Ισραηλινά πλήγματα σε συριακή βάση μπλοκάρουν τουρκικά σχέδια

Οκτώ ισραηλινά πλήγματα έπληξαν το πρωί της 18ης Αυγούστου τον διάδρομο της αεροπορικής βάσης Αμπού αλ-Ντουχούρ, στη βορειοδυτική Συρία, με υλικές ζημιές και καμία απώλεια, σύμφωνα με τη συριακή κρατική τηλεόραση (Straits Times). Το Ισραήλ ανέλαβε αργότερα την ευθύνη, λέγοντας ότι απέτρεψε την ανάπτυξη τουρκικών δυνάμεων σε βάση κοντά στο Χαλέπι (AP, Times of Israel). Για τον Έλληνα αναγνώστη το επεισόδιο δεν είναι μακρινό: δείχνει μια Τουρκία που διεκδικεί ρόλο εγγυητή ασφάλειας στη μετα-Άσαντ Συρία, ένα Ισραήλ που βλέπει αυτόν τον ρόλο ως όρο της δικής του ελευθερίας δράσης και το δείχνει με πλήγματα, και μια Ουάσιγκτον που διαχειρίζεται τη διαφορά δύο συμμάχων της, του ενός στο ΝΑΤΟ και του άλλου όχι, εκτός κάθε συμμαχικής διαιτησίας.

Στη βάση δεν υπήρχε σχεδόν τίποτα. Ακόμη και η Alma, ισραηλινό ερευνητικό κέντρο που αναλύει δορυφορικές εικόνες και ανοιχτές πηγές, παραδέχεται ότι δεν γνωρίζει μόνιμη τουρκική παρουσία μέσα στην εγκατάσταση (ALMA). Δεν εντοπίστηκαν δημόσια δορυφορικές εικόνες ή δεδομένα ανοιχτών πηγών (OSINT) με τουρκικά στρατεύματα, ραντάρ ή αντιαεροπορικά. Αυτό που τεκμηριώνεται: μια τουρκική στρατιωτική αντιπροσωπεία είχε επισκεφθεί τη βάση λίγο πριν, στο πλαίσιο εργασιών επαναλειτουργίας του διαδρόμου (ACLED). Η Δαμασκός λέει ότι τη χρησιμοποιούσε ως κέντρο εκπαίδευσης του νέου συριακού στρατού και ότι είχε διαμηνύσει στους Ισραηλινούς πως η αποκατάσταση δεν έκρυβε εχθρικές προθέσεις (Axios).

Το Ισραήλ χτύπησε μια μελλοντική δυνατότητα: μια βάση που θα γινόταν κόμβος, όχι μια βάση που ήδη ήταν. Αυτό που η Ιερουσαλήμ ονομάζει «ελευθερία δράσης» στη Συρία σημαίνει να πετά για συλλογή πληροφοριών, να αλλάζει διαδρόμους κρούσης, να περνά προς Ιράκ και Ιράν, χωρίς να μπει κάτω από ξένο πλέγμα εντοπισμού. Ανώνυμος ανώτερος αξιωματούχος είπε στη Jerusalem Post ότι μια τουρκική βάση στη Συρία «θα υπονόμευε την ισραηλινή ελευθερία δράσης» (Jerusalem Post). Το προηγούμενο είναι η ρωσική είσοδος του 2015: μόλις μια τρίτη δύναμη φέρνει αεράμυνα, ηλεκτρονικό πόλεμο και αισθητήρες, το Ισραήλ πρέπει να διαπραγματεύεται ή να ρισκάρει περισσότερο (INSS).

