ΗΠΑ και Ιράν παζαρεύουν μέσω στοχευμένων πληγμάτων

Την ίδια ώρα που ιρανικά συνεργεία ρίχνουν φρέσκια άσφαλτο πάνω στους κρατήρες των πρωινών αμερικανικών πληγμάτων σε υπόγειες πυραυλικές βάσεις (To Brief), η Ουάσιγκτον και η Τεχεράνη ανταλλάσσουν νέα χτυπήματα στον Κόλπο και ταυτόχρονα μιλούν για συνέχιση των επαφών. Αυτό δεν είναι κατάρρευση των συνομιλιών. Είναι διπλωματία του καταναγκασμού, η χρήση περιορισμένης βίας ως διαπραγματευτικού σήματος, όχι ως υποκατάστατου του τραπεζιού. Η βία είναι ο τρόπος που οι δύο πλευρές τιμολογούν τους τελικούς όρους.

Διαπραγμάτευση υπό πυρά

Ο μηχανισμός είναι παλιός. Στο Βιετνάμ, οι διαπραγματεύσεις του Παρισιού είχαν ήδη σκελετό από τον Οκτώβριο του 1972. Ακολούθησαν οι βομβαρδισμοί Linebacker II τον Δεκέμβριο και η συμφωνία υπογράφηκε τον Ιανουάριο του 1973, με περιορισμένες αλλαγές στους όρους (Office of the Historian). Η ιστορία δείχνει ότι η βία μπορεί να συμπιέσει τον χρόνο και να επαναφέρει τους αντιπάλους στο τραπέζι, αλλά δεν εγγυάται ριζικά καλύτερη συμφωνία (Cambridge). Όταν τα πλήγματα διαβάζονται ως ταπείνωση, ο πολιτικός χώρος για υπογραφή κλείνει. Όταν διαβάζονται ως ελεγχόμενο κόστος, ξανανοίγει.

Τα χτυπήματα στο Goruk και στο Qeshm υπακούουν ακριβώς σε αυτή τη λογική. Η αμερικανική Κεντρική Διοίκηση (CENTCOM) δεν χτύπησε πυρηνικές εγκαταστάσεις ούτε διοικητικά κέντρα του καθεστώτος. Χτύπησε ραντάρ, αεράμυνες, σταθμό ελέγχου και δύο επιθετικά drones μιας χρήσης, ως ανταπόδοση στην κατάρριψη ενός MQ-1 Predator, αμερικανικού drone επιτήρησης (CENTCOM). Η ιρανική πλευρά υποστηρίζει ότι το drone παραβίασε εθνικό εναέριο χώρο (Tasnim). Στόχος είναι η αλυσίδα που εντοπίζει και καθοδηγεί επιθέσεις στον Ορμούζ. Πρακτικά, οι ΗΠΑ υποβαθμίζουν τοπικά την ιρανική ικανότητα παρενόχλησης, χωρίς να ανοίγουν μέτωπο που θα ανάγκαζε την Τεχεράνη σε «φυγή προς τα εμπρός».

Το ουράνιο στη μέση του τραπεζιού

Στην καρδιά του παζαριού βρίσκεται ένας αριθμός: 440,9 κιλά εμπλουτισμένου ουρανίου στο 60%, η τελευταία επαληθευμένη ποσότητα από τη ΔΟΑΕ πριν χάσει πλήρη εικόνα (RFE/RL, IAEA). Αυτό είναι το πραγματικό διαπραγματευτικό πλεονέκτημα του Ιράν. Δημόσια, ο Ντόναλντ Τραμπ έχει βάλει γραμμές για μη απόκτηση όπλου, άνοιγμα Ορμούζ χωρίς τέλη, καταστροφή ναρκών και διαχείριση του υλικού με τριμερή εποπτεία ΗΠΑ, Ιράν και ΔΟΑΕ, λέγοντας ταυτόχρονα ότι «χρήματα δεν θα δοθούν τώρα» (AP/Ahram). Η ιδέα να φιλοξενήσει το Καζακστάν ιρανικά αποθέματα κυκλοφορεί ως ένδειξη, όχι ως συμφωνημένος μηχανισμός (Dawn).

Το αδιέξοδο είναι η σειρά. Η Ουάσιγκτον θέλει πρώτα έμπρακτη επαλήθευση, μετά οικονομική ανακούφιση. Η Τεχεράνη θέλει πρώτα χειροπιαστά οφέλη. Μετά την αμερικανική αποχώρηση το 2018 από την JCPOA, τη διεθνή πυρηνική συμφωνία του 2015, θεωρεί ότι δεν μπορεί να παραδώσει εκ νέου τον μοχλό πίεσης πρώτη. Ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί επιβεβαιώνει ότι οι επαφές συνεχίζονται και ότι το θέμα των αποθεμάτων δεν είναι ακόμη επί τάπητος (Borna), ενώ οι Φρουροί της Επανάστασης μιλούν για σκληρά αντίποινα και κυριαρχία στον Ορμούζ. Δύο διαφορετικές γλώσσες, ένα κοινό κράτος.

Η κάνουλα και ο λογαριασμός

Το κόστος αυτής της μεθόδου το πληρώνουν οι γείτονες. Το Κουβέιτ ενεργοποίησε αεράμυνα κατά πυραύλων και drones, ακούστηκαν εκρήξεις αναχαιτίσεων και η πολιτική προστασία έστειλε πανεθνικό μήνυμα συναγερμού (Bernama, The National). Ρεπορτάζ συνέδεσαν το επεισόδιο με τις αμερικανικές εγκαταστάσεις Ali Al Salem και Camp Arifjan, αν και το Κουβέιτ δεν κατονόμασε επίσημα ούτε δράστη ούτε στόχο (Arab News).

Η ελληνική γωνία εδώ δεν είναι η τιμή του πετρελαίου, είναι θεσμική. Ελληνικοί συστοιχίες Patriot παραμένουν αναπτυγμένες στη Σαουδική Αραβία και η Σούδα είναι κόμβος αμερικανικής προβολής ισχύος στην Ανατολική Μεσόγειο. Όσο η ευρωπαϊκή αποστολή ASPIDES, η αμυντική αποστολή της ΕΕ στην Ερυθρά Θάλασσα, συζητά προσαρμογές για ενδεχόμενη ασφάλεια ναυσιπλοΐας στον Ορμούζ (EEAS), από Αθήνα δεν έχει υπάρξει δημόσια τοποθέτηση για το σημερινό επεισόδιο, ούτε διευκρίνιση των κανόνων εμπλοκής για τα ελληνικά μέσα αν η σύγκρουση επεκταθεί στο συνδεδεμένο θέατρο. Η Βουλή δεν έχει ενημερωθεί.

Το πραγματικό όριο σε αυτή τη συμφωνία δεν θα το βάλει η Ουάσιγκτον ή η Τεχεράνη. Θα το βάλουν κράτη όπως το Κουβέιτ, το Κατάρ και τα ΗΑΕ, όταν το πολιτικό κόστος του να φιλοξενούν αμερικανικές βάσεις υπερβεί την ασφάλεια που αυτές τους παρέχουν.