Το καλώδιο Ελλάδας-Κύπρου έχει Γάλλο επενδυτή, όχι πλοίο

Ένα υποθαλάσσιο ηλεκτρικό καλώδιο, το Great Sea Interconnector, σχεδιάστηκε για να βγάλει την Κύπρο από την ηλεκτρική της απομόνωση και να τη συνδέσει με το ευρωπαϊκό δίκτυο μέσω Κρήτης. Στις 9 Σεπτεμβρίου ο Κυριάκος Μητσοτάκης και ο Εμανουέλ Μακρόν συζήτησαν στο Ελιζέ τα «επόμενα βήματα» του έργου, χωρίς να ανακοινώσουν το ένα πράγμα που θα το ξεκλείδωνε στην πράξη: ποιο πλοίο και πότε επιστρέφει στη θάλασσα για να ολοκληρώσει τις έρευνες του βυθού.

Το σημείωμα του πρωθυπουργικού γραφείου καταγράφει πολιτικό συντονισμό, όχι εντολή εκτέλεσης: μιλά για «επόμενα βήματα» μετά την είσοδο της γαλλικής Meridiam ως πλειοψηφικού μετόχου (To Brief), χωρίς υπογραφή, ημερομηνία ή απόπλου (Πρωθυπουργός). Τα ρεπορτάζ συγκλίνουν σε επανέναρξη το φθινόπωρο, με πιθανή εκκίνηση ακόμη και τον Οκτώβριο, αλλά χωρίς όνομα πλοίου ή δεσμευτική ημερομηνία (Business Daily). Στις 10 Σεπτεμβρίου ο πρόεδρος του κυπριακού κόμματος ΔΗΚΟ, Νικόλας Παπαδόπουλος, είπε ότι θα εκδοθεί «τις επόμενες ημέρες» NAVTEX, η ναυτική προειδοποίηση προς τους ναυτιλλομένους για εργασίες σε συγκεκριμένη θαλάσσια περιοχή (Cyprus Mail). Είναι πολιτική προαναγγελία, όχι ανακοίνωση της αρμόδιας υπηρεσίας.

Έως το τέλος του 2025 είχαν ήδη δαπανηθεί περίπου 300 εκατ. ευρώ και είχαν κατασκευαστεί 513 χιλιόμετρα καλωδίου από τη Nexans, απόσταση όσο σχεδόν από την Αθήνα στη Θεσσαλονίκη (ΑΔΜΗΕ Holding). Το καλώδιο υπάρχει ήδη σε μεγάλο βαθμό. Αυτό που μπλοκάρει τη συνέχεια είναι η χαρτογράφηση του πυθμένα όπου θα ποντιστεί.

Τι άλλαξε στις 5 Αυγούστου

Στις 5 Αυγούστου υπογράφηκαν δύο διακριτές συμφωνίες. Η πρώτη έφερε τη Meridiam ως πλειοψηφικό μέτοχο στην εταιρεία του έργου, με τον ΑΔΜΗΕ, τον διαχειριστή του ελληνικού συστήματος μεταφοράς ηλεκτρισμού, να κρατά την τεχνική ηγεσία και την ευθύνη λειτουργίας (Πρωθυπουργός). Η δεύτερη, τριμερής μεταξύ ΑΔΜΗΕ, της εταιρείας του έργου και της Nexans, έβαλε τις έρευνες βυθού πρώτη προτεραιότητα. Το βάρος της κίνησης δεν είναι το εταιρικό σχήμα: μετά την κρίση πληρωμών και την αναστολή εργασιών από τη Nexans, το γαλλικό κεφάλαιο επαναφέρει τη ροή πληρωμών από την οποία κρέμεται η κατασκευή.