Γιατί οι δίαυλοι δεν έπιασαν

Υπήρχαν ήδη δύο χωριστά κανάλια για να αποφευχθεί ακριβώς αυτό. Το πρώτο ήταν ισραηλινοτουρκικές τεχνικές συνομιλίες, που στήθηκαν με αζερική διαμεσολάβηση την άνοιξη του 2025, μετά από προηγούμενα ισραηλινά πλήγματα σε βάσεις που εξέταζε η Άγκυρα. Το δεύτερο ήταν ένα αμερικανικά εποπτευόμενο κέντρο συντονισμού Ισραήλ-Συρίας στην Ιορδανία. Σύμφωνα με Αμερικανό αξιωματούχο, το Ισραήλ αρνήθηκε να το ενεργοποιήσει (Axios).

Οι μηχανισμοί αποφυγής ακούσιας σύγκρουσης (deconfliction) δεν είναι δικαίωμα βέτο. Είναι κανάλι αποφυγής ατυχήματος, ένα τηλέφωνο για να μην εκληφθεί ένα ίχνος στο ραντάρ ως επίθεση. Αν μια πλευρά κρίνει ότι ένα προληπτικό πλήγμα τη συμφέρει, ο μηχανισμός μόνο τον κίνδυνο λάθους μπορεί να μειώσει. Εδώ ούτε αυτό έγινε: ο Αμερικανός απεσταλμένος Τομ Μπάρακ είπε στο Reuters ότι η Τουρκία δεν είχε προειδοποιηθεί, είδε αεροσκάφη να κατευθύνονται βόρεια προς την επικράτειά της και «θα μπορούσε εύλογα να είχε προετοιμάσει δική της απάντηση» (Reuters).

Ο ίδιος ο Μπάρακ χαρακτήρισε δημόσια τα «επιβεβαιωμένα ισραηλινά πλήγματα» ως «περιττή κλιμάκωση» και είπε ότι η κυβέρνηση αλ-Σαράα «ούτε επιθετική στάση υιοθέτησε ούτε διατηρεί δυνάμεις δι' αντιπροσώπων» (The Hill). Η Ουάσιγκτον στηρίζει την ασφάλεια του Ισραήλ, αλλά έχει επενδύσει πολιτικά στη σταθεροποίηση της νέας Συρίας, ξεκινώντας τον Ιούλιο τη διαδικασία άρσης του χαρακτηρισμού της ως κράτους-χορηγού τρομοκρατίας (State Department). Ένα ισραηλινό πλήγμα σε κρατική συριακή βάση χτυπά ακριβώς αυτό το εγχείρημα.

Από κάτω βρίσκεται το κουρδικό. Η Άγκυρα θέλει έναν ενιαίο συριακό στρατό για να απορροφήσει τις Συριακές Δημοκρατικές Δυνάμεις (SDF), τη συμμαχία υπό κουρδική ηγεσία που θεωρεί προέκταση του Εργατικού Κόμματος Κουρδιστάν (PKK). Αυτό συμβαίνει τη στιγμή που οι Αμερικανοί αποχωρούν και ο συριακός στρατός κληρονομεί τις βάσεις τους (To Brief). Βάσεις όπως η Αμπού αλ-Ντουχούρ είναι το υλικό υπόστρωμα αυτής της μετάβασης, κόμβοι εκπαίδευσης και ενσωμάτωσης. Γι' αυτό το Ισραήλ βιάστηκε να χτυπήσει έργο αποκατάστασης πριν γίνει δυνατότητα.

Δύο δίαυλοι αποκλιμάκωσης υπήρχαν και δεν χρησιμοποιήθηκαν, και η μοναδική δύναμη που θα μπορούσε να συγκρατήσει την κλιμάκωση, οι ΗΠΑ, καταδικάζει τον έναν σύμμαχό της για να προστατεύσει τα σχέδια ενός άλλου. Στην Ανατολική Μεσόγειο αυτό μεταφράζεται σε μια Τουρκία που εδραιώνει ρόλο εγγυητή ασφάλειας στη μετα-Άσαντ Συρία, με βάσεις, εκπαίδευση του συριακού στρατού και θέση στο τραπέζι, και σε μια αμερικανική διαιτησία που γίνεται κατά περίπτωση, όχι συμμαχικός κανόνας.