Καλώδιο Κρήτης-Κύπρου: Αθήνα λέει «όχι» σε τουρκική άδεια

Δεν χρειάζεται τουρκική άδεια για να προχωρήσει το ηλεκτρικό καλώδιο που θα ενώσει την Κύπρο με το ευρωπαϊκό δίκτυο μέσω Κρήτης: αυτή είναι η θέση που ξεκαθάρισε ο κυβερνητικός εκπρόσωπος Παύλος Μαρινάκης, με τη φράση «δεν προβλέπεται, ούτε πρόκειται να υπάρξει ζήτημα άδειας» και τη διαβεβαίωση ότι το έργο θα προχωρήσει «με βάση τους κανόνες του διεθνούς δικαίου, του δικαίου της θάλασσας» (ERT). Πρόκειται για τον Great Sea Interconnector, το υποθαλάσσιο καλώδιο που θα βγάλει την Κύπρο από την ηλεκτρική της απομόνωση. Το επίμαχο σκέλος του περνά από θαλάσσιες ζώνες νότια και ανατολικά της Κρήτης τις οποίες διεκδικεί η Άγκυρα, εκεί όπου το 2024 τουρκικά πολεμικά πλοία σταμάτησαν στην πράξη μια ελληνική έρευνα (To Brief).

Πίσω από τη σταθερή δήλωση, όμως, το έργο δεν έχει βγει στο νερό. Δεν έχει ανακοινωθεί δημόσια ερευνητικό πλοίο ή ανάδοχος για τις επόμενες έρευνες βυθού, δεν έχει δημοσιοποιηθεί χρονοδιάγραμμα, ούτε επίσημη εντολή έναρξης (η λεγόμενη Full ή Limited Notice to Proceed) (Topontiki). Η πολιτική ώθηση υπάρχει: στις 5 Αυγούστου υπεγράφη στο Μαξίμου η είσοδος του γαλλικού επενδυτικού ομίλου Meridiam και μια τριμερής συμφωνία του ΑΔΜΗΕ (του διαχειριστή του ελληνικού δικτύου μεταφοράς ρεύματος), της εταιρείας του έργου GSI και της γαλλικής Nexans, κατασκευάστριας του καλωδίου, «με πρώτη προτεραιότητα την ολοκλήρωση των ερευνών στον θαλάσσιο πυθμένα» (primeminister.gr). Αλλά η υπογραφή δεν βγάζει πλοίο στη θάλασσα.

Ενημέρωση, όχι άδεια

Το βήμα που εκκρεμεί έχει όνομα: NAVTEX, μια ραδιοανακοίνωση που ενημερώνει τα πλοία ότι σε μια θαλάσσια περιοχή θα γίνονται εργασίες, έρευνες ή ασκήσεις, ώστε να αποφεύγονται τα ατυχήματα (Cyprus Mail). Τα δικαιώματα δεν τα δίνει η NAVTEX, τα ορίζει το δίκαιο της θάλασσας. Και εδώ η Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS) κάνει μια διάκριση που η Αθήνα θεωρεί καθοριστική: στην υφαλοκρηπίδα, ένας αγωγός χρειάζεται συναίνεση για την όδευσή του, ένα καλώδιο όχι με τον ίδιο τρόπο (UNCLOS, Submarine Networks).

Αυτό εξηγεί γιατί η ελληνική πλευρά επιμένει στη λέξη «ενημέρωση» και όχι «άδεια». Το να ειδοποιήσεις την Άγκυρα ότι θα γίνουν εργασίες κοντά σε περιοχή που εκείνη αμφισβητεί είναι αποφυγή επεισοδίου, μια ενημέρωση «άνευ βλάβης» που δεν παραχωρεί δικαίωμα βέτο εφόσον δεν διατυπώνεται ως αίτημα έγκρισης (To Vima). Η Άγκυρα το διαβάζει αντίστροφα: ο εκπρόσωπος του τουρκικού ΥΠΕΞ Οντζού Κετσελί υποστηρίζει ότι ο ελληνικός σχεδιασμός δεν παράγει νομικά αποτελέσματα για την Τουρκία και ότι έρευνες, χαρτογραφήσεις και πόντιση σε «επικαλυπτόμενες» ζώνες απαιτούν τουρκική έγκριση (mfa.gov.tr). Το ισχυρότερο τουρκικό επιχείρημα δεν αφορά τη μορφή της NAVTEX αλλά τον βυθό: ότι μια προπαρασκευαστική έρευνα σε αμφισβητούμενη υφαλοκρηπίδα δεν είναι ουδέτερη «ανακοίνωση κυκλοφορίας».

Το μάθημα της Κάσου

Εδώ η νομική θέση συναντά τη γεωγραφία. Το σκέλος Κρήτης-Κύπρου είναι ένα υποθαλάσσιο τμήμα περίπου 898 χιλιομέτρων (To Vima), αρκετά μακρύ ώστε να περνά από το τόξο Κάσου-Καρπάθου, εκτός των έξι ναυτικών μιλίων των ελληνικών χωρικών υδάτων, εκεί όπου Αθήνα και Άγκυρα προβάλλουν αντίθετες αξιώσεις. Σε τέτοια ζώνη το δίκαιο δεν αποδεικνύεται με ένα κείμενο, αλλά με το αν ένα πλοίο μπορεί όντως να δουλέψει. Το 2024 δεν μπόρεσε. Το ιταλικό ερευνητικό Ievoli Relume επιχειρούσε στο σημείο· η Τουρκία ανέπτυξε πολεμικά πλοία, η Ελλάδα έστειλε δικές της μονάδες, και οι έρευνες δεν ολοκληρώθηκαν. Το επεισόδιο έκλεισε με ελεγχόμενη απεμπλοκή, χωρίς να λυθεί η νομική διαφορά (Financial Report, Euronews).

Ρεπορτάζ αναφέρουν ότι έχει ολοκληρωθεί περίπου το 60% των βυθομετρήσεων, με το υπόλοιπο να εκκρεμεί ακριβώς σ' αυτό το δύσκολο τμήμα, αλλά κανένα πρωτογενές έγγραφο του ΑΔΜΗΕ ή του ρυθμιστή δεν πιστοποιεί δημόσια το ποσοστό (Energygame). Το ανατολικό σκέλος, η σύνδεση Κύπρου-Ισραήλ, ούτε καν έχει φτάσει σε αυτό το στάδιο: παραμένει σε ρυθμιστική φάση, με τον ΑΔΜΗΕ να έχει καταθέσει τον Αύγουστο αίτημα επένδυσης στους ρυθμιστές Κύπρου και Ισραήλ (ADMIE).

Το τεστ, λοιπόν, δεν είναι η δήλωση περί άδειας. Είναι η στιγμή που θα εκδοθεί η NAVTEX, θα ειδοποιηθεί η Άγκυρα και ένα ερευνητικό πλοίο θα βγει ανατολικά της Κάσου. Ο Κύπριος υπουργός Ενέργειας Μιχάλης Δαμιανός τοποθέτησε αυτή τη στιγμή «μέσα στις επόμενες εβδομάδες» (RIK). Σενάρια για συνοδεία των ερευνών από φρεγάτες ή F-16 κυκλοφορούν σε δημοσιεύματα, όχι σε ανακοινωμένες αποφάσεις (Enikos). Ώσπου να συμβεί αυτό, η ελληνική θέση παραμένει ισχυρή στα χαρτιά και αδοκίμαστη στο νερό.