Το Ισραήλ περνά βόρεια του Λιτάνι

Η ανακοίνωση του Μπενιαμίν Νετανιάχου στις 29 Μαΐου ακυρώνει στην πράξη έναν χάρτη που σχεδιάστηκε στη Νέα Υόρκη το καλοκαίρι του 2006. Ο ποταμός Λιτάνι έπαψε να είναι σύνορο. Έγινε πεδίο μάχης.

Η εικόνα στο πεδίο είναι πιο θολή από τη ρητορική. Ο Νετανιάχου είπε δημόσια ότι ισραηλινές δυνάμεις «διέσχισαν τον Λιτάνι» και επιχειρούν στη Βηρυτό και στη Μπεκάα (Reuters/Internazionale). Λιβανικές πηγές ασφαλείας περιγράφουν στο Reuters τοπικές διελεύσεις κοντά στη Zawtar al-Sharqiyah, με υποχώρηση και νέα διείσδυση, όχι μόνιμη μεγάλη προέλαση. Το AP καταγράφει μάχες κατά μήκος του Λιτάνι και αεροπορικά πλήγματα στη Μπεκάα και κοντά στο φράγμα Καράουν (AP/AJC). Είτε πρόκειται για πλήρη εδαφική κατοχή είτε για σημειακές διεισδύσεις, η συνέπεια είναι η ίδια. Η ζώνη που η διεθνής κοινότητα είχε αναγνωρίσει ως πεδίο επιτήρησης παραβιάζεται συστηματικά.

Για να καταλάβει κανείς γιατί αυτός ο ποταμός μετράει, χρειάζεται να ξέρει τι έλεγε το Ψήφισμα 1701. Υιοθετήθηκε στις 11 Αυγούστου 2006, μετά τον μήνα πολέμου Ισραήλ-Χεζμπολάχ (UN Press). Δεν ήταν απλή εκεχειρία. Ήταν πακέτο: παύση επιθέσεων της Χεζμπολάχ, παύση ισραηλινών επιθετικών επιχειρήσεων, ισραηλινή αποχώρηση, ανάπτυξη του λιβανικού στρατού, ενίσχυση της UNIFIL. Στην καρδιά του πακέτου, μια ζώνη μεταξύ της Blue Line του 2000 και του Λιτάνι, καθαρή από κάθε ένοπλη δύναμη πέρα από το λιβανικό κράτος και τους κυανόκρανους (UNSC 1701).

Η ζώνη φτάνει σε τμήματα του νότου ως 30 χλμ. βαθιά στο λιβανικό έδαφος (Al-Monitor/AFP). Δεν ήταν συνοριακή λωρίδα. Ήταν μια ολόκληρη περιοχή υπό διεθνή επιτήρηση. Όταν η UNIFIL ανέφερε στις 29 Μαΐου ότι κατέγραψε δραστηριότητα του IDF βόρεια του Λιτάνι (UN SG briefing), δεν περιέγραφε παραβίαση συνόρων. Περιέγραφε κατάρρευση του ίδιου του πλαισίου επιτήρησης.

Η αργή ταφή του 1701

Η διάβαση δεν ήρθε ως κεραυνός. Ήρθε σε δόσεις. Στις 31 Μαρτίου, ο Ισραηλινός υπουργός Άμυνας Israel Katz είχε ήδη ανακοινώσει ότι ο IDF θα ελέγχει περιοχή έως τον ποταμό, μαζί με τις γέφυρες, και ότι πάνω από 600.000 Λιβανέζοι δεν θα επιστρέψουν νότια του ποταμού (Al-Monitor). Η εκεχειρία της 16ης Απριλίου επικύρωσε σιωπηλά μια ζώνη 8-10 χλμ. ισραηλινής παρουσίας μέσα στο λιβανικό έδαφος (gov.uk), με «δικαίωμα αυτοάμυνας» που λειτούργησε ως carte blanche.

Τα ισραηλινά μέσα παρουσιάζουν τη διάβαση ως κατάληψη δεσποζόντων σημείων και εμβάθυνση ζώνης ασφαλείας (Ynet). Η επίσημη γλώσσα αποφεύγει τη φράση «νέο σύνορο». Οι ισραηλινές αναλύσεις, όμως, περιγράφουν πιο μόνιμες λογικές: φυλάκια, στατική παραμονή, επιστροφή στο μοντέλο της παλιάς «ζώνης ασφαλείας» της δεκαετίας του '80 (mako). Η Χεζμπολάχ έχει προσαρμοστεί σε πόλεμο φθοράς με μικρές ομάδες, ενέδρες και drones, αλλά δεν φαίνεται ικανή να αρνηθεί στο Ισραήλ την πρωτοβουλία (Le Monde, Washington Institute).

Ο λιβανικός λόγος εστιάζει στην κυριαρχία. Ο πρόεδρος Joseph Aoun μιλά για «ανανεωμένη κατοχή», ο πρωθυπουργός Nawaf Salam για «συλλογική τιμωρία» των πληθυσμών της Τύρου και της Ναμπατίγια (LBCI). Πίσω από τις δηλώσεις, ένας αριθμός που σπάνια ανεβαίνει στις πρώτες σελίδες: σχεδόν ένα εκατομμύριο εσωτερικά εκτοπισμένοι, με την εντολή εκκένωσης να έχει φτάσει πλέον βόρεια του Λιτάνι, στη Ναμπατίγια (UN News Arabic).

Από τον ΟΗΕ στο Πεντάγωνο

Ο αμερικανοκεντρικός μηχανισμός παρακολούθησης στο Πεντάγωνο, που ενεργοποιήθηκε με τα παράλληλα τραπέζια security και political track (To Brief), αναλαμβάνει de facto τον ρόλο που το 1701 είχε αναθέσει στον ΟΗΕ. Στο σχήμα συμμετέχουν ΗΠΑ, Γαλλία, Ισραήλ, Λίβανος και UNIFIL, υπό αμερικανική προεδρία (Ahram). De jure, εγγυητής παραμένει η 1701. De facto, η λογοδοσία μετακινήθηκε σε φόρουμ που δεν δημοσιεύει πρακτικά, αποδόσεις ευθυνών ή κυρώσεις.

Η ίδια η εντολή της UNIFIL αμφισβητείται. Ο γενικός γραμματέας του ΟΗΕ υπενθυμίζει στις 28 και 29 Μαΐου την ανάγκη ανεμπόδιστης πρόσβασης της δύναμης και σεβασμού της παύσης εχθροπραξιών (UN SG briefing 28 May), τη στιγμή που η ευρύτερη κρίση χρηματοδότησης των ειρηνευτικών αποστολών δίνει στους επικριτές τους ένα έτοιμο επιχείρημα (Πρώτο Θέμα).

Για την Αθήνα, ως εκλεγμένο μέλος του Συμβουλίου Ασφαλείας, το πραγματικό τεστ έρχεται στο τέλος του χρόνου. Η ελληνική γραμμή ζητά σήμερα «πλήρη σεβασμό του Χάρτη του ΟΗΕ» και απόρριψη της επιλεκτικής εφαρμογής (Capital). Όταν η εντολή της UNIFIL τεθεί προς ανανέωση, η Ελλάδα δεν θα ψηφίσει για τη διατήρηση μιας ειρηνευτικής δύναμης. Θα ψηφίσει για το αν η νέα αμερικανο-ισραηλινή αρχιτεκτονική ασφαλείας στον νότιο Λίβανο νομιμοποιείται από το Συμβούλιο Ασφαλείας ή απλώς το παρακάμπτει.