Το νομοσχέδιο που ανοίγει τον δρόμο για ακριβότερο νερό

Στις 21 Ιουλίου, το υπουργείο Περιβάλλοντος κατέθεσε στη Βουλή ένα νομοσχέδιο που αλλάζει τον χάρτη του νερού στην Ελλάδα. Η ΕΥΔΑΠ επεκτείνεται πέρα από την Αττική, στην Αίγινα, το Αγκίστρι, τη Βοιωτία, τη Φωκίδα και την Εύβοια. Η ΕΥΑΘ φτάνει από τη Θεσσαλονίκη ως τη Χαλκιδική. Μαζί, οι δύο εταιρείες απορροφούν 68 φορείς ύδρευσης, 43 η ΕΥΔΑΠ και 25 η ΕΥΑΘ (Ναυτεμπορική). Και αν αναρωτιέστε γιατί σας αφορά, η απάντηση δεν βρίσκεται στους χάρτες, αλλά στους μελλοντικούς λογαριασμούς.

Η ιστορία δεν ξεκινά τώρα. Όπως αναλύσαμε πρόσφατα, το νομοσχέδιο δημιουργεί το θεσμικό πλαίσιο για να περάσουν τα κόστη των υποδομών στους λογαριασμούς, ενώ για το αρδευτικό νερό προβλέπει τριετές πάγωμα (To Brief). Το νέο επεισόδιο είναι η ταχύτητα. Η διαβούλευση έκλεισε στις 20 Ιουλίου, η κατάθεση έγινε την επομένη, και η επεξεργασία στην αρμόδια επιτροπή ξεκινά στις 24 Ιουλίου (iefimerida). Μέσα σε αυτό το παράθυρο, οι δήμαρχοι της Χαλκιδικής εξέδωσαν κοινό ψήφισμα κατά της μεταφοράς ύδρευσης, αποχέτευσης και άρδευσης στην ΕΥΑΘ (ERT).

Γιατί υπάρχει λογική πίσω από τη συγκέντρωση

Το επιχειρησιακό επιχείρημα είναι γερό. Το νερό είναι υποδομή υψηλού σταθερού κόστους: αγωγοί, αντλιοστάσια, δεξαμενές, τηλεμετρία, ανίχνευση διαρροών. Στην Ελλάδα λειτουργούν πάνω από 740 φορείς, οι απώλειες δικτύου αγγίζουν το 35% πανελλαδικά και οι επενδυτικές ανάγκες εκτιμώνται γύρω στα 10 δισ. ευρώ (EY). Μια μικρή δημοτική επιχείρηση ύδρευσης-αποχέτευσης (ΔΕΥΑ) απλώς δεν έχει τον ισολογισμό να σηκώσει τέτοια έργα. Η κυβέρνηση παρουσιάζει τη μεταρρύθμιση ως ενίσχυση του δημόσιου χαρακτήρα του νερού, με πιο ικανούς φορείς και αυστηρότερη εποπτεία (Euro2day).

Το αντεπιχείρημα είναι η λογοδοσία. Ένας μεγάλος πάροχος έχει χρήμα, αλλά στέκεται πιο μακριά από τον πολίτη και πιο αργός να καταλάβει τι φταίει σε ένα νησιωτικό ή αγροτικό δίκτυο. Η συγκέντρωση λύνει τον κατακερματισμό μόνο αν συνοδευτεί από τοπικούς δείκτες απόδοσης και δημόσια δεδομένα. Και εδώ βρίσκεται το κενό: δεν υπάρχει ενιαίος πίνακας ανά πάροχο με απώλειες, χρέη, ενεργειακό κόστος και ποιότητα υπηρεσίας, ώστε να κρίνουμε εκ των προτέρων αν η ενοποίηση θα μειώσει όντως τη σπατάλη ή απλώς θα αλλάξει τον εκδότη του λογαριασμού (Insider).

Το κρίσιμο σημείο: ο λογαριασμός με το μέτρο

Εδώ βρίσκεται το πιο απτό εύρημα. Το νομοσχέδιο δεν γράφει νέα τιμή ανά κυβικό. Αλλάζει όμως το πλαίσιο: πλέον, τα κόστη υποδομών μπορούν να επιμερίζονται στους καταναλωτές, με εποπτεία της Ρυθμιστικής Αρχής Αποβλήτων, Ενέργειας και Υδάτων (ΡΑΑΕΥ) και βάση την αρχή της «ανάκτησης κόστους», δηλαδή το τιμολόγιο να καλύπτει το κόστος της υπηρεσίας (ΥΠΕΝ). Αυτή είναι, άλλωστε, θεμελιώδης αρχή της ευρωπαϊκής πολιτικής υδάτων (EUR-Lex).

Η μετακύλιση γίνεται συγκεκριμένη στην αποχέτευση. Η δαπάνη κατασκευής αγωγών ακαθάρτων επιμερίζεται στους παρόδιους ιδιοκτήτες με βάση το μήκος πρόσοψης του ακινήτου τους. Οι εξωτερικές διακλαδώσεις και τα φρεάτια κατασκευάζονται από την ΕΥΔΑΠ, αλλά το κόστος βαρύνει τον ιδιοκτήτη (OT). Όποιος δεν συνδεθεί, πληρώνει διοικητικό πρόστιμο και τέλος χρήσης υπονόμου.

Ταυτόχρονα, ο φορολογούμενος αναλαμβάνει το παρελθόν. Το κράτος καλύπτει τουλάχιστον το 75% των ενεργειακών χρεών των ΔΕΥΑ που απορροφώνται, με επιπλέον χρηματοδότηση 200 εκατ. ευρώ, καθαρίζοντας τους ισολογισμούς πριν την ενοποίηση (Ethnos). Δύο ταμεία, λοιπόν: ο φορολογούμενος πληρώνει τα παλιά χρέη, ο ιδιοκτήτης και ο καταναλωτής τη μελλοντική ανάκτηση κόστους.

Μένει το τριετές πάγωμα στους αγρότες Φωκίδας και Βοιωτίας. Παρουσιάζεται ως προστασία, λειτουργεί όμως σαν χρονόμετρο: κλειδώνει σήμερα τις σημερινές τιμές και ορίζει ρητά πότε λήγει η αναβολή. Όταν λήξει η τριετία, η ανατιμολόγηση δεν θα είναι έκπληξη. Θα είναι προγραμματισμένη.