Ο Όλυμπος μνημείο UNESCO – χωρίς σχέδιο η επόμενη μέρα

Το Σαββατοκύριακο, ο Όλυμπος απέκτησε διεθνές καθεστώς προστασίας. Η Επιτροπή Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO, στην 48η Σύνοδό της στο Μπουσάν της Νότιας Κορέας, ενέκρινε την εγγραφή της «ευρύτερης περιοχής του Ολύμπου» στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς (The Guardian, Euronews). Ο πρώτος εθνικός δρυμός της χώρας μπήκε ως μικτό μνημείο, δηλαδή αναγνωρίζεται ταυτόχρονα για την οικολογική και τη μυθολογική-πολιτιστική του αξία. Με αυτή την εγγραφή η Ελλάδα φτάνει τις 21 τοποθεσίες, τρεις εκ των οποίων μικτές (News247, The President).

Η διάκριση είναι ουσιαστική. Η UNESCO απαιτεί τεκμηρίωση «εξαιρετικής οικουμενικής αξίας», δηλαδή σημασίας που υπερβαίνει τα εθνικά σύνορα, πριν δώσει την εγγραφή (UNESCO). Το πανηγύρι όμως σταματά εδώ. Η ίδια η ένταξη ορίζει ότι το δύσκολο κομμάτι αρχίζει τώρα.

Τι σημαίνει πραγματικά η ταμπέλα

Η UNESCO δεν «παίρνει» ούτε διοικεί το βουνό. Την ευθύνη την αναλαμβάνει το ελληνικό κράτος, με διαρκή υποχρέωση να αποδεικνύει ότι η τουριστική πίεση, τα έργα υποδομής και η διαχείριση των οικοσυστημάτων δεν φθείρουν εκείνα ακριβώς τα χαρακτηριστικά που δικαιολόγησαν την εγγραφή (Operational Guidelines).

Ο έλεγχος είναι θεσμοθετημένος. Λειτουργεί μέσω του periodic reporting, του τακτικού κύκλου όπου κάθε κράτος αναφέρει την κατάσταση διατήρησης, και του reactive monitoring, του έκτακτου ελέγχου όταν προκύπτουν απειλές ή έργα (Periodic Reporting). Αν τα προβλήματα σοβαρέψουν, η UNESCO μπορεί να εντάξει έναν τόπο στον «Κατάλογο σε Κίνδυνο» ή, στην ακραία περίπτωση, να τον διαγράψει, όπως έγινε με το Λίβερπουλ και την κοιλάδα του Έλβα στη Δρέσδη (Danger List). Χρήματα δεν έρχονται αυτόματα: το ταμείο της UNESCO λειτουργεί κατόπιν αιτήματος και με περιορισμένους πόρους. Η οικονομική ευθύνη μένει στην Αθήνα.

Ο φάκελος έκλεισε, το σχέδιο διαχείρισης δεν φάνηκε

Εδώ βρίσκεται το πραγματικό κενό. Η διαχείριση του φακέλου υποψηφιότητας έγινε από τριμερή επιτροπή, με το Υπουργείο Πολιτισμού, το Υπουργείο Περιβάλλοντος και τον ΟΦΥΠΕΚΑ, τον Οργανισμό Φυσικού Περιβάλλοντος και Κλιματικής Αλλαγής, να καλύπτει και τη χρηματοδότηση (ΥΠΠΟ). Αυτό όμως αφορά τον φάκελο, όχι την επόμενη μέρα.

Ένα ενιαίο, δημόσια προσβάσιμο σχέδιο διαχείρισης μετά την εγγραφή δεν έχει δημοσιοποιηθεί. Λείπουν οι αρμοδιότητες ανά φορέα, ο προϋπολογισμός, το χρονοδιάγραμμα και οι δείκτες. Λείπουν και οι απαντήσεις στα πιο απλά ερωτήματα. Πόσους επισκέπτες αντέχει το βουνό, δηλαδή ποια είναι η φέρουσα ικανότητά του; Πόσοι φύλακες και δασικοί βρίσκονται πραγματικά στο πεδίο και σε ποιες βάρδιες; Τι ειδικό σχέδιο πυροπροστασίας υπάρχει για τη θερινή περίοδο;

Την πίεση θα την αντιμετωπίσουν πρώτοι όσοι ζουν και εργάζονται στο βουνό. Οι ορειβάτες, οι οδηγοί, τα καταφύγια και οι κτηνοτρόφοι βλέπουν πριν από όλους αν αλλάζει η αντοχή των διαδρομών και η ασφάλεια. Τα δελτία Τύπου των υπουργείων δεν τους καλύπτουν.

Η ένταση πίσω από τα συγχαρητήρια είναι αυτή. Η εγγραφή, που ήδη δείξαμε πως μεταφράζεται σε καθεστώς διαρκούς λογοδοσίας (To Brief), εκθέτει τώρα το ελληνικό κράτος σε τακτική διεθνή αξιολόγηση. Η διεθνής εμπειρία είναι σαφής: η UNESCO αποδίδει όταν κουμπώνει πάνω σε ικανή τοπική διοίκηση, και μένει διακοσμητική όταν η ταμπέλα προηγείται της διαχείρισης (Operational Guidelines).

Η αξία του τίτλου είναι δεδομένη. Από εδώ και πέρα κρίνεται αν το ελληνικό κράτος θα παρουσιάσει σχέδιο, χρηματοδότηση και προσωπικό, προτού το ρωτήσει επίσημα ο πρώτος κύκλος διεθνούς αναφοράς.