ΟΗΕ για εκφοβισμό: η κυβέρνηση απάντησε «γραφειοκράτες»

Καθώς η διαδρομή από τη Λιβύη προς την Κρήτη σημείωσε ρεκόρ αφίξεων μέσα στο 2025 (To Brief), η διεθνής κριτική για το ελληνικό προσφυγικό άλλαξε στόχο. Ειδικοί εισηγητές του ΟΗΕ έγραψαν στην Αθήνα ότι το κράτος καλλιεργεί κλίμα εκφοβισμού γύρω από όσους υπερασπίζονται πρόσφυγες. Η δημόσια απάντηση της κυβέρνησης, με αναφορές σε «γραφειοκράτες» και «δήθεν ανθρωπιστές», μοιάζει να επιβεβαιώνει την καταγγελία: το πρόβλημα δεν είναι πια μόνο τι συμβαίνει στους πρόσφυγες στα σύνορα, αλλά τι συμβαίνει σε όσους το καταγράφουν.

Ας ξεκαθαρίσουμε τι είναι οι «ειδικοί εισηγητές». Δεν είναι κυβερνητικοί εκπρόσωποι ούτε υπάλληλοι του ΟΗΕ. Είναι ανεξάρτητοι εμπειρογνώμονες του Συμβουλίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, που στέλνουν επίσημες επιστολές σε κράτη για πιθανές παραβιάσεις. Στην ελληνική περίπτωση μπλέκονται δύο παρεμβάσεις. Η πρώτη, στις 16 Σεπτεμβρίου 2025, αφορούσε δημόσιες δηλώσεις υπουργών κατά οργανώσεων. Η δεύτερη, στις 19 Φεβρουαρίου 2026, αφορούσε τον μεταναστευτικό νόμο που ψηφίστηκε στις 5 Φεβρουαρίου (SR Defenders).

Η μόνη υπογράφουσα που επιβεβαιώνεται από τις διαθέσιμες πηγές είναι η Mary Lawlor, εισηγήτρια για τους υπερασπιστές ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Μετά την επίσκεψή της στην Ελλάδα είχε καταγράψει ότι δικηγόροι και οργανώσεις στο προσφυγικό αντιμετωπίζουν εκστρατείες δυσφήμισης, απειλές και κατάχρηση του ποινικού δικαίου «σε σοκαριστικό βαθμό».

Τι λέει η νομική γλώσσα του ΟΗΕ

Η επιστολή εστιάζει σε κάτι συγκεκριμένο. Ο νέος νόμος βάζει τις ΜΚΟ σε δυσμενέστερη θέση από κάθε άλλον ιδιώτη: η ιδιότητα μέλους οργάνωσης λειτουργεί ως επιβαρυντικός παράγοντας σε αδικήματα σχετικά με τη μετανάστευση. Οι εισηγητές το περιγράφουν ως «de jure διάκριση», δηλαδή ανισότητα θεσμοθετημένη μέσα στον ίδιο τον νόμο, με αποτρεπτικό αποτέλεσμα. Πρόκειται για ένα κλίμα φόβου που αποθαρρύνει ακόμη και τη νόμιμη ανθρωπιστική δράση (HRW).

Στην ίδια κατεύθυνση κινείται και η Εθνική Επιτροπή για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου, εθνικό θεσμικό όργανο και όχι ΜΚΟ. Ζήτησε ρητά την απόσυρση διατάξεων που επιτρέπουν διαγραφή οργάνωσης από το Μητρώο με μόνη την άσκηση δίωξης κατά μέλους της, πριν από οποιαδήποτε καταδίκη. Έκρινε ότι παραβιάζουν την αναλογικότητα και το τεκμήριο αθωότητας (ΕΕΔΑ).

