Κογκρέσο και Λευκός Οίκος συγκρούονται για τα τουρκικά F-35

Η αμερικανική πώληση κινητήρων για το τουρκικό μαχητικό KAAN, που καλύψαμε πριν λίγες μέρες ως διπλωματία του παρασκηνίου πριν τη σύνοδο του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα (To Brief), έχει πλέον μετατραπεί σε ανοιχτή θεσμική σύγκρουση μέσα στην Ουάσιγκτον. Στις 24 Ιουνίου η κυβέρνηση Τραμπ ειδοποίησε επίσημα το Κογκρέσο για την πώληση κινητήρων GE F110 στην Τουρκία, αξίας άνω των 700 εκατ. δολαρίων (Reuters). Οι κινητήρες προορίζονται για το τουρκικό μαχητικό KAAN. Λίγες μέρες πριν φιλοξενήσει η Άγκυρα τη σύνοδο (7 Ιουλίου), ο πρόεδρος άφησε ανοιχτό ότι θα κάνει «κάτι που θα κάνει την Τουρκία πολύ χαρούμενη», ενώ ο αντιπρόεδρος Βανς είπε ότι το Πεντάγωνο εξετάζει αν η Άγκυρα μπορεί να ξαναμπεί στα F-35.

Για την Ελλάδα, που χτίζει την αποτροπή της στο Αιγαίο πάνω στο ότι η Τουρκία μένει εκτός των μαχητικών τεχνολογίας stealth (χαμηλής παρατηρησιμότητας από ραντάρ), αυτό είναι το πιο κρίσιμο ερώτημα της εβδομάδας. Πίσω από την κίνηση βρίσκεται μια θεσμική σύγκρουση ανάμεσα στον Λευκό Οίκο και το Κογκρέσο. Και ο μηχανισμός που την ορίζει είναι νόμος, όχι πολιτική.

Γιατί ο νόμος δεν παρακάμπτεται με διάταγμα

Το κλείδωμα των F-35 δεν είναι προτίμηση που αλλάζει με προεδρική απόφαση. Το Άρθρο 1245 (Section 1245) του αμυντικού προϋπολογισμού του 2020 απαγορεύει ρητά τη μεταφορά F-35 ή σχετικού υλικού στην Τουρκία. Η μόνη εξαίρεση: να πιστοποιήσουν οι υπουργοί Εξωτερικών και Άμυνας στο Κογκρέσο ότι η Άγκυρα δεν κατέχει πλέον τους ρωσικούς S-400 και δεν θα τους ξαναποκτήσει (Public Law 116-92). Όσο τα ρωσικά συστήματα μένουν σε τουρκικό έδαφος, η πιστοποίηση είναι αδύνατη.

Εδώ μπερδεύονται συχνά δύο πράγματα. Ο CAATSA, ο αμερικανικός νόμος για την αντιμετώπιση των αντιπάλων της Αμερικής μέσω κυρώσεων, τιμωρεί όσους αγοράζουν ρωσικά οπλικά συστήματα (Public Law 115-44). Αυτός θα μπορούσε θεωρητικά να χαλαρώσει από την εκτελεστική εξουσία. Όμως μια τέτοια χαλάρωση δεν αγγίζει το ξεχωριστό φράγμα του Άρθρου 1245 για τα F-35. Με απλά λόγια: η Άγκυρα χρειάζεται είτε να βγάλει τους S-400, είτε να αλλάξει το Κογκρέσο τον νόμο. Αυτό ακριβώς δήλωσε στις 3 Ιουνίου ο υπουργός Εξωτερικών Ρούμπιο, ότι το εμπόδιο των S-400 «παραμένει».

Γι' αυτό οι κινητήρες F110 είναι το «εύκολο» κομμάτι και τα F-35 το «δύσκολο». Οι κινητήρες περνούν από τον συνηθισμένο μηχανισμό πωλήσεων όπλων, όπου ο νόμος δουλεύει αντίστροφα: η πώληση προχωρά αυτόματα, εκτός αν το Κογκρέσο την μπλοκάρει ενεργά.

