Ιράκ: αδειάζει η τελευταία αμερικανική βάση, μένουν τα όπλα

Η σημερινή 30ή Σεπτεμβρίου είναι η ανακοινωμένη ημερομηνία για την έξοδο των τελευταίων αμερικανικών δυνάμεων από το Ιράκ. Είναι το τελευταίο βήμα της συμφωνίας που έκλεισε την αποστολή του συνασπισμού κατά του ISIS και τη μετέτρεψε σε διμερή σχέση ασφαλείας (Reuters, ΥΠΕΞ Ιράκ). Σύμφωνα με σημερινό ρεπορτάζ του Alaraby, που επικαλείται εν μέρει ανώνυμο Ιρακινό στρατιωτικό αξιωματούχο, εκκενώθηκε και η τελευταία βάση, η Χαρίρ κοντά στο Ερμπίλ. Αν επιβεβαιωθεί επίσημα, τερματίζεται η στρατιωτική παρουσία που επέστρεψε για να πολεμήσει το ISIS, και την ευθύνη την αναλαμβάνει πλήρως η ιρακινή κυβέρνηση.

Η ίδια ημερομηνία είχε προβληθεί και ως προθεσμία για να περάσουν στο κράτος τα όπλα των ένοπλων πολιτοφυλακών. Αυτή η προθεσμία μετατέθηκε για το καλοκαίρι του 2027 (Arab News, The National).

Όσα ξέρουμε για την έξοδο προέρχονται από ιρακινές δηλώσεις. Στις 28 Σεπτεμβρίου ο Ιρακινός στρατιωτικός εκπρόσωπος ανακοίνωσε ότι άρχισε η αποχώρηση από τη Χαρίρ και ότι το τελευταίο αμερικανικό προσωπικό είχε φύγει από το συγκρότημα Victory στη Βαγδάτη (Alaraby). Ούτε η Βαγδάτη ούτε η CENTCOM, η αμερικανική στρατιωτική διοίκηση για τη Μέση Ανατολή, έχουν δημοσιοποιήσει ανακοίνωση που να πιστοποιεί ότι έφυγε και ο τελευταίος στρατιώτης. Δεν έχει δημοσιοποιηθεί ούτε πρακτικό παράδοσης της βάσης.

Οι ΗΠΑ εισέβαλαν στο Ιράκ το 2003 και αποχώρησαν το 2011. Επέστρεψαν το 2014 με ιρακινή πρόσκληση, όταν το ISIS κατέλαβε τη Μοσούλη και μεγάλες εκτάσεις (International Crisis Group). Η κοινή ανακοίνωση της 27ης Σεπτεμβρίου 2024 όρισε ότι η αποστολή μέσα στο Ιράκ λήγει έως τον Σεπτέμβριο του 2025 και η αποστολή για τη Συρία συνεχίζεται έως τον Σεπτέμβριο του 2026. Δεν έγραφε όμως αριθμό στρατιωτών ούτε δέσμευε ρητά ότι θα φύγει κάθε Αμερικανός (ΥΠΕΞ Ιράκ).

Τι παραλαμβάνει η Βαγδάτη

Στην πράξη, το μεγαλύτερο μέρος της μεταβίβασης είχε γίνει νωρίτερα. Έως τον Ιανουάριο του 2026 οι σύμβουλοι του συνασπισμού είχαν φύγει από τις ομοσπονδιακές βάσεις, και η Βαγδάτη ανακοίνωσε ότι παρέλαβε την Άιν αλ-Άσαντ και το αρχηγείο κοινών επιχειρήσεων (Shafaq News). Τις επιχειρήσεις κατά του ISIS τις διευθύνουν πλέον οι ιρακινές δυνάμεις ασφαλείας. Στις κουρδικές περιοχές τις διευθύνουν οι Πεσμεργκά, οι ένοπλες δυνάμεις της Περιφέρειας του Κουρδιστάν.

Τον Οκτώβριο του 2025 η CENTCOM πιστοποίησε ότι Ιρακινοί μπορούσαν να διευθύνουν αυτόνομα τη διαδικασία ενός αεροπορικού πλήγματος (CENTCOM). Η πιστοποίηση όμως αφορούσε άσκηση, όχι συνεχή επιτήρηση ή δράση πέρα από τα σύνορα.

Με τις ΗΠΑ, η Βαγδάτη περιγράφει συνεργασία σε εξοπλισμό, εκπαίδευση, ασκήσεις και κοινές επιχειρήσεις. Ιρακινός αξιωματούχος πρόσθεσε την ανταλλαγή πληροφοριών και την τεχνική υποστήριξη (Shafaq News, 964media). Πρόκειται για σχέδια, όχι για επιβεβαίωση νέων αμερικανικών βάσεων ή μόνιμου προσωπικού.

