Το ΝΑΤΟ πειθαρχεί με το 5% – πρώτη η Αλβανία

Το προσχέδιο της τελικής διακήρυξης για τη σύνοδο του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα (7-8 Ιουλίου 2026) δεν αναφέρει πλέον την Αλβανία ως οικοδέσποινα της επόμενης συνόδου, το 2027, παρότι προηγούμενη διακήρυξη την είχε ήδη ονομάσει επόμενο σταθμό (Reuters/Straits Times). Πηγή του ΝΑΤΟ περιέγραψε την παράλειψη ως «ισχυρό μήνυμα» προς τα Τίρανα, επειδή δεν έχουν αυξήσει αρκετά τις αμυντικές τους δαπάνες (Euronews). Η αλβανική κυβέρνηση απάντησε ξερά ότι «τα προσχέδια είναι προσχέδια, όχι αποφάσεις». Πίσω από την τυπολατρία, όμως, φαίνεται πώς λειτουργεί στην πράξη ένας κανόνας που θα καθορίσει προϋπολογισμούς σε όλη τη Συμμαχία, την Ελλάδα συμπεριλαμβανομένη.

Τι είναι πραγματικά το «5%»

Ο στόχος δεν είναι νέος. Στη σύνοδο της Χάγης του 2025 οι σύμμαχοι δεσμεύτηκαν να φτάσουν το 5% του ΑΕΠ σε δαπάνες ασφάλειας έως το 2035. Η φόρμουλα έχει δύο σκέλη: 3,5% για καθαρά στρατιωτικές ανάγκες και 1,5% για υποδομές, ανθεκτικότητα και αμυντική βιομηχανία (BBC). Το δεύτερο σκέλος αφήνει ευρύ περιθώριο ερμηνείας, καθώς επιτρέπει να καταγραφούν ως «ασφάλεια» δαπάνες που δεν είναι αμιγώς στρατιωτικές, κάτι που κάνει τον στόχο πιο εύπεπτο για τους ψηφοφόρους.

Αυτό που άλλαξε είναι ο τρόπος επιβολής. Ο γενικός γραμματέας Μαρκ Ρούτε δήλωσε στις 25 Ιουνίου ότι στην Άγκυρα δεν θα κριθεί η εξαγγελία αλλά η «αξιόπιστη πορεία προς το 5%», δηλαδή ποιος παρουσιάζει συγκεκριμένο εθνικό χρονοδιάγραμμα (NATO). Η σκληρή πίεση ήρθε από την Ουάσινγκτον. Ο υπουργός Άμυνας Πιτ Χέγκσεθ ανακοίνωσε εξάμηνη αναθεώρηση της αμερικανικής παρουσίας στην Ευρώπη και προειδοποίησε ότι η αμερικανική συνεισφορά θα εξαρτάται από το αν οι σύμμαχοι πιάνουν τους στόχους (Air & Space Forces Magazine). Η αμερικανική ομπρέλα δεν αποσύρεται, γίνεται συναλλακτική.

Η Αλβανία δείχνει πώς μεταφράζεται αυτό στην πράξη. Με δαπάνες που, σύμφωνα με δευτερογενείς αναφορές, κινούνται γύρω στο 1,49% του ΑΕΠ, κάτω ακόμη και από το παλιό όριο του 2%, τα Τίρανα βρέθηκαν εκτεθειμένα (Gazeta Si). Δεν υπάρχει γραπτός κανόνας που να λέει «όποιος δεν πιάνει τον στόχο χάνει τη σύνοδο». Υπάρχει όμως άτυπη πειθαρχία μέσω κύρους. Η φιλοξενία μιας συνόδου δεν δίνει θεσμική ψήφο. Δίνει ορατότητα, εσωτερικό πολιτικό κεφάλαιο και διεθνή αναγνώριση. Η αφαίρεση ενός ονόματος από ένα προσχέδιο είναι ακριβώς γι' αυτό αποτελεσματική, χωρίς κυρώσεις και χωρίς δικαστήρια.

Ο κερδισμένος του τραπεζιού

Την ίδια στιγμή που η Αλβανία εκτίθεται, η Τουρκία επιβραβεύεται. Ο Ρούτε χαρακτηρίζει την Άγκυρα «εξαιρετικά σημαντική για το ΝΑΤΟ», με έναν από τους ισχυρότερους στρατούς και περίπου 3.000 αμυντικές εταιρείες, ενώ η σύνοδος θα περιλάβει ειδική «ημέρα αμυντικής βιομηχανίας» (A News). Η διεθνής κάλυψη υπενθυμίζει ότι πρόκειται για τη δεύτερη μεγαλύτερη στρατιωτική δύναμη της Συμμαχίας μετά τις ΗΠΑ (The Hill/AP). Καθώς η κούρσα του 5% ζητά όγκο παραγωγής και όχι μόνο διακηρύξεις, η τουρκική βιομηχανία διεκδικεί μερίδιο, με φόντο τα ανοιχτά παζάρια για κινητήρες του τουρκικού μαχητικού νέας γενιάς KAAN και για τα F-35 (To Brief).

Αντίσταση υπάρχει, αλλά περιορισμένη. Η Ισπανία ζητά ανοιχτά ευελιξία, υποστηρίζοντας ότι καλύπτει τους στόχους της με 2,1% του ΑΕΠ και ότι το 5% δεν είναι νομικά δεσμευτικό (El Demócrata). Ο Καναδάς δεν αρνείται τη δέσμευση, αλλά τη μεταθέτει σε μακρύ δημοσιονομικό διάδρομο έως το 2035 (Government of Canada). Οι υπόλοιποι αποφεύγουν τη δημόσια σύγκρουση, αν και το βάρος πέφτει δυσανάλογα στη δυτική Ευρώπη, όπου Γαλλία, Ιταλία και Βέλγιο μόλις περνούν το 2% (Euronews). Το ερώτημα που κανείς δεν λέει ανοιχτά: ποιος πληρώνει, ο φορολογούμενος, το κοινωνικό κράτος ή το χρέος;

Για την Ελλάδα, που δευτερογενείς εκτιμήσεις τοποθετούν ήδη γύρω στο 2,85% του ΑΕΠ (World Population Review), το δίλημμα δεν είναι αν πιάνει τον αριθμό. Η Αθήνα προσφέρει στη Συμμαχία αξιοπιστία και πρόσβαση, τη Σούδα και την Αλεξανδρούπολη ως κόμβους στη νοτιοανατολική πτέρυγα (KAS). Το δύσκολο ερώτημα είναι αν, σε ένα ΝΑΤΟ που πλέον ανταμείβει την κλίμακα και τη βιομηχανία, η συμμαχική αξιοπιστία αρκεί για να κρατήσει η χώρα το ειδικό της βάρος, όταν ο σύμμαχος απέναντι επιβραβεύεται ακριβώς για το μέγεθος που η Ελλάδα δεν έχει.