ΗΠΑ αφαιρούν τη Συρία από τη λίστα τρομοκρατίας

Η κυβέρνηση Τραμπ κινείται να αφαιρέσει τη Συρία από τη λίστα των κρατών-χορηγών τρομοκρατίας (SST), τον αμερικανικό χαρακτηρισμό που από το 1979 κρατά τη χώρα εκτός του παγκόσμιου χρηματοπιστωτικού συστήματος. Η απόφαση δεν είναι μεμονωμένη κίνηση καλής θέλησης προς τη νέα Δαμασκό. Είναι το νομικό κλειδί που ξεκλειδώνει έναν αγώνα δρόμου: ποιος θα μπει πρώτος στην ανοικοδόμηση της μετά-Άσαντ Συρίας.

Μιλώντας δίπλα στον προσωρινό πρόεδρο Άχμεντ αλ-Σαράα στη σύνοδο του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα στις 8 Ιουλίου, ο Τραμπ το είπε ωμά: «Θα το κάνω. Γιατί να μην το κάνω;». Λίγο αργότερα, ο Μάρκο Ρούμπιο επιβεβαίωσε ότι ο πρόεδρος ενημέρωσε το Κογκρέσο, επικαλούμενος «επίσημες διαβεβαιώσεις» του αλ-Σαράα ότι η Συρία δεν θα υποστηρίξει διεθνή τρομοκρατία (Time). Το ίδιο το κείμενο αυτής της δέσμευσης δεν έχει δημοσιοποιηθεί.

Η χρονική σειρά μετράει. Μία μέρα νωρίτερα, στις 7 Ιουλίου, ο Εμανουέλ Μακρόν είχε γίνει ο πρώτος δυτικοευρωπαίος ηγέτης που πάτησε στη μετά-Άσαντ Δαμασκό (To Brief). Το Παρίσι άνοιξε τη διπλωματική πόρτα. Η Ουάσιγκτον έβαλε αμέσως μετά το βαρύτερο νομικο-οικονομικό βήμα. Δεν πρόκειται για συμπτωματική συγκυρία, αλλά για συντονισμένη δυτική επαναπροσέγγιση, όπου η Γαλλία τρέχει μπροστά και θέλει πρόσβαση πριν το πεδίο μείνει στην Τουρκία, τη Ρωσία ή το Ιράν.

Γιατί το κλειδί δεν ανοίγει την πόρτα

Η αφαίρεση από το SST είναι αναγκαία, αλλά δεν κάνει τη Συρία αυτομάτως τόπο όπου μπαίνουν δυτικά κεφάλαια. Ο χαρακτηρισμός είναι ένα από τα βαρύτερα «σήματα κινδύνου» σε επίπεδο κράτους. Ενεργοποιεί αυτόματους περιορισμούς σε βοήθεια, εξαγωγές και τεχνολογία διπλής χρήσης (US State Department). Η αφαίρεσή του, όμως, δεν ισχύει άμεσα. Μεσολαβεί περίοδος 45 ημερών μετά την κοινοποίηση στο Κογκρέσο, που θεωρητικά θα μπορούσε να τη μπλοκάρει (Time).

Το κρίσιμο είναι τι μένει από κάτω. Ακόμη κι όταν φύγει η ετικέτα SST, παραμένουν στοχευμένες κυρώσεις του αμερικανικού Θησαυροφυλακίου. Παραμένει ο κανόνας που θεωρεί «μπλοκαρισμένη» κάθε εταιρεία που ανήκει κατά 50% ή περισσότερο σε κυρωμένα πρόσωπα (OFAC FAQ 401). Παραμένουν οι αντιτρομοκρατικές λίστες, οι έλεγχοι εξαγωγών και, πάνω απ' όλα, ο νόμος Caesar. Είναι το πιο τοξικό εργαλείο, γιατί απειλεί με αμερικανικές ποινές ακόμη και μη αμερικανικές τράπεζες που συναλλάσσονται με τη Συρία, φοβίζοντάς τες με απώλεια πρόσβασης στο δολάριο (Steptoe, Belfer Center).

Αυτό τροφοδοτεί το φαινόμενο που οι νομικοί ονομάζουν υπερβάλλουσα συμμόρφωση. Η τράπεζα δεν ρωτά «είναι νόμιμο;» αλλά «αξίζει το ρίσκο;» και κόβει ολόκληρη τη χώρα, ακόμη κι εκεί που υπάρχει άδεια (Crowell). Γι' αυτό ακόμη και η γαλλική πλευρά, παρότι τρέχει μπροστά, κρατά επιφυλάξεις. Η TotalEnergies βλέπει τη Συρία ως πιθανό διάδρομο διαμετακόμισης ιρακινού πετρελαίου προς τη Μεσόγειο, αλλά ο Πατρίκ Πουγιανέ είπε καθαρά ότι «η κατάσταση ασφαλείας δεν επιτρέπει ακόμη» εργασία, κρατώντας μόνο ένα μνημόνιο για υπεράκτιο τεμάχιο (Arab News FR). Η γαλλική αντιπροσωπεία στον ΟΗΕ ζήτησε να «καθησυχαστούν οι επενδυτές» και να αρθούν οι τελευταίες κυρώσεις πριν κινηθεί κεφάλαιο (France at the UN).

Οι Κούρδοι και το ελληνικό διακύβευμα

Υπάρχει ένας χαμένος που δεν εμφανίζεται στις φωτογραφίες των χειραψιών. Η νομική αναβάθμιση της Δαμασκού έρχεται ακριβώς τη στιγμή που οι υπό κουρδική ηγεσία Συριακές Δημοκρατικές Δυνάμεις (SDF) καλούνται να ενσωματωθούν στον εθνικό στρατό, ενώ οι Αμερικανοί αποσύρονται από τις βάσεις που τους κάλυπταν. Όσο η Δαμασκός κερδίζει αναγνώριση και κεφάλαιο, η διαπραγματευτική ασπίδα των Κούρδων λεπταίνει.

Εδώ κουμπώνει η Ελλάδα. Η Άγκυρα, που είχε βάλει την αποστράτευση των κουρδικών δυνάμεων ως μη διαπραγματεύσιμο όρο, βγαίνει διπλά ωφελημένη. Αν η Δύση χρειάζεται την Τουρκία για να «κλειδώσει» τη νέα Συρία, αυξάνεται το τουρκικό διαπραγματευτικό κεφάλαιο και σε άλλα μέτωπα, από το προσφυγικό ως το Αιγαίο. Η Γαλλία μένει στρατηγικός εταίρος της Αθήνας, αλλά ταυτόχρονα διαπραγματεύεται μόνη της με Άγκυρα και Δαμασκό όπου βλέπει πραγματική μόχλευση.

Η Δύση δεν πιστοποιεί ότι η Συρία έγινε ασφαλές και συμπεριληπτικό κράτος. Επενδύει σε έναν αναγκαίο αλλά ανεξέλεγκτο συνομιλητή, και το τίμημα το ορίζει προς το παρόν η Άγκυρα.