ΗΠΑ σε Τουρκία: «Όχι ακόμη», όχι «ποτέ», στα F-35

Το State Department, το αμερικανικό υπουργείο Εξωτερικών, απάντησε επισήμως στο Κογκρέσο για το μέλλον της Τουρκίας στα F-35, τα αμερικανικά μαχητικά πέμπτης γενιάς. Το μήνυμα ήταν λιτό: η Άγκυρα δεν έχει εκπληρώσει τις νομικές προϋποθέσεις για να επιστρέψει στο πρόγραμμα (Proto Thema English, Knews). Για την Ελλάδα, που παραγγέλνει τα δικά της F-35 και μετρά την υπεροχή της στον αέρα σε χρόνια, η διατύπωση αυτής της απάντησης βαραίνει περισσότερο από κάθε δήλωση της Αθήνας.

Το κλειδί κρύβεται σε δύο λέξεις. Η Ουάσιγκτον είπε «όχι ακόμη», όχι «ποτέ». Η επιστολή, που υπέγραψε το Office of Legislative Affairs (το γραφείο νομοθετικών σχέσεων του υπουργείου) προς τον Δημοκρατικό βουλευτή Wesley Bell, κρατά τη νομική γραμμή σκληρή. Ταυτόχρονα αφήνει ρητά ανοιχτή μια «διαφανή, σύννομη και συμβατή με τα αμερικανικά συμφέροντα» διέξοδο για το ζήτημα των ρωσικών S-400 (World Energy News). Είναι διπλωματία που ζυγίζει κάθε λέξη. Η πόρτα δεν κλείνει, απλώς δεν ανοίγει σήμερα.

Ο νομικός τοίχος δεν έχει συναισθήματα

Αυτό που εμποδίζει την Τουρκία δεν είναι πολιτική δυσαρέσκεια. Είναι μηχανισμός. Δύο νόμοι λειτουργούν σαν αυτόματη κλειδαριά.

Ο πρώτος είναι ο CAATSA, το αμερικανικό πλαίσιο κυρώσεων. Ενεργοποιήθηκε όταν η Άγκυρα αγόρασε τους S-400, τα ρωσικά αντιαεροπορικά συστήματα που η Ουάσιγκτον θεωρεί κίνδυνο για τα μυστικά του F-35.

Ο δεύτερος είναι πιο απόλυτος. Το Section 1245 του αμυντικού προϋπολογισμού του 2020 απαιτεί πιστοποίηση πριν από κάθε παράδοση. Το Πεντάγωνο πρέπει να βεβαιώσει ότι η Τουρκία δεν κατέχει πλέον τους S-400, δεν θα τους ξαναποκτήσει, και δεν διαθέτει άλλο ρωσικό υλικό που απειλεί το αεροσκάφος (in.gr, SKAI).

Αυτός ο τοίχος δεν αίρεται με ένα τηλεφώνημα Τραμπ-Ερντογάν. Χρειάζεται πιστοποίηση που θα αντέξει πολιτικά στο Κογκρέσο, όπου η διακομματική καχυποψία απέναντι στην Άγκυρα χτίστηκε πάνω σε αυτούς ακριβώς τους πυραύλους. Γι' αυτό και το φερόμενο σχέδιο μεταφοράς των συστημάτων στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα (To Brief) δεν αρκεί. Ο νόμος δεν ρωτά πού βρίσκονται φυσικά οι S-400. Ρωτά αν η Τουρκία παύει πραγματικά να τους κατέχει, να τους ελέγχει ή να μπορεί να τους ανακτήσει.

Πώς η Άγκυρα βαφτίζει την αναμονή διαδικασία

Στην τουρκική ανάγνωση, το αμερικανικό φρένο δεν είναι ήττα. Η Hürriyet περιγράφει την επιστροφή στα F-35 όχι ως πολιτική χειρονομία που εκκρεμεί, αλλά ως «πολυεπίπεδη, γραφειοκρατική, νομική και τεχνική» επιχείρηση που απλώς χρειάζεται χρόνο (Hürriyet). Το εμπόδιο μεταφράζεται σε διαδικασία. Τούρκοι αξιωματούχοι εμφανίζουν τη διαφορά με την Ουάσιγκτον «πιο κοντά σε λύση» (Türkiye Today, Defence Matters). Έτσι ο αποκλεισμός γίνεται προσωρινή στάση διαπραγμάτευσης.

Για την Αθήνα, η στάση είναι ψύχραιμη. Η Ελλάδα κέρδισε χρόνο, όχι λύση. Το πιο επικίνδυνο σενάριο, μια άμεση τουρκική επιστροφή στην πέμπτη γενιά, μένει μπλοκαρισμένο από αμερικανικό δίκαιο.

Το πρόβλημα όμως είναι βαθύτερο από το ίδιο το αεροπλάνο. Ο υπουργός Εξωτερικών Νίκος Δένδιας το είπε καθαρά: η Αθήνα δεν θα ήταν ευχαριστημένη ούτε με F-35 στην Τουρκία (Neakriti). Δεν θα ήταν ευχαριστημένη ούτε με τους κινητήρες για το KAAN, το τουρκικό μαχητικό νέας γενιάς. Εκεί κρίνεται το πραγματικό διακύβευμα: στα πλάγια κανάλια, τα υποσυστήματα και τους κινητήρες που θα κάλυπταν το τουρκικό κενό ώσπου να ωριμάσει το KAAN (CNN Greece).

Η ελληνική μόχλευση δεν περνά από μετωπική σύγκρουση με την Ουάσιγκτον. Περνά μέσα από το ίδιο θεσμικό σύστημα που κρατά την κλειδαριά κλειστή: το Κογκρέσο, τις νομοθετικές δικλίδες, τα ελληνοαμερικανικά δίκτυα (Parapolitika, TheTOC). Όσο ο νομικός τοίχος στέκει, η Αθήνα κρατά πλεονέκτημα. Αλλά ένας νόμος που ο Λευκός Οίκος θέλει να παρακάμψει δεν είναι εγγύηση. Είναι προθεσμία. Και την ημερομηνία λήξης της την ορίζει το Κογκρέσο, όχι το Αιγαίο.