Γιατί η ΕΚΤ αυξάνει τα επιτόκια στην ύφεση

Η Ευρωζώνη μόλις μπήκε σε μια κατάσταση που οι οικονομολόγοι φοβούνται περισσότερο από την καθαρή ύφεση: το ΑΕΠ του α΄ τριμήνου του 2026 αναθεωρήθηκε από οριακή άνοδο +0,1% σε συρρίκνωση -0,2% σε σχέση με το προηγούμενο τρίμηνο, ενώ ο πληθωρισμός τον Μάιο έτρεχε στο 3,2% (Eurostat, RTE). Η οικονομία δηλαδή φρενάρει και ακριβαίνει ταυτόχρονα. Και την ίδια στιγμή, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα εξετάζει να κάνει το αντίθετο από αυτό που θα περίμενε κανείς: να αυξήσει τα επιτόκια.

Σε αυτό το περιβάλλον στασιμοπληθωρισμού, η ΕΚΤ ετοιμάζεται να δώσει ένα φάρμακο που εκ πρώτης όψεως επιδεινώνει την αρρώστια.

Γιατί υψηλότερα επιτόκια σε μια οικονομία που ήδη αδυνατίζει

Ο σημερινός πληθωρισμός είναι αποκλειστικά εισαγόμενος. Τον Μάιο η ενεργειακή συνιστώσα στην Ευρωζώνη έτρεχε με +10,9% (Eurostat). Δεν τον γεννά μια υπερθερμασμένη ζήτηση, αλλά η ακριβή ενέργεια, ένα κλασικό «σοκ προσφοράς». Και εδώ είναι το πρόβλημα: τα επιτόκια δεν παράγουν ούτε ένα βαρέλι πετρέλαιο παραπάνω. Όσο κι αν τα ανεβάσει η ΕΚΤ, η ενέργεια δεν θα φθηνύνει.

Τότε γιατί να το κάνει; Για να μπλοκάρει αυτό που οι κεντρικοί τραπεζίτες ονομάζουν «δεύτερο γύρο». Το πρώτο κύμα είναι η ακριβή ενέργεια. Ο δεύτερος γύρος έρχεται όταν επιχειρήσεις και εργαζόμενοι αρχίζουν να ενσωματώνουν μόνιμα τις υψηλότερες τιμές σε τιμοκαταλόγους και μισθούς, οπότε ο προσωρινός πληθωρισμός γίνεται μόνιμος και εγχώριος. Η αύξηση επιτοκίων λειτουργεί τότε σαν ασφάλεια αξιοπιστίας: κρατά τις προσδοκίες κοντά στον στόχο του 2% (BIS, ECB).

Το αντίθετο επιχείρημα είναι εξίσου ισχυρό, και το διατυπώνει ο ίδιος ο ΟΟΣΑ: όσο οι προσδοκίες μένουν αγκυροβολημένες, μια κεντρική τράπεζα μπορεί να «κοιτάξει μέσα» από ένα προσωρινό σοκ προσφοράς, χωρίς να τιμωρήσει μια οικονομία που ήδη συρρικνώνεται (OECD).

Αυτή η αντίφαση χωρίζει το Διοικητικό Συμβούλιο στα δύο. Από τη μία, κεντρικοί τραπεζίτες όπως ο Γιάννης Στουρνάρας προειδοποιούν ότι ένα ενεργειακό σοκ δεν αντιμετωπίζεται μηχανικά (Bank of Greece). Από την άλλη, η σκληρή γραμμή γύρω από την Ιζαμπέλ Σνάμπελ αντιτείνει ότι η αναμονή ρισκάρει την αξιοπιστία του στόχου, αν οι πιέσεις απλωθούν πέρα από την ενέργεια (Reuters).

Γιατί ο Έλληνας δανειολήπτης πληρώνει διπλά

Για την Ελλάδα, η απόφαση αυτή δεν είναι θεωρητική. Είναι το πιο άμεσο κανάλι μέσα από το οποίο μια συνεδρίαση στη Φρανκφούρτη φτάνει στο πορτοφόλι. Τα νέα στεγαστικά με κυμαινόμενο επιτόκιο βρίσκονταν τον Απρίλιο γύρω στο 3,49%, τα νέα επιχειρηματικά κυμαινόμενα στο 4,41% και των μικρομεσαίων στο 4,58% (MarketScreener, ECB). Κάθε αύξηση της ΕΚΤ περνά πρώτα σε αυτά τα δάνεια, που ανατιμολογούνται όταν αλλάζει ο δείκτης αναφοράς.

Εδώ είναι η ασυμμετρία. Όταν ανεβαίνουν τα επιτόκια, τα δάνεια ακριβαίνουν γρήγορα, οι καταθέσεις όμως μένουν καθηλωμένες πολύ χαμηλότερα (Bank of Greece). Ο δανειολήπτης πληρώνει αμέσως, ο καταθέτης δεν αμείβεται. Και όλα αυτά σε μια χώρα που εισάγει περίπου το 93% της ενεργειακής της προσφοράς και είδε τον πληθωρισμό να σκαρφαλώνει στο 5,0% τον Μάιο, σχεδόν δύο μονάδες πάνω από τον μέσο όρο της Ευρωζώνης (European Commission, Eurostat). Η ψαλίδα με την υπόλοιπη Ευρωζώνη ανοίγει αντί να κλείνει (To Brief).

Το αποτέλεσμα είναι μια διπλή συμπίεση. Στο ράφι, οι τιμές τρέχουν ταχύτερα από τους μισθούς. Όπως φάνηκε και από τα σημερινά στοιχεία για το ΑΕΠ, η ιδιωτική κατανάλωση έχει ήδη βαλτώσει και τα νοικοκυριά «τρώνε» από τα έτοιμα, καταγράφοντας αρνητική αποταμίευση -9,3% (To Brief). Στην τράπεζα, η δόση του δανείου ανεβαίνει. Το νοικοκυριό πιέζεται και στις δύο πλευρές του ισολογισμού του.

Η ΕΚΤ ετοιμάζεται να δώσει φάρμακο για μια υπερθέρμανση που η ευρωπαϊκή οικονομία δεν έχει, αυξάνοντας τη δόση του στεγαστικού στη Θεσσαλονίκη για ανατιμήσεις που γεννήθηκαν σε ένα πεδίο μάχης χιλιόμετρα μακριά.