Τουρκία: σχέδιο απομάκρυνσης S-400 για επιστροφή στα F-35

Η Τουρκία θέλει να επιστρέψει στο πρόγραμμα των αμερικανικών μαχητικών πέμπτης γενιάς F-35, από το οποίο την απέβαλαν το 2019 όταν αγόρασε τους ρωσικούς αντιαεροπορικούς πυραύλους S-400. Το εμπόδιο δεν είναι απλή πολιτική διαφωνία, είναι νόμος, και το αμερικανικό Κογκρέσο ήδη κινείται προληπτικά για να το κρατήσει κλειστό (To Brief). Το νέο στοιχείο είναι ο τρόπος που η Άγκυρα ψάχνει να παρακάμψει αυτόν τον νόμο: να ξεφορτωθεί κυριολεκτικά τους πυραύλους, στέλνοντάς τους αλλού.

Όπως αποκάλυψε η Wall Street Journal στις 18 Ιουλίου, η Τουρκία φέρεται να συζητά μεταφορά των S-400 στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, ώστε να αρθεί το βασικό εμπόδιο για τα F-35. Το ρεπορτάζ στηρίζεται σε ανώνυμους Αμερικανούς και περιφερειακούς αξιωματούχους, δηλαδή σε διαρροή, όχι σε επίσημη ανακοίνωση (WSJ). Το τουρκικό υπουργείο Άμυνας μίλησε για «πολυμερή εργασία» που θα ανακοινωθεί «όταν υπάρξουν συγκεκριμένα βήματα» (Daily Sabah). Ο Χουλουσί Ακάρ, μετά από επαφές στην Ουάσιγκτον, αρνήθηκε ρητά ότι οι πύραυλοι «θα καταλήξουν στα ΗΑΕ ή οπουδήποτε αλλού» (Caliber). Φόρμουλα υπό συζήτηση, λοιπόν, όχι κλεισμένη μεταφορά.

Γιατί η αποθήκευση δεν φτάνει

Δύο διαφορετικοί νόμοι δένουν την Τουρκία. Ο ένας είναι το CAATSA, ο αμερικανικός νόμος που υποχρεώνει κυρώσεις για κάθε σημαντική συναλλαγή με τον ρωσικό αμυντικό τομέα, και που ενεργοποιήθηκε ακριβώς επειδή η Άγκυρα αγόρασε τους S-400. Ο δεύτερος, και πιο σκληρός για τα F-35, είναι το Section 1245 του αμυντικού προϋπολογισμού των ΗΠΑ για το 2020.

Αυτό το άρθρο θέτει ένα ρητό τεστ. Δεν επιτρέπεται παράδοση F-35 στην Τουρκία αν πρώτα οι υπουργοί Εξωτερικών και Άμυνας δεν πιστοποιήσουν εγγράφως στο Κογκρέσο, τουλάχιστον 90 ημέρες νωρίτερα, τρία πράγματα. Πρώτον, ότι η Τουρκία δεν κατέχει πλέον τους S-400. Δεύτερον, ότι έδωσε αξιόπιστες διαβεβαιώσεις πως δεν θα τους ξαναποκτήσει. Τρίτον, ότι δεν έχει άλλο ρωσικό υλικό που θέτει σε κίνδυνο το αεροσκάφος (Public Law 116-92, CRS). Η λέξη-κλειδί είναι «κατέχει». Το «τους κρατάμε αποθηκευμένους αλλά σβηστούς» δεν περνά το τεστ.

Εδώ είναι η ευφυΐα, αλλά και η αδυναμία, της φόρμουλας των ΗΑΕ. Δεν υπάρχει δημόσια αμερικανική οδηγία που να λέει ότι η μεταφορά σε τρίτη χώρα αρκεί αυτομάτως. Μια πραγματική μεταβίβαση θα μπορούσε να επιτρέψει στην κυβέρνηση Τραμπ να πιστοποιήσει ειλικρινά ότι η Άγκυρα δεν κατέχει πλέον το σύστημα. Όμως αυτό μένει θέμα ερμηνείας, όχι μηχανικής συνέπειας του νόμου (FDD). Και το Κογκρέσο μπορεί να απαιτήσει στενή ανάγνωση της λέξης «κατέχει», όπως ήδη προσπαθεί να μπλοκάρει προληπτικά την επιστροφή.

Το βέτο που κρατά η Μόσχα

Αλλά η Άγκυρα δεν διαπραγματεύεται μόνο με την Ουάσιγκτον. Τα ρωσικά όπλα πωλούνται με πιστοποιητικό τελικού χρήστη, ένα έγγραφο με το οποίο ο αγοραστής δεσμεύεται ότι δεν θα τα μεταβιβάσει σε τρίτον χωρίς άδεια του προμηθευτή. Το ρωσοτουρκικό συμβόλαιο δεν έχει δημοσιοποιηθεί, όμως ο εκπρόσωπος του Κρεμλίνου Ντμίτρι Πεσκόφ χαρακτήρισε το ζήτημα «εξαιρετικά ευαίσθητο» και επιβεβαίωσε επαφές με την Άγκυρα, χωρίς να δώσει έγκριση (National Interest). Ρωσικοί βουλευτές υπενθυμίζουν ότι κάθε επανεξαγωγή περνά από ρωσική συναίνεση (Bloomberg).

Έτσι το διμερές παζάρι γίνεται τριγωνικό. Η Μόσχα μπορεί να καθυστερήσει, να αρνηθεί, ή να ζητήσει αντάλλαγμα κάπου αλλού που τα συμφέροντα των δύο χωρών τέμνονται, όπως η Συρία, όπου Ρωσία και Τουρκία συντονίζονται στο πεδίο. Δεν χρειάζεται να ξαναβάλει την Άγκυρα να αγοράσει κάτι νέο. Της αρκεί να κρατά το κλειδί της επανεξαγωγής ενός συστήματος που η Τουρκία έχει ήδη πληρώσει.

Και το πλήρωσε ακριβά. Οι S-400 δεν πουλήθηκαν στο εσωτερικό ως απλό οπλικό πρόγραμμα, αλλά ως σύμβολο στρατηγικής αυτονομίας απέναντι στη Δύση. Κόστισαν περίπου 2,5 δισ. δολάρια, τη στιγμή που η χώρα έχασε και τη θέση της στο F-35, όπου είχε ήδη βάλει γύρω στο 1,4 δισ. (Sözcü). Ο Ερντογάν δεν μπορεί να παρουσιάσει μια αναδίπλωση ως παραδοχή λάθους. Πρέπει να την ντύσει ως στρατηγικό ελιγμό.

Για την Ελλάδα, που προχωρά προς έως 40 F-35A (DSCA), το διακύβευμα δεν είναι αν χάνει το αεροπορικό της πλεονέκτημα, αλλά αν χάνει χρόνο. Ο αποκλεισμός της Άγκυρας χάρισε στην Αθήνα ένα παράθυρο υπεροχής στην πέμπτη γενιά. Αν οι S-400 βρουν παρκινγκ στον Κόλπο, το ερώτημα παύει να είναι «θα μπούμε στα F-35;» και γίνεται «πόσο γρήγορα θα γίνουν επιχειρησιακά χρήσιμα πριν επανέλθει η Τουρκία;». Στο ελληνοτουρκικό ισοζύγιο, ο χρόνος είναι ο σκληρότερος πόρος από όλους.