ΟΗΕ: Ρωσία και Ισραήλ στη λίστα σεξουαλικής βίας

Την ίδια εβδομάδα που ο Μπενιαμίν Νετανιάχου ανακοίνωσε επέκταση του ισραηλινού ελέγχου στο 70% της Γάζας (To Brief), η ετήσια έκθεση του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ για τη σεξουαλική βία σε συγκρούσεις έβαλε για πρώτη φορά ρωσικές και ισραηλινές ένοπλες δυνάμεις στο ίδιο παράρτημα. Τα νούμερα είναι ασύμμετρα, 310 επαληθευμένες υποθέσεις για τη Ρωσία έναντι 31 για το Ισραήλ, αλλά η θεσμική συμμετρία είναι πρωτοφανής. Συμβαίνει τη στιγμή που η Αθήνα κάθεται ως μη μόνιμο μέλος στο Συμβούλιο Ασφαλείας (UN News, Kyiv Independent).

Η λίστα δεν είναι δικαστική καταδίκη. Είναι παράρτημα της ετήσιας έκθεσης του ΓΓ που πατά στην απόφαση 1960 του Συμβουλίου Ασφαλείας, και ονοματίζει όσα μέρη (κρατικά ή μη) θεωρούνται «αξιόπιστα ύποπτα» για μοτίβο σεξουαλικής βίας. «Μοτίβο» δεν σημαίνει μεμονωμένα επεισόδια. Σημαίνει επαναλαμβανόμενη, μη τυχαία συμπεριφορά, με σωρευτική ανάγνωση περιστατικών, θυμάτων, τόπων και τρόπου δράσης. Η απόφαση ποιος μπαίνει στο παράρτημα είναι του ίδιου του ΓΓ, χωρίς ξεχωριστή ψηφοφορία (UN report, UNSCR 1960).

Η πραγματική πρόκληση του μηχανισμού είναι η τεκμηρίωση όταν οι κατονομαζόμενοι αρνούνται την πρόσβαση. Ούτε στη Ρωσία ούτε στο Ισραήλ επετράπη επίσημη επιτόπια έρευνα. Ο ΟΗΕ στηρίχθηκε στους Μηχανισμούς Παρακολούθησης, Ανάλυσης και Αναφοράς, στις συνεντεύξεις με απελευθερωθέντες κρατούμενους και ανταλλαγέντες αιχμαλώτους, σε ιατρικά ευρήματα όπου υπήρχαν, και στη διασταύρωση με εκθέσεις του Γραφείου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (OHCHR Ukraine). Κανένας ισχυρισμός δεν περνά μόνος του. Απαιτείται ανεξάρτητη επιβεβαίωση. Το ίδιο το κείμενο της έκθεσης παραδέχεται ότι οι αριθμοί είναι κατώτερο όριο, καθώς η σεξουαλική βία υποκαταγράφεται λόγω φόβου, στίγματος και κατάρρευσης υπηρεσιών.

Στην ουκρανική περίπτωση, τα 280 από τα 310 θύματα είναι άνδρες, κυρίως αιχμάλωτοι πολέμου και πολιτικοί κρατούμενοι. Οι καταγεγραμμένες πράξεις περιλαμβάνουν βιασμό, ομαδικό βιασμό, ακρωτηριασμό γεννητικών οργάνων και ηλεκτροσόκ ως μέθοδο ανάκρισης (UNifeed, DIGNITY). Στην ισραηλινή, τα 31 περιστατικά αφορούν Παλαιστίνιους από Γάζα και Δυτική Όχθη, κυρίως σε κράτηση αλλά και σε σημεία ελέγχου, με αναφορές σε βιασμό, εξευτελιστικές γυμνώσεις και επιθέσεις στα γεννητικά όργανα (UN 2025 report).

