Διπλή ήττα για τον καγκελάριο Μερτς στη Γερμανία

Την Κυριακή 20 Σεπτεμβρίου, δύο κρατιδιακές εκλογές στη Γερμανία ανέδειξαν δύο διαφορετικούς νικητές και έναν κοινό χαμένο: την CDU του καγκελαρίου Φρίντριχ Μερτς. Στο Μεκλεμβούργο-Δυτική Πομερανία, στα βορειοανατολικά, η ακροδεξιά AfD βγήκε πρώτη με 38,2%, ενώ οι Χριστιανοδημοκράτες κατρακύλησαν στο 4,9% και έμειναν, για πρώτη φορά στην ιστορία της μεταπολεμικής Γερμανίας, εκτός κρατιδιακής Βουλής (Zeit, Tagesschau). Το αποτέλεσμα έρχεται δύο εβδομάδες μετά την πρώτη καθαρή νίκη της AfD σε γερμανικό κρατίδιο, στη Σαξονία-Άνχαλτ (To Brief), και φτάνει ως την Αθήνα από έμμεσο δρόμο: έναν καγκελάριο που βγαίνει πιο αδύναμος στις ευρωπαϊκές διαπραγματεύσεις όπου κρίνονται και τα κονδύλια της Ελλάδας.

Και όμως, η πρωτιά δεν φέρνει την εξουσία. Στο κρατιδιακό κοινοβούλιο των 71 εδρών η AfD πήρε 32 και χρειάζονται 36 για κυβέρνηση, αλλά κανένα άλλο κόμμα δεν δέχεται να κυβερνήσει μαζί της, όσο κι αν ο υποψήφιός της Λάιφ-Έρικ Χολμ διεκδίκησε «κυβερνητική εντολή». Αυτό είναι το Brandmauer, το «τείχος» άρνησης όλων των υπολοίπων να συμπράξουν με την ακροδεξιά: δεν είναι νόμος, αλλά αφήνει την AfD χωρίς εταίρο. Το SPD (Σοσιαλδημοκράτες) της δημοφιλούς πρωθυπουργού Μανουέλα Σβέζιχ, μαζί με Linke και Πράσινους, φτάνει τις 39 έδρες και μπορεί να κρατήσει την εξουσία (taz). Άλλωστε πριν την κάλπη το 59% προτιμούσε τη Σβέζιχ για πρωθυπουργό έναντι 28% του Χολμ: η πρωτιά της AfD ήταν ψήφος διαμαρτυρίας, όχι εντολή διακυβέρνησης (Deutschlandfunk).

Ίδιο μήνυμα, δύο διαδρομές

Στο Βερολίνο η ίδια δυσαρέσκεια πήρε τελείως άλλη μορφή. Πρώτη βγήκε η αριστερή Die Linke με 25,7%, ενώ η CDU έπεσε στο 18,8%, χάνοντας 9,5 μονάδες (Wahlrecht.de). Η Ελίφ Έραλπ, η υποψήφιά της για το αξίωμα της κυβερνώσας δημάρχου, κέρδισε πατώντας στο ζήτημα που καίει την πρωτεύουσα, τα ενοίκια: με προτάσεις για πλαφόν και περισσότερη δημοτική κατοικία, η Linke σάρωσε στους νέους (γύρω στο 43% στις ηλικίες 16-24 και 49% στις 25-34) και άντλησε ψήφους κυρίως από την αποχή, τους Πράσινους και το SPD, όχι από τη CDU (ZDF, Tagesspiegel). Όμως ούτε εδώ η πρωτιά ισοδυναμεί με εξουσία: η Linke χρειάζεται Πράσινους και SPD για πλειοψηφία (78 από 130 έδρες στην προσωρινή κατανομή) και έχει ανοιχτή διαφορά με τους Σοσιαλδημοκράτες για την κοινωνικοποίηση των μεγάλων ομίλων κατοικίας (Zeit).

Η κοινή γραμμή των δύο αποτελεσμάτων είναι η τιμωρία της ομοσπονδιακής κυβέρνησης: 59% στο Μεκλεμβούργο και 53% στο Βερολίνο δήλωσαν ότι ήθελαν να δώσουν στην κυβέρνηση ένα «Denkzettel», ένα εκλογικό χαστούκι (Süddeutsche Zeitung, Infratest dimap). Οι διαδρομές όμως ήταν διαφορετικές. Στο Μεκλεμβούργο η ανασφάλεια για ακρίβεια, ενέργεια και μετανάστευση διοχετεύθηκε στην AfD, που στην αγροτική Πομερανία συνέδεσε το κλείσιμο των συνόρων ακόμη και με το άνοιγμα του ρωσογερμανικού αγωγού φυσικού αερίου Nord Stream 2, που δεν μπήκε ποτέ σε λειτουργία (NDR). Στο Βερολίνο η ίδια οργή έγινε ψήφος για φθηνότερη στέγη. Ίδιο μήνυμα προς τον Μερτς, δύο εντελώς διαφορετικοί αποδέκτες.

Ο Μερτς έμεινε, το πρόβλημα μένει

Ο ίδιος ο Μερτς χαρακτήρισε το αποτέλεσμα στο Μεκλεμβούργο «Desaster», καταστροφή που δεν ωραιοποιείται, αλλά ξεκαθάρισε ότι αναλαμβάνει την ευθύνη «ως πρόεδρος της CDU και κυρίως ως καγκελάριος» και δεν παραιτείται (DW, MDR). Μια κρατιδιακή ήττα δεν ενεργοποιεί κανέναν αυτόματο μηχανισμό ανατροπής, γι' αυτό και η ανάληψη ευθύνης τού κοστίζει λίγο: για να πέσει ως καγκελάριος χρειάζεται «εποικοδομητική πρόταση δυσπιστίας», δηλαδή η γερμανική Βουλή πρέπει να εκλέξει ταυτόχρονα διάδοχο με 316 από τις 630 ψήφους, κάτι που ο σημερινός συσχετισμός δεν προσφέρει (Bundestag). Οι οκτώ πρωθυπουργοί κρατιδίων της CDU στήριξαν δημόσια τον καγκελάριο. Ο Μερτς μένει, όμως βγαίνει από την Κυριακή με λιγότερο πολιτικό κεφάλαιο απέναντι στο SPD, τα κρατίδια και τους εταίρους του στην Ευρώπη.

Εκεί κλείνει ο κύκλος προς την Αθήνα. Ο Μερτς ηγείται του μπλοκ των «καθαρών πληρωτών», των χωρών που δίνουν στην ΕΕ περισσότερα απ' όσα εισπράττουν, και ζητά περικοπές εκατοντάδων δισεκατομμυρίων με μεταφορά πόρων από τη συνοχή προς την άμυνα, ακριβώς εκεί που η Ελλάδα, ως κράτος που εισπράττει από τα ταμεία συνοχής, θέλει να κρατήσει τα κονδύλια ζωντανά (To Brief). Ένας αποδυναμωμένος καγκελάριος δυσκολεύεται και να επιβάλει τις περικοπές που θέλει και να παραδώσει όσα του ζητούν οι εταίροι του. Το τεστ έχει ημερομηνίες: στις 24 Σεπτεμβρίου ο Μερτς συναντά τους πρωθυπουργούς των κρατιδίων και στις 15-16 Οκτωβρίου το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο συζητά τον προϋπολογισμό 2028-2034, την Ουκρανία, την άμυνα και τη μετανάστευση (Bundesregierung).