Όμως το χρήμα δεν στέλνει πλοίο σε αμφισβητούμενη θάλασσα. Περίπου το 40% των ερευνών βυθού εκκρεμεί, αριθμός που αποδίδεται στον ΑΔΜΗΕ (Business Daily, Cyprus Mail), και κρίσιμο τμήμα του βρίσκεται νότια της Κάσου, μαζί με περιοχές προς τη δυτική Κύπρο (Πρώτο Θέμα). Τον Ιούλιο του 2024, το ιταλικό ερευνητικό πλοίο Ievoli Relume επιχείρησε εργασίες στην περιοχή Κάσου-Καρπάθου και η Τουρκία απάντησε με πολεμικά πλοία, διακόπτοντας την έρευνα (DW).

Η Άγκυρα επικαλείται το τουρκολιβυκό μνημόνιο, τη συμφωνία θαλάσσιων ζωνών που υπέγραψε με τη Λιβύη το 2019 (Τουρκικό ΥΠΕΞ). Με βάση αυτό, θεωρεί τμήματα της διαδρομής δική της υφαλοκρηπίδα, ζώνη με δικαιώματα στον βυθό και το υπέδαφος, όχι κυριαρχία στα νερά, και οι αντιρρήσεις της είχαν ήδη καθυστερήσει το έργο, όπως κατέγραψε το Reuters τον Μάρτιο του 2025 (Reuters). Η Αθήνα αντιτείνει ότι δεν χρειάζεται τουρκική άδεια (To Brief): το άρθρο 79 της Σύμβασης του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας αναγνωρίζει την τοποθέτηση καλωδίων στην υφαλοκρηπίδα, και η Τουρκία δεν είναι συμβαλλόμενο μέρος της (ΟΗΕ). Παραμένει πάντως νομικά ανοιχτό τι είδους προπαρασκευαστικές έρευνες επιτρέπονται σε αλλότρια υφαλοκρηπίδα.

Αυτό μετατρέπει το ερώτημα από νομικό σε επιχειρησιακό. Μια NAVTEX ή ένας απόπλους αποδεικνύουν κινητοποίηση· το πραγματικό τεστ της γαλλικής εμπλοκής είναι ένα ταυτοποιημένο πλοίο που θα ολοκληρώσει το πρόγραμμα εκεί όπου το 2024 εμφανίστηκαν τα τουρκικά πολεμικά πλοία. Ο Μητσοτάκης μίλησε για συνεννόηση με το Παρίσι «για όλα τα ενδεχόμενα» (Βήμα). Στα δημόσια έγγραφα, όμως, δεν υπάρχει σχέδιο γαλλικής συνοδείας για τα ερευνητικά, και η γαλλική εταιρική συμμετοχή από μόνη της δεν σημαίνει δέσμευση του γαλλικού κράτους.

Και το κόστος τρέχει. Ο προϋπολογισμός του έργου αγγίζει τα 1,9 δισ. ευρώ, με εγκεκριμένη ευρωπαϊκή επιχορήγηση περίπου 658 εκατ. ευρώ από τον μηχανισμό «Συνδέοντας την Ευρώπη» (Ευρωπαϊκή Επιτροπή). Η διαφορά, πάνω από 1,2 δισ. ευρώ, χρειάζεται άλλες πηγές: η χρηματοδότηση του υπολοίπου περιμένει την αξιολόγηση της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων (ΡΙΚ) και τις παραδοχές με τις οποίες η ελληνική Ρυθμιστική Αρχή Ενέργειας υπολογίζει την απόδοσή του (Οικονομικός Ταχυδρόμος). Κάθε νέα καθυστέρηση φορτώνει κόστος που, στο τέλος, μπορεί να ανακτηθεί μέσα από τα δίκτυα, δηλαδή από τους καταναλωτές.

Το πολιτικό πράσινο φως δόθηκε στο Παρίσι, και το κεφάλαιο πλέον υπάρχει: 300 εκατ. ευρώ έχουν ήδη μπει στο έργο. Το επιχειρησιακό βήμα θα το κάνει ένα πλοίο με όνομα, όταν ολοκληρώσει τις έρευνες νότια της Κάσου. Μέχρι τότε, τα 513 χιλιόμετρα καλωδίου που έχουν ήδη κατασκευαστεί μένουν στη στεριά, και ο λογαριασμός της αναμονής μεγαλώνει.