Το μεγαλύτερο κενό βρίσκεται στη Συρία. Η παρουσία στο Ιράκ στήριζε και τις επιχειρήσεις κατά του ISIS στη γειτονική χώρα (ΥΠΕΞ Ιράκ), όπου ο συριακός στρατός είχε ήδη μπει σε βάσεις που άφησαν οι Αμερικανοί (To Brief). Η έξοδος αλλάζει την πρόσβαση σε βάσεις, πληροφορίες και εφοδιασμό για εκείνο το μέτωπο, χωρίς να σημαίνει αυτομάτως ότι σταματούν οι επιχειρήσεις εκεί. Ρύθμιση για τη διασυνοριακή υποστήριξη ή για τη φύλαξη των κρατουμένων του ISIS στη Συρία δεν έχει δημοσιοποιηθεί.

Κυριαρχία με αναβολή

Η κυβέρνηση παρουσιάζει την αποχώρηση ως ανάκτηση κυριαρχίας. Για τα όπλα των πολιτοφυλακών όμως, ο πρωθυπουργός Αλί αλ-Ζάιντι μετέτρεψε την προθεσμία σε αφετηρία. Το σχέδιό του προβλέπει 90 ημέρες χωρίς επιθέσεις, μετά παράδοση των όπλων, με στόχο να ολοκληρωθεί η διαδικασία στις 30 Ιουνίου 2027 (Arab News). Οι φιλοϊρανικές Κατάιμπ Χεζμπολάχ και Χαράκατ αλ-Νουτζάμπα αρνούνται να παραδώσουν τα «όπλα της αντίστασης», ενώ άλλες οργανώσεις δηλώνουν πρόθυμες για αναδιοργάνωση (Euronews).

Οι Δυνάμεις Λαϊκής Κινητοποίησης, το δίκτυο ένοπλων οργανώσεων γνωστό ως PMF, ανήκουν τυπικά στις κρατικές ένοπλες δυνάμεις από τον νόμο 40/2016 (BBC Arabic). Η τυπική ένταξη όμως δεν σημαίνει ότι κάθε φατρία υπακούει σε ενιαία διοίκηση. Δεν έχει δημοσιοποιηθεί ούτε υπογεγραμμένη συμφωνία ούτε ανεξάρτητη απογραφή οπλοστασίων.

Η αμερικανική παρουσία ήταν ταυτόχρονα στόχος των πολιτοφυλακών και πηγή εσωτερικής τριβής (Atlantic Council). Γι' αυτό η αποχώρηση δεν ενισχύει με απλό τρόπο την ιρανική επιρροή, γιατί αφαιρεί από τις ένοπλες ομάδες τον εχθρό που δικαιολογούσε τα όπλα τους.

Πιο καθαρά ακούγεται η ανησυχία στο Ερμπίλ. Ο Κούρδος ηγέτης Μασούντ Μπαρζανί προειδοποίησε ότι μικροί πυρήνες του ISIS μπορούν να συνεχίσουν τις επιθέσεις, ακόμη κι αν δεν μπορούν να ξαναπάρουν μεγάλα εδάφη (Al-Mada, The National). Οι Κούρδοι δεν φοβούνται την επιστροφή του «χαλιφάτου». Φοβούνται ότι θα χάσουν τις αμερικανικές πληροφορίες, την επιτήρηση και την αεροπορική υποστήριξη.

Η σύγκριση με το 2011 έρχεται αυτόματα. Η κατάρρευση του 2014 όμως δεν εξηγείται μόνο από την αμερικανική αποχώρηση, γιατί είχαν προηγηθεί σεκταριστικός αποκλεισμός, πολιτική κρίση και αποτυχίες διοίκησης (International Crisis Group). Σήμερα το ISIS δεν ελέγχει έδαφος και οι ιρακινές δυνάμεις είναι ισχυρότερες. Ορισμένες μονάδες όμως εξαρτώνται ακόμη ουσιαστικά από συμμαχικές πληροφορίες (Middle East Institute).

Η Βαγδάτη πήρε πρώτα τα κλειδιά των βάσεων, το μισό της κυριαρχίας που της παρέδωσε ένας εταίρος πρόθυμος να φύγει. Το άλλο μισό, τα οπλοστάσια που δεν λογοδοτούν στον πρωθυπουργό, μετατέθηκε για το επόμενο καλοκαίρι. Ως τότε, αν οι ιρακινές δυνάμεις δεν καλύψουν το κενό των αμερικανικών πληροφοριών, θα το διαπιστώσουν πρώτοι οι Κούρδοι, που το φοβούνται περισσότερο από όλους.