Ομολογία υπουργού Παιδείας: Εξαντλήθηκαν οι Πανελλαδικές, άθικτος ο λογαριασμός των 614 εκατομμυρίων

Στις 29 Μαΐου, με τη Νεοελληνική Γλώσσα και Λογοτεχνία, ξεκινούν οι Πανελλαδικές για τα ΓΕΛ — οι ΕΠΑΛ ακολουθούν την επομένη, και το βασικό πρόγραμμα κλείνει στις 8 Ιουνίου (CNN). Πίσω από τη γνώριμη εικόνα (08:00 προσέλευση, κινητά εκτός, ΕΒΕ), τίποτα δεν αλλάζει φέτος στο σύστημα εισαγωγής. Αυτό που αλλάζει είναι η κυβερνητική αφήγηση: η ίδια η υπουργός Παιδείας Σοφία Ζαχαράκη παραδέχεται πλέον ότι «το σύστημα έχει αγγίξει τα όριά του» (Iefimerida).

Η δήλωση δεν είναι ρητορική. Είναι ομολογία ενός κόστους που η ίδια η Πολιτεία αρνείται να μετρήσει επίσημα: 614 εκατομμύρια ευρώ ετησίως φεύγουν από τα ελληνικά νοικοκυριά σε φροντιστήρια, με δυσανάλογο βάρος στα χαμηλότερα εισοδήματα (To Brief). Αυτός είναι ο πραγματικός λογαριασμός που στηρίζει το «αδιάβλητο» σύστημα. Ένας σύμβουλος σταδιοδρομίας το συμπύκνωσε εύστοχα: «αδιάβλητο, όχι όμως και δίκαιο» (Newsbeast). Εδώ βρίσκεται η αντίφαση: κανείς δεν αμφισβητεί ότι η μηχανική των Πανελλαδικών δύσκολα χειραγωγείται. Το ζήτημα είναι ότι μπορεί να είναι ταυτόχρονα αδιάβλητη και ταξικά άνιση.

Η παγίδα του Εθνικού Απολυτηρίου

Όταν η κυβέρνηση μιλά για «Εθνικό Απολυτήριο», συχνά αφήνει την εντύπωση μιας τομής που θα ελαφρύνει την πίεση. Στην πραγματικότητα, σήμερα δεν υπάρχει ψηφισμένος νόμος — υπάρχει πολιτική πρόθεση. Το δεσμευτικό καθεστώς παραμένουν οι Πανελλαδικές για την εισαγωγή στα ΑΕΙ και η Τράπεζα Θεμάτων για τις λυκειακές εξετάσεις (iEidiseis). Το σχέδιο μιλά για βαθμολόγηση Α, Β και Γ Λυκείου με συντελεστές που δεν έχουν κλειδώσει, ρόλο εξωτερικών αξιολογητών που δεν έχει οριστεί, και χρονοδιάγραμμα που μετατίθεται προς το 2027 και πέρα (Dnews).

Η παγίδα είναι η εξής: αν η βαθμολόγηση τριών τάξεων αποκτήσει βάρος εισαγωγής, η πίεση δεν εξαφανίζεται — μεταφέρεται. Από τη μία τελική εξέταση στα δεκαοκτώ, σε τρία χρόνια βαθμοθηρίας. Η οικονομετρική έρευνα είναι σαφής: η πίεση μειώνεται μόνο όταν η αξιολόγηση είναι χαμηλού διακυβεύματος. Όταν γίνεται εισιτήριο για το ΑΕΙ, η αγορά υποστήριξης απλώς αναπροσαρμόζεται (NBER). Το γαλλικό μοντέλο με το bac και το Parcoursup, στο οποίο συχνά παραπέμπει η συζήτηση, ακριβώς αυτό δείχνει: ο συνεχής έλεγχος επιβραβεύει συνέπεια, αλλά γεννά παράλληλη αγορά για βαθμούς, επιλογές και φάκελο (Acadomia).

Ωφελημένοι σε ένα τέτοιο σύστημα είναι οι μαθητές με σταθερή οικογενειακή στήριξη και πρόσβαση σε μακροχρόνια εξωσχολική προετοιμασία. Επιβαρυμένοι, οι μαθητές χαμηλότερου εισοδήματος και της περιφέρειας. Τα ιδιωτικά και τα «ισχυρά» σχολεία αποκτούν πλεονέκτημα αν οι εσωτερικοί βαθμοί μετρήσουν χωρίς αυστηρή εξωτερική καλιμπράρισμα. Αυτά είναι παρενέργειες που η κυβέρνηση δεν έχει απαντήσει.

Ψυχολογική στήριξη: ισχυρισμός χωρίς ισοζύγιο

Η ίδια η Ζαχαράκη υποστηρίζει ότι ψυχολόγοι και κοινωνικοί λειτουργοί στα δημόσια σχολεία έχουν τετραπλασιαστεί από το 2019, παραδεχόμενη ωστόσο ότι «δεν επαρκούν για όλα τα σχολεία» (Zougla). Τα ΚΕΔΑΣΥ ενεργοποιούνται σε κρίσεις — όπως στην Ηλιούπολη — αλλά αυτό απέχει από σταθερή καθημερινή παρουσία ειδικού σε κάθε σχολική μονάδα (ERT News). Ο ισχυρισμός «τετραπλασιασμού» μένει χωρίς πλήρες δημόσιο ισοζύγιο: απόλυτοι αριθμοί, μονιμότητα θέσεων, γεωγραφική κατανομή, αναλογία μαθητών ανά ειδικό. Στο πρωτόκολλο μετά την Ηλιούπολη, μετρά αν στέλνεις κλιμάκιο ή αν δημιουργείς θέσεις. Δύο διαφορετικά πράγματα.

Και εδώ είναι το κεντρικό κενό: η συζήτηση για κοινωνική δικαιοσύνη γίνεται χωρίς τα δεδομένα που θα την έκαναν ουσιαστική. Το Υπουργείο Παιδείας ανακοινώνει ότι 68.788 υποψήφιοι εισήχθησαν φέτος στα ΑΕΙ (Protothema), αλλά δεν δημοσιεύει ανωνυμοποιημένα στοιχεία για το κοινωνικό προφίλ τους — εισόδημα γονέων, δημόσιο ή ιδιωτικό σχολείο, γεωγραφία, συμμετοχή σε φροντιστήρια. Χωρίς αυτά τα δεδομένα, η ομολογία «το σύστημα έχει αγγίξει τα όριά του» είναι ένα μισό βήμα. Το άλλο μισό είναι να μετρήσεις πόσο δίκαιο είναι αυτό που θέλεις να αντικαταστήσεις. Αλλιώς, το «Εθνικό Απολυτήριο» κινδυνεύει να γίνει μια μεταρρύθμιση που αλλάζει τη μέρα της εξέτασης, χωρίς να αγγίζει τον λογαριασμό των 614 εκατομμυρίων.