Η Μόσχα ζητά εξουσιοδοτημένο Ευρωπαίο συνομιλητή για την Ουκρανία

Το Κρεμλίνο απάντησε σήμερα ότι θα αποφασίσει αν δέχεται Ευρωπαίους στον επόμενο γύρο συνομιλιών για την Ουκρανία αφού κρίνει τις προθέσεις τους. Πρόσθεσε ότι θέλει απέναντί του εκπρόσωπο «εξουσιοδοτημένο να μιλά» (Interfax, RFE/RL). Ο εκπρόσωπος Ντμίτρι Πεσκόφ απαντούσε στον Αμερικανό απεσταλμένο Στιβ Γουίτκοφ και στον Βολοντίμιρ Ζελένσκι, που είχαν ανακοινώσει ότι η Ευρώπη θα καθίσει στο τραπέζι (AP). Την ίδια μέρα, οι ηγέτες της ΕΕ έφυγαν από το Δουβλίνο χωρίς να έχουν αποφασίσει ποιος θα τους εκπροσωπεί και με ποια εξουσιοδότηση (UPI).

Το διακύβευμα το διατύπωσε ο δεύτερος Αμερικανός απεσταλμένος, Τζάρεντ Κούσνερ, στο Δουβλίνο: «δεν μπορούμε να ολοκληρώσουμε αυτή τη συμφωνία χωρίς τους Ευρωπαίους στο τραπέζι» (RTÉ). Ο ανεξάρτητος οργανισμός ανάλυσης συγκρούσεων International Crisis Group καταγράφει τα χαρτιά που κρατά η Ευρώπη: τη στήριξη προς το Κίεβο, την πιθανή άρση κυρώσεων, τα παγωμένα ρωσικά περιουσιακά στοιχεία και την ανοικοδόμηση (ICG). Σε αυτά προστίθενται οι εγγυήσεις ασφαλείας, δηλαδή οι δεσμεύσεις για το τι θα γίνει αν η Ρωσία επιτεθεί ξανά μετά την υπογραφή. Συμφωνία που στηρίζεται σε ευρωπαϊκά χρήματα και ευρωπαϊκές κυρώσεις δεν εφαρμόζεται χωρίς ευρωπαϊκή συναίνεση.

Πώς διαβάζει η Μόσχα τη διεύρυνση

Όπως γράψαμε το πρωί (To Brief), στο Αμπού Ντάμπι, στις 10 και 11 Νοεμβρίου, Αμερικανοί και Ουκρανοί διαπραγματευτές είδαν χωριστά Ευρωπαίους και το ΝΑΤΟ πριν καθίσουν με τους Ρώσους (Politico). Ο Πεσκόφ και ο επικεφαλής Ρώσος διαπραγματευτής Βλαντίμιρ Μεντίνσκι δήλωσαν και οι δύο ότι η ρωσική αντιπροσωπεία δεν μίλησε μαζί τους (Anadolu, Euronews).

Στη Μόσχα, στις 12 Νοεμβρίου, ο Βλαντίμιρ Πούτιν ζήτησε από την Ουάσιγκτον να «βοηθήσει τους Ευρωπαίους να αποφασίσουν αν θέλουν ειρήνη ή πόλεμο». Ο σύμβουλός του Γιούρι Ουσακόφ χαρακτήρισε την ευρωπαϊκή πολιτική «συνταγή ατέρμονου πολέμου», με αιχμή τα σχέδια για ευρωπαϊκά στρατεύματα στην Ουκρανία μετά τη σύγκρουση. Ο ίδιος δεν επιβεβαίωσε ότι οι Ευρωπαίοι μπαίνουν στον επόμενο γύρο (The Moscow Times). Ο Κούσνερ, αντίθετα, υποστήριξε σε ανάρτηση ότι τη διεύρυνση τη δέχθηκαν «και οι δύο πλευρές» (RFI).

Ο Πεσκόφ είπε σήμερα ότι ο Πούτιν είναι «ανοιχτός σε κάθε επαφή». Η Μόσχα όμως θα κρίνει πρώτα τις «πραγματικές προθέσεις» των Ευρωπαίων, δεν επιβεβαίωσε κανέναν υποψήφιο εκπρόσωπο και θα αποφασίσει μετά (AzerTAJ). Το ρωσικό επιχείρημα έχει δύο σκέλη: οι Ευρωπαίοι είναι υποστηρικτές του Κιέβου, όχι ουδέτεροι μεσολαβητές, και η Μόσχα θέλει απέναντί της κάποιον που μπορεί πράγματι να δεσμεύσει (BBC Russian). Στο πρώτο σκέλος οι Ευρωπαίοι είχαν απαντήσει ήδη στις 12 Νοεμβρίου, λέγοντας ότι η αρχιτεκτονική ασφάλειας της ηπείρου είναι δική τους απόφαση (Euronews). Στο δεύτερο δεν έχουν απάντηση.

