Το νέο κόμμα Τσίπρα και οι αναταράξεις στον προοδευτικό χώρο

Στο Θησείο, ο Αλέξης Τσίπρας ανεβαίνει σε πάλκο για να παρουσιάσει ένα κόμμα που, την ώρα της ίδρυσής του, δεν έχει ούτε έναν εν ενεργεία βουλευτή. Δεν είναι παράλειψη, είναι σχέδιο: ο πρώην πρωθυπουργός ανταλλάσσει συνειδητά κοινοβουλευτική ισχύ με αφηγηματική καθαρότητα, ποντάροντας ότι η εικόνα μιας «καθαρής εκκίνησης» αξίζει περισσότερο από έδρες και χρόνο ομιλίας στη Βουλή.

Η οργανωτική μήτρα του εγχειρήματος λειτουργεί σε ομόκεντρους κύκλους. Στο κέντρο, ένας περιορισμένος πυρήνας περίπου 50 εκπροσώπων πρώτης γραμμής συγκροτεί την «πολιτική σκιώδη κυβέρνηση» γύρω από τον Τσίπρα (ProtoThema, iefimerida). Από πάνω, δύο κεντρικά όργανα, ένα «Εθνικό Συμβούλιο» και ένα «Πολιτικό Κέντρο», παίρνουν τις στρατηγικές αποφάσεις. Πιο έξω, θεματικοί κύκλοι ανά πεδίο πολιτικής, τοπικά δίκτυα και εθελοντές. Και στην περιφέρεια, η ψηφιακή πλατφόρμα: εκεί που ο απλός υποστηρικτής εγγράφεται, υπογράφει τη διακήρυξη, συμμετέχει σε διαβουλεύσεις και, ενδεχομένως, σε online ψηφοφορίες (Το Βήμα).

Στη βιτρίνα, αυτό περιγράφεται ως «κόμμα της ψηφιακής συμμετοχής». Στην πράξη, μοιάζει με δομή στην οποία η συμμετοχή είναι ευρεία αλλά η εξουσία στενή. Ποιος ελέγχει το μητρώο μελών; Ποιος ορίζει ποια ερωτήματα τίθενται σε ψηφοφορία και πότε γίνονται δεσμευτικά; Στα ρεπορτάζ δεν εμφανίζεται καταστατικό, ούτε ονόματα υπεύθυνου επεξεργασίας δεδομένων, ούτε διαδικασίες ενστάσεων. Η θεωρία λέει πως η εύκολη ψηφιακή εγγραφή φέρνει κόσμο. Η πράξη, όπως προκύπτει από την ευρωπαϊκή εμπειρία, δείχνει ότι παράγει χαλαρή δέσμευση μελών και απόλυτο έλεγχο από την ηγεσία που σχεδιάζει τις ερωτήσεις και ελέγχει τα δεδομένα (Cambridge).

Γιατί χωρίς βουλευτές

Η επιλογή να μην ξεκινήσει με μεταγραφές νυν βουλευτών είναι το πιο πολιτικό στοιχείο όλης της κατασκευής. Ο Τσίπρας θέλει να αποτρέψει την ετικέτα «νέα ταμπέλα, ίδια πρόσωπα» που τον κυνηγά από τότε που δημοσιεύτηκε το μανιφέστο του Ινστιτούτου (To Brief). Το τίμημα είναι μετρήσιμο: χωρίς Κοινοβουλευτική Ομάδα, ο νέος φορέας δεν έχει επίσημο χρόνο ομιλίας στην Ολομέλεια ούτε πρόσβαση στα συλλογικά εργαλεία κοινοβουλευτικού ελέγχου, όπως οι επερωτήσεις και οι προτάσεις δυσπιστίας (Βουλή των Ελλήνων).

Η μηχανική των εδρών εξηγεί γιατί οι μετακινήσεις έχουν παγώσει. Ένας βουλευτής που ανεξαρτητοποιείται κρατά την έδρα του, αλλά αν παραιτηθεί, η έδρα δεν μεταφέρεται στον νέο φορέα: αναπληρώνεται από τον επόμενο του ίδιου εκλογικού συνδυασμού (Βουλή - Σύνταγμα). Παραίτηση σημαίνει επίσης απώλεια βουλευτικής αποζημίωσης και ασυλίας, δηλαδή ένα δομικό φίλτρο αποθάρρυνσης που εξηγεί γιατί λίγοι από τους «φλερτάροντες» έχουν τολμήσει να κάνουν το βήμα.

Η πίεση σε ΣΥΡΙΖΑ και Νέα Αριστερά

Η πρεμιέρα του Θησείου πέφτει πάνω σε δύο ταυτόχρονες κρίσεις. Στη Νέα Αριστερά, ο Γαβριήλ Σακελλαρίδης κάλεσε δημόσια όσους βουλευτές έχουν αποφασίσει να φύγουν να ανεξαρτητοποιηθούν άμεσα (Enikos), μια κίνηση που θέτει σε άμεσο κίνδυνο τη συγκρότηση της Κοινοβουλευτικής Ομάδας. Στον ΣΥΡΙΖΑ, ο Σωκράτης Φάμελλος έχει αποκλείσει διάλυση ή αναστολή λειτουργίας και μεταθέτει την κρίσιμη αναμέτρηση για την Κεντρική Επιτροπή της 6ης Ιουνίου (zougla).

Από την πλευρά της κυβέρνησης, ο Παύλος Μαρινάκης χτυπάει ακριβώς σε αυτό το κενό ουσίας, υπενθυμίζοντας την έλλειψη αυτοκριτικής για την περίοδο 2015-2019 και κρατώντας τη γραμμή «πολλή εικόνα, λίγη ουσία» (Newsit).

Το πραγματικό τεστ για το εγχείρημα δεν είναι οι υπογραφές της πλατφόρμας, αλλά οι αντοχές των διπλανών. Με τον Σακελλαρίδη να ζητά άμεσες ανεξαρτητοποιήσεις στη Νέα Αριστερά και την Κεντρική Επιτροπή του ΣΥΡΙΖΑ να συνεδριάζει οριακά στις 6 Ιουνίου, το ερώτημα δεν είναι πόσοι θα εγγραφούν στο νέο κόμμα, αλλά ποια Κοινοβουλευτική Ομάδα θα διαλυθεί πρώτη.