Ιστορική ήττα του κόμματος του Μερτς, μένει καγκελάριος

Με 4,9% στο Μεκλεμβούργο-Δυτική Πομερανία, οι Χριστιανοδημοκράτες (CDU) του Γερμανού καγκελαρίου Φρίντριχ Μερτς έμειναν την Κυριακή για πρώτη φορά εκτός κρατιδιακής Βουλής. Μπροστά τους πέρασαν η ακροδεξιά «Εναλλακτική για τη Γερμανία» (AfD) με 38,2% και οι Σοσιαλδημοκράτες (SPD) με 35,5%, σύμφωνα με τα προσωρινά αποτελέσματα (NDR). Την ίδια μέρα, στο Βερολίνο, το κόμμα έπεσε στο 18,8%, δεύτερο πίσω από την Αριστερά (Die Linke) με 25,7% (MDR, RBB).

Ο Μερτς χαρακτήρισε το αποτέλεσμα «Desaster» («καταστροφή»), ανέλαβε ευθύνη ως πρόεδρος του κόμματος και καγκελάριος, αλλά δήλωσε ότι παραμένει (Handelsblatt). Το εντυπωσιακό, μετά τη διπλή εκλογική ήττα της Κυριακής (To Brief), είναι πόσο ήσυχα κύλησαν τα επόμενα εικοσιτετράωρα στην κορυφή: έως τις 22 Σεπτεμβρίου δεν είχε εμφανιστεί επώνυμη υποψηφιότητα διαδοχής, ούτε εντοπίστηκαν δημόσια υπογραφές ή πρόταση δυσπιστίας. Παραιτήθηκε ο πρόεδρος του CDU στο Μεκλεμβούργο Ντάνιελ Πίτερς μαζί με άλλα δύο μέλη της τοπικής ηγεσίας, και ο Φίλιπ Άμτορ ανέλαβε μεταβατικά (n-tv). Το κόμμα τιμώρησε τα περιφερειακά του στελέχη, όχι τον αρχηγό του.

Οι φωνές που ζήτησαν ρητά την αποχώρησή του έμειναν μεμονωμένες. Ο επικεφαλής της επιχειρηματικής οργάνωσης του CDU στο Βερολίνο Κρίστιαν Γκρεφ είπε «Merz muss weg» («ο Μερτς πρέπει να φύγει»), ενώ ο βουλευτής Γκύντερ Κρινγκς άνοιξε τη συζήτηση για διαχωρισμό της καγκελαρίας από την κομματική προεδρία (Tagesspiegel). Απέναντί τους, οι οκτώ πρωθυπουργοί κρατιδίων του CDU τάχθηκαν συλλογικά κατά κάθε προσωποκεντρικής συζήτησης (Tagesschau), και ο επικεφαλής της κοινοβουλευτικής ομάδας Τόρστεν Φράι δήλωσε ότι ο Μερτς θα παραμείνει (Handelsblatt).

Ο λόγος δεν είναι η δημοτικότητά του, είναι η αριθμητική. Για να πέσει ένας Γερμανός καγκελάριος δεν αρκεί να τον καταψηφίσει η Βουλή: το άρθρο 67 του Συντάγματος επιβάλλει την «εποικοδομητική δυσπιστία», δηλαδή η Βουλή πρέπει να εκλέξει ταυτόχρονα ονομασμένο διάδοχο. Τα νούμερα είναι απαιτητικά: 158 υπογραφές για να κατατεθεί η πρόταση, 316 ψήφοι για να περάσει, και 48 ώρες αναμονής στο ενδιάμεσο (Άρθρο 67 GG). Ο κυβερνητικός συνασπισμός ελέγχει 328 από τις 630 έδρες, μόλις δώδεκα πάνω από το όριο (Bundeswahlleiterin). Άρα δεκατρείς απουσίες ή αποχές από την κυβερνητική πλευρά αρκούν για να μείνει κάθε υποψήφιος διάδοχος στις 315. Το παράδοξο είναι ότι η ίδια οριακή πλειοψηφία που κάνει την κυβέρνηση εύθραυστη προστατεύει τον Μερτς: κανένα από τα ονόματα που κυκλοφορούν (ο πρωθυπουργός της Βόρειας Ρηνανίας-Βεστφαλίας Χέντρικ Βύστ, με την ισχυρότερη κομματική βάση, ο πρόεδρος της CSU, των Βαυαρών Χριστιανοκοινωνιστών, Μάρκους Σέντερ) δεν έχει δηλώσει διεκδίκηση (Tagesschau).

