ΗΠΑ, Ιράκ και Συρία σχεδιάζουν αγωγό-παράκαμψη του Ορμούζ

Ένας παλιός πετρελαιαγωγός που έχει σχεδόν πεθάνει εδώ και δεκαετίες, ο Κιρκούκ-Μπανιγιάς, επιστρέφει ξαφνικά στο τραπέζι ως αμερικανική κίνηση πίεσης προς το Ιράν. Σύμφωνα με δημοσίευμα του Middle East Eye, ΗΠΑ, Ιράκ και η μετα-Άσαντ Συρία ετοιμάζονται να ανακοινώσουν την επόμενη εβδομάδα συμφωνία για την αναβίωσή του, ώστε το ιρακινό αργό να βρει έξοδο στη Μεσόγειο χωρίς να περνά από τα Στενά του Ορμούζ (Middle East Eye). Το θέμα αφορά και την Ευρώπη γιατί το Ιράκ αντλεί πάνω από 90% των δημοσιονομικών εσόδων του από το πετρέλαιο, και κάθε φορά που η Τεχεράνη σφίγγει τη λαβή στο στενό η Βαγδάτη στραγγαλίζεται (The National). Η αφορμή είναι η πρόσφατη κρίση διέλευσης και ασφάλισης στο Ορμούζ, που έφτασε ως ένα ανακοινωμένο πλαίσιο εκεχειρίας ΗΠΑ-Ιράν και άνοιγμα των Στενών (To Brief).

Η ίδια η λέξη «επαναλειτουργία» κρύβει την πραγματική ιστορία, και αυτή είναι οικονομική. Στο φθηνό σενάριο, ιρακινός αξιωματούχος μιλά για 300-600 εκατ. δολάρια για μια περιορισμένη αποκατάσταση 200.000-300.000 βαρελιών την ημέρα (Shafaq). Στο ακριβό, οι εκτιμήσεις εκτοξεύονται σε ένα εύρος 4,5 έως 10 δισ. δολάρια για διπλή νέα γραμμή 1,5 εκατ. βαρελιών (The New Arab · Kpler). Η διαφορά των τριάντα φορών δεν είναι λογιστική λεπτομέρεια. Είναι δύο εντελώς διαφορετικά έργα που φορούν το ίδιο όνομα.

Ο αριθμός που ξεφουσκώνει το αφήγημα

Εδώ βρίσκεται το κρίσιμο σημείο που χάνεται στους τίτλους. Η ιστορική γραμμή των 800 χλμ. μετέφερε γύρω στα 300.000 βαρέλια την ημέρα (Middle East Eye). Το Ιράκ όμως εξήγαγε κατά μέσο όρο 3,45 εκατ. βαρέλια την ημέρα το 2025 (FDD). Με απλά μαθηματικά, η φθηνή εκδοχή θα εκτρέψει λιγότερο από 9% των ιρακινών εξαγωγών μακριά από τον Περσικό Κόλπο. Δεν είναι στρατηγική απεξάρτηση από το Ορμούζ, είναι ανακούφιση στο περιθώριο. Μόνο η εκδοχή του 1,5 εκατ. βαρελιών θα άλλαζε ουσιαστικά την έκθεση της Βαγδάτης, αλλά αυτή απαιτεί ουσιαστικά νέο αγωγό, τριετή κατασκευή και χρηματοδότηση που κανείς δεν έχει κλειδώσει.

Και εδώ η αριθμητική συγκρούεται με τη γεωγραφία. Ο αγωγός πρέπει να διασχίσει την ανατολική Συρία, μια περιοχή που η Kpler περιγράφει με κατακερματισμένο έλεγχο και επίμονο κίνδυνο ασφαλείας, ακριβώς τα στοιχεία που τρομάζουν τράπεζες, ασφαλιστές και κατασκευαστές (Kpler). Υπάρχει και δεύτερο εμπόδιο, νομικό. Παρότι η Ουάσιγκτον έχει αρχίσει να αίρει κυρώσεις προς τη νέα Δαμασκό, δεν έχει εκδοθεί δημόσια η ειδική εξαίρεση από το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών (OFAC) που θα καθάριζε τον δρόμο για δυτικές εταιρείες να χρηματοδοτήσουν και να ασφαλίσουν το έργο. Χωρίς αυτή, ακόμη και μη δυτικοί επενδυτές μένουν επιφυλακτικοί.

Στο πεδίο, η Δαμασκός προσπαθεί να δείξει ότι κλείνει το κενό ελέγχου, ανακτώντας πεδία όπως το al-Omar και το συγκρότημα Conoco στον βορειοανατολικό άξονα. Όμως η πλήρης ενσωμάτωση των υπό κουρδική ηγεσία Συριακών Δημοκρατικών Δυνάμεων (SDF), των πολιτοφυλακών που ελέγχουν αυτόν τον άξονα, στο κεντρικό κράτος δεν έχει επιβεβαιωθεί από ανεξάρτητες πηγές (Horizon Engage).

Το επιβεβαιωμένο κομμάτι είναι στενότερο από την «αποκάλυψη». Ο Αμερικανός απεσταλμένος Τομ Μπάρακ, που ο Τραμπ όρισε στις 31 Μαΐου ειδικό απεσταλμένο για Συρία και Ιράκ, συζήτησε όντως με τον Ιρακινό πρωθυπουργό σχέδια αποκατάστασης και μνημόνιο με την εταιρεία TI Capital (SANA). Στις 29 Ιουνίου, Βαγδάτη και Δαμασκός συμφώνησαν σε κοινές επιτροπές, όμως το ιρακινό υπουργείο Πετρελαίου παραδέχεται ότι το έργο παραμένει «υπό μελέτη» (Zawya). Τελική τριμερής υπογραφή στον Λευκό Οίκο δεν έχει τεκμηριωθεί δημόσια.

Γι' αυτό η αμερικανική λογική είναι κυρίως στρατηγική, όχι λογιστική. Δεν χρειάζεται ο αγωγός να μεταφέρει εκατομμύρια βαρέλια για να αφαιρέσει από την Τεχεράνη μέρος του μοχλού της, ούτε καν να λειτουργήσει τέλεια. Το ρεαλιστικό πείραμα ήδη τρέχει: το Ιράκ στέλνει οδικώς μόλις 10.000-15.000 βαρέλια την ημέρα μέσω του περάσματος αλ-Καΐμ (FDD), και σε ένα από αυτά τα δρομολόγια το ISIS χτύπησε βυτιοφόρο (Horizon Engage). Το ερώτημα που θα κρίνει αν αυτό γίνει πραγματικός αγωγός ή μείνει πολιτικό σήμα προς το Ιράν και τις αγορές είναι σκληρό και απλό: ποιος εγγυάται, με ένοπλη φρουρά και ασφαλιστικό συμβόλαιο, ότι η υποδομή από το Ντέιρ εζ-Ζορ ως τη Μπανιγιάς δεν θα ανατιναχθεί ή θα λεηλατηθεί την πρώτη νύχτα που θα γεμίσει με πετρέλαιο.