Το ύστατο φρένο και τα όριά του

Το εργαλείο των βουλευτών λέγεται ψήφισμα αποδοκιμασίας (Joint Resolution of Disapproval). Μετά την επίσημη ειδοποίηση ανοίγει παράθυρο αντίδρασης, μόλις 15 ημέρες για σύμμαχο του ΝΑΤΟ όπως η Τουρκία (New America). Το φρένο όμως είναι πιο αδύναμο απ' ό,τι ακούγεται. Το ψήφισμα πρέπει να περάσει και από τη Βουλή και από τη Γερουσία. Μετά πρέπει να υπερβεί προεδρικό βέτο με πλειοψηφία δύο τρίτων. Η Υπηρεσία Ερευνών του Κογκρέσου (CRS) σημειώνει ότι ποτέ δεν έχει μπλοκαριστεί επιτυχώς πώληση όπλων με αυτόν τον τρόπο (CRS).

Η βουλευτής Ντίνα Τάιτους προανήγγειλε ότι θα καταθέσει τέτοιο ψήφισμα για τους κινητήρες, και χωριστή επιστολή προς την ηγεσία της Βουλής ώστε να είναι έτοιμη να μπλοκάρει κάθε απόπειρα επιστροφής στα F-35 (ANCA). Ο επικεφαλής της Επιτροπής Εξωτερικών Μικς κατήγγειλε ότι η κυβέρνηση παρακάμπτει τον κοινοβουλευτικό έλεγχο.

Η στάση της Αθήνας εξηγεί ένα κενό σε αυτή την εικόνα. Καθαρή, δημόσια θέση του Μαξίμου ή του ΥΠΕΞ ειδικά για τα F-35 δεν υπάρχει (Flight). Το ορατό «όχι» δεν το λέει η Ελλάδα. Το λένε ελληνοαμερικανικά και αρμενικά δίκτυα και φιλικοί βουλευτές, με προηγούμενη διακομματική επιστολή 40 μελών του Κογκρέσου να ζητά απόρριψη της τουρκικής επανένταξης (Pappas House). Η ελληνική μόχλευση περνά μέσα από τους θεσμούς της Ουάσιγκτον, όχι από δημόσια καμπάνια.

Και η Άγκυρα διαβάζει την κίνηση ως άνοιγμα, όχι ως λυμένο ζήτημα. Τα φιλοκυβερνητικά μέσα μιλούν για διαπραγματευτικό κέρδος του Ερντογάν, αλλά η Cumhuriyet θυμίζει ότι όσο μένουν οι S-400 ο νόμος δεν αλλάζει (Cumhuriyet). Πιο αναλυτικές τουρκικές φωνές βλέπουν τους κινητήρες ως δοκιμαστικό βήμα του Τραμπ, για να μετρήσει πόσο μακριά μπορεί να πάει απέναντι στο Κογκρέσο πριν τη σύνοδο (Yetkin Report).

Το πραγματικό διακύβευμα δεν είναι αν η Τουρκία παίρνει τα μαχητικά stealth αύριο. Είναι αν ο Λευκός Οίκος μπορεί να την ξανασυνδέσει με δυτική αμυντική τεχνολογία από το πλάι, με κινητήρες και άδειες, χωρίς να αγγίξει τους S-400. Αν το πετύχει, η ανάπτυξη του KAAN επιταχύνεται και το τεχνολογικό χάσμα που χτίζει η Ελλάδα με τα δικά της F-35 αρχίζει να στενεύει, πολύ πριν υπογραφεί οποιοδήποτε τουρκικό F-35. Όσο όμως υπάρχουν οι S-400, ο νόμος δεν επιτρέπει ελιγμούς. Και αυτή τη φορά το τελευταίο εμπόδιο δεν είναι η Αθήνα, αλλά το αμερικανικό Κογκρέσο.