Οι ΗΠΑ προωθούν κινητήρες για το τουρκικό KAAN παρακάμπτοντας το Κογκρέσο

Η διπλωματία που έτρεχε στο παρασκήνιο πριν τη σύνοδο του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα (To Brief) πήρε τώρα θεσμική μορφή. Η κυβέρνηση Τραμπ ενημέρωσε το Κογκρέσο για πρόθεση πώλησης δεκάδων κινητήρων General Electric F110 για το τουρκικό μαχητικό πέμπτης γενιάς KAAN, αξίας άνω των 700 εκατ. δολαρίων (TWZ, Reuters). Το νέο δεν είναι η πρόθεση. Είναι ότι ο Λευκός Οίκος προχωρά παρά τις αντιρρήσεις κορυφαίων βουλευτών, και αυτή η εσωτερική σύγκρουση στην Ουάσιγκτον είναι που αφορά άμεσα την Αθήνα.

Το πιο εθνικό όπλο της Τουρκίας τρέχει με αμερικανική καρδιά. Το KAAN παρουσιάζεται ως η εθνική ναυαρχίδα της τουρκικής αεροπορίας, το αεροσκάφος που θα αντικαταστήσει σταδιακά τα γερασμένα F-16. Όμως η Τουρκία δεν διαθέτει ακόμη ώριμο εγχώριο κινητήρα στην κατηγορία ώσης που απαιτεί ένα δίδυμο stealth μαχητικό. Η πρώτη πτήση του KAAN, τον Φεβρουάριο του 2024, έγινε με έναν και μόνο αμερικανικό F110, τον ίδιο κινητήρα που κινεί εκδόσεις του F-16 (BBC Türkçe).

Εδώ είναι ο λαιμός του μπουκαλιού. Χωρίς αμερικανική άδεια εξαγωγής, το πρωτότυπο πετά, αλλά το πρόγραμμα δεν μπορεί να περάσει σε παραγωγή και εξαγωγές. Ο εγχώριος κινητήρας TF35000 παρουσιάζεται ως λύση γύρω στο 2032 (T24), δηλαδή ως στόχος, όχι ως σημερινή δυνατότητα. Η Άγκυρα προσπαθεί να πουλήσει την έγκριση ως νίκη ανεξαρτησίας. Στην πραγματικότητα είναι νίκη επιβίωσης ενός προγράμματος που παραμένει εξαρτημένο.

Η παράκαμψη του τοίχου

Εδώ κρύβεται η στρατηγική κίνηση του Τραμπ. Δεν χρειάζεται να σπάσει τον νομικό τοίχο που κρατά την Τουρκία εκτός των F-35. Αυτός ο τοίχος είναι συγκεκριμένος. Το Άρθρο 1245 του αμυντικού προϋπολογισμού του 2020 απαγόρευσε ρητά τη μεταφορά F-35 στην Τουρκία όσο κρατά τους ρωσικούς S-400 (Congress), σε συνδυασμό με τις κυρώσεις CAATSA, τον αμερικανικό νόμο που επιβάλλει κυρώσεις σε χώρες που αγοράζουν ρωσικά οπλικά συστήματα.

Οι κινητήρες για το KAAN είναι το «χαμηλότερο φρούτο». Δεν αγγίζουν αυτό το καθεστώς, αλλά δίνουν στην Άγκυρα ακριβώς την κρίσιμη δυτική τεχνολογία που χρειάζεται. Η Ουάσιγκτον δείχνει ότι μπορεί να επανασυνδέει σταδιακά την Τουρκία με τη δυτική αμυντική αλυσίδα χωρίς να ανοίξει το πολιτικά τοξικό κεφάλαιο των S-400.

Γιατί δεν μπορεί το Κογκρέσο να το σταματήσει; Εδώ είναι το πιο παρεξηγημένο σημείο. Όταν μια πώληση όπλων φτάνει στο Κογκρέσο, κορυφαίοι βουλευτές μπορούν να της βάλουν άτυπη «αναμονή» (hold), ζητώντας καθυστερήσεις ή όρους. Αυτό όμως είναι πολιτική συνήθεια, όχι νομικό βέτο. Ο Λευκός Οίκος μπορεί να την παρακάμψει και να προχωρήσει σε επίσημη ειδοποίηση (New America), ανοίγοντας μια σύντομη περίοδο ελέγχου λίγων ημερών. Για να μπλοκαριστεί τυπικά η πώληση χρειάζεται πλειοψηφία και στα δύο σώματα και υπέρβαση προεδρικού βέτο. Και εδώ το εύρημα είναι κατηγορηματικό: το Κογκρέσο δεν έχει μπλοκάρει ποτέ επιτυχώς πώληση όπλων με αυτόν τον τρόπο (CRS). Μπορεί να καθυστερήσει, να υψώσει το πολιτικό κόστος, να διαπραγματευτεί. Δύσκολα ακυρώνει.

Πού μετρά η ελληνική παρέμβαση

Σε αυτό το πλαίσιο τοποθετείται η επιστολή του ευρωβουλευτή Νικόλα Φαραντούρη κατά της πώλησης. Είναι πολιτική πίεση, όχι θεσμικό φρένο. Η παρέμβαση ενός εκλεγμένου μέλους δεν είναι επίσημη θέση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου ούτε της ΕΕ, και κανένας ευρωπαϊκός μηχανισμός δεν μπλοκάρει αμερικανική εξαγωγική άδεια.

Επομένως, η ουσιαστική αντίσταση μπορεί να προέλθει μόνο από το εσωτερικό της Ουάσιγκτον. Η οργισμένη αντίδραση του προέδρου της Επιτροπής Εξωτερικών της Βουλής, Γκρέγκορι Μικς, δείχνει ότι το πολιτικό έδαφος υπάρχει (Newsbeast). Το ερώτημα είναι αν αυτή η δυσαρέσκεια θα γίνει βιώσιμη διακομματική πλειοψηφία ή θα μείνει θόρυβος που η εκτελεστική εξουσία μπορεί να αγνοήσει.

Για την ελληνική αποτροπή, το μήνυμα δεν είναι ότι η Τουρκία αποκτά αύριο F-35. Σύμφωνα με αναφορές, η Άγκυρα χρειάζεται μια αρχική παρτίδα περίπου 80 κινητήρων για δοκιμές και χαμηλό ρυθμό παραγωγής (AeroTime), και το επιχειρησιακό ισοζύγιο στο Αιγαίο δεν ανατρέπεται μέσα σε μήνες. Το μεσοπρόθεσμο όμως είναι σοβαρότερο: η Ουάσιγκτον χαλαρώνει ένα βιομηχανικό σημείο στραγγαλισμού που μέχρι τώρα κρατούσε το KAAN τεχνολογικά «στεγνό» (Al-Monitor).

Μέχρι τώρα, η ελληνική στρατηγική στηριζόταν στην παραδοχή ότι το τουρκικό αεροπορικό πρόγραμμα θα έμενε παγωμένο εξαιτίας των S-400. Αυτή η παραδοχή μόλις άρχισε να ραγίζει. Η Αθήνα βλέπει τον βασικό της στρατηγικό σύμμαχο να ξαναγράφει αθόρυβα τους όρους με τους οποίους η τουρκική αεροπορική ισχύς θα μείνει παγιδευμένη ή θα ανακτήσει ορίζοντα.