Ομόφωνα στην UNESCO ο Όλυμπος, οι υποχρεώσεις αρχίζουν τώρα

Την Κυριακή 26 Ιουλίου, η 48η Σύνοδος της Επιτροπής Παγκόσμιας Κληρονομιάς συνεδρίασε στο Μπουσάν της Νότιας Κορέας. Η Επιτροπή ενέκρινε ομόφωνα την ένταξη της ευρύτερης περιοχής του Ολύμπου στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς, ως μικτό αγαθό με φυσική και πολιτιστική εξέχουσα οικουμενική αξία (Euronews, CNN Greece). Η αναγνώριση είναι πραγματική διεθνής διάκριση. Δεν σημαίνει όμως ότι η UNESCO αναλαμβάνει τη διοίκηση του βουνού. Σημαίνει ότι από εδώ και πέρα η Ελλάδα δεσμεύεται να αποδεικνύει με διαχείριση, παρακολούθηση και εκθέσεις ότι το προστατεύει.

Μέχρι την τελευταία στιγμή, η έκβαση δεν ήταν δεδομένη. Η ελληνική αντιπροσωπεία, με τον Γιώργο Κουμουτσάκο από τη Μόνιμη Αντιπροσωπεία στην UNESCO, «έδινε μάχη» μέσα σε ένα κλίμα αβεβαιότητας: οι συμβουλευτικοί οργανισμοί της Σύμβασης, η ICOMOS για το πολιτιστικό και η IUCN για το φυσικό σκέλος, είχαν ζητήσει πρόσθετη τεκμηρίωση για γεωλογία, βιοποικιλότητα και οικολογικές διεργασίες, με ανοιχτό το ενδεχόμενο αναπομπής του φακέλου (Fortune Greece, Proto Thema). Μετά την έγκριση ήρθαν οι πανηγυρικοί τόνοι: κοινή ανακοίνωση των υπουργείων Πολιτισμού και Περιβάλλοντος μίλησε για δικαίωση μιας 12ετούς προσπάθειας, ενώ ο Κυριάκος Μητσοτάκης δήλωσε ότι «από σήμερα ο μυθικός Όλυμπος γίνεται βουνό ολόκληρης της ανθρωπότητας» (HuffPost Greece).

Μια υποψηφιότητα με θολή αφετηρία

Το ιστορικό της προσπάθειας έχει ασάφειες. Η σύγχρονη, οργανωμένη προετοιμασία του φακέλου φαίνεται να ξεκινά το 2014 και να διαρκεί πάνω από μια δεκαετία, με τη σύνταξη να στηρίζεται στον ΟΦΥΠΕΚΑ μαζί με τις υπηρεσίες των δύο υπουργείων, την τοπική αυτοδιοίκηση και την επιστημονική κοινότητα (Naftemporiki, Parapolitika). Ορισμένα δημοσιεύματα ανατρέχουν ακόμη πιο πίσω, σε πρώτο φάκελο του 1981, χωρίς αυτό να επιβεβαιώνεται από πρωτογενές έγγραφο.

Ο Όλυμπος, πάντως, δεν μπήκε σε κενό. Ήταν ήδη ο πρώτος Εθνικός Δρυμός της χώρας από το 1938, Απόθεμα Βιόσφαιρας της UNESCO από το 1981, περιοχή του δικτύου Natura 2000 και Εθνικό Πάρκο με ζώνες προστασίας (ΥΠΠΟ). Το Natura 2000 συνεπάγεται ήδη υποχρέωση διατήρησης ειδών και οικοτόπων και αξιολόγηση επιπτώσεων για έργα που μπορεί να βλάψουν την περιοχή (EEA). Οι πραγματικοί περιορισμοί χρήσεων γης, δηλαδή, δεν έρχονται τώρα από την UNESCO. Υπήρχαν.

Τι προσθέτει, στην πράξη, ο τίτλος

Η εγγραφή προσθέτει διεθνή λογοδοσία. Η τελική απόφαση ανήκει στην 21μελή διακυβερνητική Επιτροπή Παγκόσμιας Κληρονομιάς (UNESCO Committee), και μετά την ένταξη η Ελλάδα υπόκειται σε δύο μηχανισμούς: τακτικές εκθέσεις (periodic reporting) και έκτακτο έλεγχο (reactive monitoring) όταν εμφανιστούν σοβαρές απειλές. Αν η αναγνωρισμένη αξία υποβαθμιστεί, η Επιτροπή μπορεί να ζητήσει διορθωτικά μέτρα, να εντάξει τον τόπο στον Κατάλογο Μνημείων σε Κίνδυνο ή, στην ακραία περίπτωση, να αφαιρέσει την εγγραφή (UNESCO Reactive Monitoring). Η πίεση είναι θεσμική και δημόσια, όχι κυριαρχική: η Σύμβαση του 1972 σέβεται ρητά την εθνική κυριαρχία (UNESCO Convention).

Το κρίσιμο επόμενο βήμα το ονόμασε ήδη η ίδια η ελληνική πλευρά, συνδέοντας την εγγραφή με έργα άνω των 10 εκατ. ευρώ για προστασία, προσβασιμότητα και βιώσιμη ανάπτυξη (Newsbomb). Εκεί κρίνονται όλα. Στη δημόσια συζήτηση λείπουν ακόμη τα νούμερα που θα δείξουν αν η προστασία είναι υπαρκτή: δεδομένα επισκεψιμότητας, όριο φέρουσας ικανότητας, στελέχωση φύλαξης και δασικών υπηρεσιών, προϋπολογισμοί πυροπροστασίας. Η διαχείριση, εξάλλου, μοιράζεται σε ΟΦΥΠΕΚΑ, δασικές υπηρεσίες, δήμους και περιφέρεια, ένα σχήμα όπου, όταν όλοι έχουν ένα κομμάτι αρμοδιότητας, συχνά κανείς δεν έχει ενιαία ευθύνη αποτελέσματος.

Γι' αυτό και η πολιτική τριβή δεν αφορά το αν έπρεπε να εγγραφεί ο Όλυμπος, κάτι που κανείς δεν αμφισβήτησε, αλλά ποιος γράφεται ως αρχιτέκτονας της επιτυχίας και ποιος θα σηκώσει το βάρος της επόμενης μέρας. Η ταμπέλα της UNESCO δεν φέρνει αυτόματα ούτε χρήματα ούτε τουρίστες. Φέρνει υποχρέωση να αποδεικνύεις, κάθε φορά που σε ρωτούν, ότι το βουνό που ανακήρυξες «όλης της ανθρωπότητας» το προστατεύεις στο πεδίο και όχι στα δελτία Τύπου.