Απέναντι σε αυτή τη γλώσσα, ο Θάνος Πλεύρης μετέφερε τη σύγκρουση σε πεδίο κυριαρχίας: «οι εποχές που εμφανίζονταν κάποιοι γραφειοκράτες και υποδείκνυαν πώς θα χειριστεί η Ελλάδα το μεταναστευτικό έχουν τελειώσει», υπερασπιζόμενος τον «ασφυκτικό έλεγχο» των ΜΚΟ και χαρακτηρίζοντας «παράσημο» κάθε ενόχληση των εισηγητών ή της Διεθνούς Αμνηστίας (Protothema). Η κυβέρνηση απάντησε γραπτώς στους εισηγητές στις 2 Απριλίου 2026. Σύμφωνα όμως με τη Lawlor, η απάντηση υπερασπίστηκε το ρυθμιστικό πλαίσιο χωρίς να αγγίξει το κεντρικό ζήτημα, το «παγιωμένο μοτίβο στιγματισμού και ποινικοποίησης» των υπερασπιστών (SR Defenders).

Γιατί αφορά τον πολίτη, όχι μόνο τις ΜΚΟ

Όταν δικηγόροι και οργανώσεις φοβούνται δίωξη, ο πρώτος που χάνει είναι ο αιτών άσυλο. Τεκμηρίωση κατέγραψε κρατούμενους να υπογράφουν έγγραφα χωρίς διερμηνεία και χωρίς δωρεάν νομική συνδρομή για να προσβάλουν αποφάσεις επιστροφής (RSA). Το διακύβευμα γίνεται μεγαλύτερο τώρα: στις ταχείες συνοριακές διαδικασίες του νέου ευρωπαϊκού Συμφώνου Μετανάστευσης, οι προθεσμίες στενεύουν και η διοίκηση κινείται γρηγορότερα, οπότε η παρουσία ανεξάρτητου δικηγόρου γίνεται πιο κρίσιμη, όχι λιγότερο (Ευρωπαϊκή Επιτροπή).

Υπάρχει και η διάσταση της λογοδοσίας. Οργανώσεις και δημοσιογράφοι είναι συχνά αυτοί που καταγράφουν αφίξεις, καταγγελίες επαναπροωθήσεων και θανάτους στα σύνορα. Η Front Line Defenders σημειώνει ότι η Aegean Boat Report διώχθηκε ακριβώς επειδή ειδοποιούσε τις αρχές για αφίξεις στη θάλασσα (Front Line Defenders). Αν λιγοστέψουν οι μάρτυρες και τα αρχεία, η διοίκηση ελέγχεται κυρίως από τον εαυτό της.

Το ισχυρό κρατικό επιχείρημα υπάρχει: τα σύνορα συνδέονται με κυριαρχία, ασφάλεια και αντιδιακίνηση, και κανένα κράτος δεν αφήνει ανεξέλεγκτη δράση σε τέτοιο πεδίο. Το αντεπιχείρημα είναι ότι άλλο ο έλεγχος νομιμότητας και άλλο η ποινικοποίηση του ίδιου του ελέγχου. Η κριτική, εξάλλου, δεν είναι μεμονωμένη: διεθνείς και εγχώριοι φορείς μιλούν για «εχθρικό κλίμα» απέναντι στην αλληλεγγύη (GovWatch), ενώ οργανώσεις πεδίου περιγράφουν φόβο και αυτολογοκρισία (The Press Project).

Το ίδιο μοτίβο φάνηκε στη Χίο: η κυβέρνηση κατονόμασε υπεύθυνο και προληπτικά χαρακτήρισε τις μαρτυρίες «καθοδηγούμενες από ΜΚΟ», πριν κλείσει η έρευνα. Αυτό που λείπει για να γίνει η υπόθεση ελέγξιμη λογοδοσία είναι απλό: το πλήρες κείμενο της επιστολής, η πλήρης ελληνική απάντηση, και τα δεδομένα για το πόσες οργανώσεις πραγματικά ελέγχθηκαν, ανεστάλησαν ή διαγράφηκαν. Όσο αυτά μένουν κλειστά, η κάθε πλευρά μιλά για τον εαυτό της και ο αναγνώστης κρίνει χωρίς τα τεκμήρια.