Πού δαγκώνει τότε το οριακό περιθώριο; Όχι παντού με τον ίδιο τρόπο. Το απαράβατο όριο των 316 ισχύει μόνο για την εκλογή διαδόχου. Στα κοινά νομοσχέδια μετράει η απλή πλειοψηφία όσων ψηφίζουν, κι εκεί μια αποχή δεν είναι «όχι»: αν όλη η αντιπολίτευση καταψηφίσει, η κυβέρνηση αντέχει δώδεκα διαρροές στο «όχι», αλλά ως και εικοσιπέντε απλές αποχές (κανόνες Bundestag).

Έτσι, η αντοχή του Μερτς δεν κρίνεται στις δηλώσεις στήριξης αλλά στις ψήφους. Το μεγάλο συνταξιοδοτικό πακέτο παραμένει ακόμη πολιτική πρόταση, με αντιστάσεις τόσο στο SPD όσο και σε πρωθυπουργούς κρατιδίων του ίδιου του CDU (ZDF). Πόσο στενό είναι το περιθώριο φάνηκε τον Ιούλιο, όταν ένα πρώτο νομοσχέδιο σταθεροποίησης των ασφαλιστικών εισφορών πέρασε με 318 ψήφους, δύο μόλις πάνω από την απόλυτη πλειοψηφία (Bundestag). Το πρώτο στάδιο του συνταξιοδοτικού αναμένεται τον Οκτώβριο και νέες προτάσεις για την υγεία τον Δεκέμβριο, χωρίς ακόμη δημοσιοποιημένες ημερομηνίες ψηφοφορίας.

Η ιστορία δείχνει γιατί η φθορά δεν φτάνει από μόνη της. Το 1982 ο Χέλμουτ Κολ ανέτρεψε τον Χέλμουτ Σμιτ, αλλά μόνο όταν συνέπεσαν τρία πράγματα: αποχώρηση των Φιλελευθέρων (FDP) από την κυβέρνηση, νέα συμπαγής πλειοψηφία και συμφωνημένος διάδοχος. Δέκα χρόνια νωρίτερα, ο Ράινερ Μπάρτσελ είχε αποτύχει να ρίξει τον Βίλι Μπραντ για δύο μόλις ψήφους (DW). Χωρίς πρόσωπο και έτοιμη πλειοψηφία, η δυσαρέσκεια μένει δυσαρέσκεια.

Για τον Έλληνα φορολογούμενο, το σημείο παρακολούθησης δεν είναι αν θα πέσει ο Μερτς, αλλά τι θα κάνει η κλονισμένη κυβέρνησή του στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Οκτωβρίου, όπου συζητείται ο προϋπολογισμός της ΕΕ για το 2028-2034. Η Γερμανία, μαζί με άλλους καθαρούς πληρωτές, ζητά περικοπές και απορρίπτει νέο κοινό δανεισμό, ενώ η Αθήνα, στους «φίλους της συνοχής», παλεύει να προστατέψει κονδύλια συνοχής και γεωργίας (ΕΡΤ, Bundesregierung). Μια αδύναμη κυβέρνηση δεν χάνει την ψήφο της Γερμανίας στο Συμβούλιο, ούτε υπάρχει ένδειξη ότι οι ήττες άλλαξαν ήδη τη γερμανική γραμμή· χάνει κάτι πιο λεπτό, την άνεση να προσφέρει συμβιβασμούς. Κανείς δεν έχει τους αριθμούς για να διαδεχθεί τον Μερτς, και γι' αυτό παραμένει.