτη φορά, το ερωτηματολόγιο ρώτησε ευθέως τους μαθητές πώς χρησιμοποιούν τα chatbots, δύο χρόνια μετά τη μαζική εξάπλωσή τους.

Το πιο καθαρό νούμερο αφορά τη συγγραφή. Όσοι δήλωσαν ότι «ποτέ ή σχεδόν ποτέ» αφήνουν την AI να γράψει σχολική εργασία σημείωσαν περίπου 509 μονάδες στις Φυσικές Επιστήμες. Οι καθημερινοί χρήστες, περίπου 481. Η διαφορά των 28 μονάδων παρέμεινε ακόμη κι αφού ο ΟΟΣΑ έλαβε υπόψη το κοινωνικοοικονομικό υπόβαθρο (ΟΟΣΑ). Παρόμοιο κενό, 20 έως 30 μονάδων, εμφανίστηκε για όσους ζητούν έτοιμη περίληψη ή την αρχική έρευνα. Πόσο μεγάλο είναι αυτό; Ο ΟΟΣΑ μετρά χονδρικά την πρόοδο ενός σχολικού έτους σε περίπου 20 μονάδες (τεχνική έκθεση PISA), άρα καθόλου αμελητέο. Παραμένει όμως μικρότερο από το κοινωνικοοικονομικό χάσμα, που στον ΟΟΣΑ αγγίζει τις 90 μονάδες (ΟΟΣΑ 2022).

Ο ίδιος ο ΟΟΣΑ ξεκαθαρίζει ότι εδώ βλέπουμε συνύπαρξη, όχι αιτία: η έντονη χρήση της AI για να γίνει η δουλειά συμβαδίζει με χαμηλότερους βαθμούς, χωρίς να αποδεικνύεται ότι τους προκάλεσε. Σκεφτείτε το φροντιστήριο. Αν οι μαθητές που πηγαίνουν φροντιστήριο έγραφαν χαμηλότερα, δεν θα βγάζαμε το συμπέρασμα ότι το φροντιστήριο τούς ρίχνει· το πιθανότερο είναι ότι στράφηκαν σε αυτό επειδή ήδη δυσκολεύονταν. Το ίδιο μπορεί να ισχύει με την AI: ίσως οι πιο αδύναμοι μαθητές, ή αυτοί με τις πιο δύσκολες εργασίες, να αναθέτουν συχνότερα όλη τη δουλειά στο chatbot (Science Media Centre). Άλλωστε η έρευνα στηρίζεται σε αυτοαναφορά και σε μία μόνο στιγμή: κανείς δεν ξέρει τι πραγματικά ζήτησαν οι μαθητές από το μοντέλο, ούτε πώς τα πήγαιναν πριν το πιάσουν.

Η άλλη όψη είναι εξίσου καθαρή. Η γενική εβδομαδιαία χρήση «για να μάθω κάτι», που δήλωσε το 46% των μαθητών στον ΟΟΣΑ και το 34% στην Ελλάδα, κινείται περίπου στο επίπεδο όσων δεν αγγίζουν καθόλου AI (ΟΟΣΑ Ελλάδα). Σημασία έχει ο σκοπός: το ίδιο παιδί μπορεί να ζητά από το chatbot μια εξήγηση και ταυτόχρονα ένα έτοιμο προσχέδιο, και μόνο το δεύτερο συμβαδίζει με χαμηλότερους βαθμούς.

Και δεν είναι μόνο εντύπωση από ερωτηματολόγιο. Το πιο αυστηρό σχολικό πείραμα μέχρι σήμερα μοίρασε με κλήρο σε περίπου 1.000 μαθητές Λυκείου στην Τουρκία πρόσβαση ή όχι σε chatbot· επειδή την πρόσβαση την όρισε η τύχη, τυχόν διαφορά δεν μπορεί να είναι προϋπάρχουσα αδυναμία. Το σκέτο GPT-4 ανέβασε την επίδοση κατά την εξάσκηση κατά 48%, όμως σε επόμενο διαγώνισμα χωρίς AI η ίδια ομάδα έγραψε 17% χαμηλότερα από όσους δεν το είχαν (PNAS). Μια εκδοχή σχεδιασμένη να δίνει υποδείξεις αντί για έτοιμες λύσεις εξαφάνισε σχεδόν όλη τη ζημιά. Το δίδαγμα φτάνει ως την τάξη: ένα καλύτερο γραπτό φτιαγμένο με AI δεν αποδεικνύει περισσότερη μάθηση, κι αυτό αλλάζει το πώς πρέπει να βάζουμε διαγωνίσματα.

Ανάμεσα στους πολύ συχνούς χρήστες, όσοι είπαν ότι το σχολείο τους έμαθε να αξιολογούν κριτικά τις απαντήσεις της AI έγραψαν περίπου 13 μονάδες υψηλότερα στις Φυσικές Επιστήμες από τους συνομηλίκους τους χωρίς αυτή την καθοδήγηση (ΟΟΣΑ). Με την ίδια επιφύλαξη, ότι τα καλύτερα σχολεία ίσως προσφέρουν έτσι κι αλλιώς καλύτερη καθοδήγηση, το πρακτικό δίδαγμα είναι συγκεκριμένο: αντί για απαγορεύσεις, να διδάσκεται στην τάξη πώς ελέγχεις μια απάντηση της AI, πώς τη διασταυρώνεις και πού δεν πρέπει να την εμπιστεύεσαι.

Ένας στους τρεις δεκαπεντάχρονους στην Ελλάδα χρησιμοποιεί ήδη AI κάθε εβδομάδα. Το ερώτημα για την επόμενη PISA δεν είναι αν θα το κάνουν, αλλά αν το σχολείο θα τους έχει μάθει να την αξιολογούν κριτικά, ώστε εκείνες οι 13 μονάδες να πάψουν να είναι προνόμιο των λίγων.