Η Μόσχα μίλησε για «αβάσιμα ψεύδη», χωρίς να αντικρούσει συγκεκριμένες υποθέσεις. Το Τελ Αβίβ χαρακτήρισε την ένταξη «αισχρή και παράλογη» και πάγωσε τις επαφές με το γραφείο Γκουτέρες μέχρι αλλαγής Γενικού Γραμματέα (Times of Israel). Καμία από τις δύο αντιδράσεις δεν αμφισβήτησε τη μεθοδολογία επαλήθευσης ονομαστικά, μόνο την πολιτική σκοπιμότητα της λίστας.

Ο ρόλος του Συμβουλίου Ασφαλείας και η διπλωματική απομόνωση

Η ένταξη δεν ενεργοποιεί αυτόματα εμπάργκο, δέσμευση περιουσιακών στοιχείων ή ταξιδιωτικές απαγορεύσεις. Το άμεσο αποτέλεσμα είναι το ισχυρότερο εργαλείο δημόσιας καταγγελίας και στιγματισμού που διαθέτει ο ΟΗΕ. Θεσμική καταγραφή, πίεση για χρονικά δεσμευτικά σχέδια δράσης, βάση για επόμενες αποφάσεις. Η πιο απτή κύρωση κρύβεται στην απόφαση 2242: κρατικοί δρώντες που παραμένουν επανειλημμένα στα παραρτήματα μπορούν να αποκλείονται από τη συμμετοχή σε ειρηνευτικές δυνάμεις του ΟΗΕ. Για τη Ρωσία και το Ισραήλ, που ούτως ή άλλως δεν στέλνουν κυανόκρανους, η συνέπεια είναι κυρίως διπλωματική. Η καταγραφή όμως λειτουργεί ως τεκμηριωτικό υλικό για μελλοντικές νομικές διαδικασίες.

Σοβαρότερα μέτρα περνούν από το Συμβούλιο Ασφαλείας, και εκεί η πραγματικότητα είναι σκληρή. Η Ρωσία έχει βέτο για τον εαυτό της, ενώ για το Ισραήλ καθοριστική είναι η στάση των ΗΠΑ (UNSC voting). Ο μηχανισμός έχει λειτουργήσει στο παρελθόν, αλλά μόνο όταν υπήρχε συνεργασία. Ο ΟΗΕ μιλά για χάρτη πορείας προς πιθανή διαγραφή στην περίπτωση της Εθνικής Αστυνομίας της Λαϊκής Δημοκρατίας του Κονγκό, μετά από πτωτική τάση και επιτόπιο έλεγχο. Αποτυγχάνει όταν τα εμπλεκόμενα μέρη αρνούνται πρόσβαση και διορθωτικά μέτρα, όπως ακριβώς συμβαίνει τώρα.

Πού μπαίνει η Αθήνα

Η Ελλάδα κάθεται στο Συμβούλιο Ασφαλείας για το 2025-2026 (MFA Greece), δηλαδή στο όργανο όπου καταλήγει η έκθεση και όπου συζητείται η λογοδοσία. Η λίστα τοποθετεί δίπλα-δίπλα δύο κράτη με ριζικά διαφορετικό ελληνικό χειρισμό. Από τη μία τη Ρωσία, απέναντι στην οποία η Αθήνα μιλά σκληρά λόγω Ουκρανίας. Από την άλλη το Ισραήλ, με το οποίο διατηρεί στενή στρατηγική σχέση και πολυετή αμυντικά συμβόλαια. Το ίδιο θεσμικό κριτήριο τα βαραίνει ταυτόχρονα.

Μέχρι το βράδυ της 30ής Μαΐου δεν είχε εκδοθεί ξεχωριστή ελληνική ανακοίνωση ειδικά για την καταχώριση, ούτε στο ΥΠΕΞ ούτε στο αρχείο δηλώσεων της ελληνικής θητείας στο Συμβούλιο Ασφαλείας (Greece for UNSC). Καθώς ο μηχανισμός που βγάζει αυτή τη λίστα είναι ο ίδιος που η Αθήνα επικαλείται για την Ουκρανία και την Κύπρο, η απουσία ελληνικής τοποθέτησης για το Ισραήλ δεν είναι απλή παράλειψη, αλλά διπλωματική επιλογή με μετρήσιμο κόστος αξιοπιστίας.