Κοινή εντολή ή κλειστή ομάδα

Η Συνθήκη για την ΕΕ αναθέτει στον πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα την εκπροσώπηση σε επίπεδο ηγετών. Στην ύπατη εκπρόσωπο Κάγια Κάλας αναθέτει τη διεξαγωγή της κοινής εξωτερικής πολιτικής. Κανένας από τους δύο τίτλους όμως δεν δίνει από μόνος του εξουσία να δεσμευτούν στρατοί ή προϋπολογισμοί, και η κοινή γραμμή αποφασίζεται κατά κανόνα ομόφωνα από τις κυβερνήσεις (ΣΕΕ).

Η εναλλακτική είναι ένα στενό σχήμα Γαλλίας, Γερμανίας, Βρετανίας, Ιταλίας και Πολωνίας, το οποίο υποστήριξε ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς (AP). Κινείται γρηγορότερα και φέρνει στο τραπέζι κυβερνήσεις με στρατιωτικό βάρος. Δεν μιλά όμως για τα 27 μέλη και περιλαμβάνει χώρα εκτός ΕΕ.

Για την Ελλάδα η διαφορά είναι απτή. Με κοινή εντολή, η Αθήνα συμμετέχει στη διαμόρφωση της θέσης μέσα στο Συμβούλιο και, λόγω της ομοφωνίας, έχει λόγο στο τι θα πει ο εκπρόσωπος. Στο σχήμα των πέντε δεν κάθεται στο τραπέζι. Κι όμως, οι κυρώσεις και η ευρωπαϊκή χρηματοδότηση που θα συνοδεύσουν μια συμφωνία θα περάσουν τελικά από όργανα όπου ψηφίζει. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης έχει ταχθεί δημόσια υπέρ μικτού σχήματος, με τους θεσμούς της ΕΕ μαζί με σημαντικές ευρωπαϊκές χώρες.

Στο Δουβλίνο, η Κάλας και ο Κόστα δεν διεκδίκησαν την ίδια καρέκλα· περιέγραψαν διαφορετικά σχήματα. Η Κάλας υποστήριξε ότι οι ηγέτες είχαν ορίσει το 2024 εκείνη και τον Κόστα να εκπροσωπούν μαζί την Ευρώπη σε θέματα ασφάλειας, αναγνωρίζοντας ότι μπορούν να επιλέξουν διαφορετικά (EEAS). Ο Κόστα μίλησε στις 12 Νοεμβρίου, στη σύνοδο της Ευρωπαϊκής Πολιτικής Κοινότητας (του φόρουμ που φέρνει στο ίδιο τραπέζι και κράτη εκτός ΕΕ). Εκεί περιέγραψε κοινή προσπάθεια κρατών, ΕΕ και ΝΑΤΟ, όχι τον εαυτό του ως μοναδικό απεσταλμένο (Irish Times). Σύμφωνα με ιταλικά δημοσιεύματα, η Τζόρτζια Μελόνι είχε ζητήσει με επιστολή «σαφή και κοινή εντολή» και απόφαση στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Δεκεμβρίου (ANSA).

Η άτυπη σύνοδος των 27 σήμερα δεν υιοθέτησε αποφάσεις ούτε συμπεράσματα (Il Foglio). Ο Ιρλανδός πρωθυπουργός Μίχεαλ Μάρτιν έθεσε στόχο να επιλεγεί εκπρόσωπος μέσα σε μία ή δύο εβδομάδες (ANSA). Ο Πεσκόφ ζήτησε Ευρωπαίο που μπορεί να δεσμεύσει. Το όνομα και την εντολή τα χρωστούν πλέον οι 27, μέσα στις εβδομάδες του Μάρτιν ή στη σύνοδο του Δεκεμβρίου που ζήτησε η Μελόνι, και μέχρι τότε την πόρτα δεν την κρατά κλειστή μόνο η Μόσχα.