Γιατί η Άντερσον επέστρεψε την εντολή στη Σουηδία

Η σοσιαλδημοκράτισσα Μαγκνταλένα Άντερσον επέστρεψε σήμερα το πρωί την εντολή να διερευνήσει τον σχηματισμό κυβέρνησης στη Σουηδία, δέκα μέρες αφότου την είχε αναλάβει (To Brief). Το αιτιολόγησε με μια απόφαση του Αριστερού Κόμματος, συμμάχου της: να ψηφίσει μαζί με τους δεξιούς Μετριοπαθείς τον Αντρέας Νόρλεν για πρόεδρο της Βουλής (SVT). Η Αριστερά πάντως επιμένει ότι η Άντερσον παραμένει η υποψήφιά της για πρωθυπουργός (DN). Το πραγματικό εμπόδιο για κυβέρνηση βρίσκεται αλλού: το Κόμμα του Κέντρου δεν δέχεται αριστερούς υπουργούς.

Διακόσιες ψήφοι για έναν πρόεδρο, όχι για κυβέρνηση

Το απερχόμενο δεξιό μπλοκ του Ουλφ Κρίστερσον κρατά 173 έδρες (SVT). Ο Νόρλεν όμως επανεξελέγη με 200 ψήφους, έναντι 146 για τη σοσιαλδημοκράτισσα Γιοχάνα Χάραλντσον (Riksdag). Τουλάχιστον 27 ψήφοι ήρθαν επομένως από την άλλη όχθη. Η ψηφοφορία ήταν μυστική, αλλά η Αριστερά είχε δηλώσει από την προηγουμένη ότι θα τον στηρίξει, επειδή ήθελε έμπειρο πρόεδρο για μια διαδικασία που μπορεί να κρατήσει πολύ (SVT).

Στη Σουηδία τις διερευνητικές εντολές δεν τις δίνει ο αρχηγός του κράτους, όπως ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας στην Ελλάδα. Τις δίνει ο πρόεδρος της Βουλής, που διεξάγει τις διαβουλεύσεις και προτείνει τον υποψήφιο πρωθυπουργό (Riksdag). Γι' αυτό η εκλογή του έχει διαπραγματευτικό βάρος. Η Άντερσον είπε ότι η κοινή επιλογή Αριστεράς και Μετριοπαθών δείχνει μια νέα δυνατότητα συνεργασίας στη Βουλή, που πρέπει πρώτα να δοκιμαστεί.

Το σκεπτικό της Άντερσον είναι λογικό, αλλά η ψήφος για πρόεδρο δεν υποχρεώνει την Αριστερά σε τίποτα. Δεν τη δεσμεύει ούτε να στηρίξει άλλον πρωθυπουργό ούτε να κυβερνήσει με τους Μετριοπαθείς. Η πρόεδρός της Νούσι Νταντγκόσταρ ζητά μάλιστα ουσιαστική κυβερνητική επιρροή για τους ψηφοφόρους του κόμματος (DN).

Οι 176 έδρες και ο αριθμός 175

Το σουηδικό σύστημα δεν ζητά πλειοψηφία υπέρ του πρωθυπουργού. Ζητά να μην υπάρχει πλειοψηφία εναντίον του. Μια πρόταση απορρίπτεται μόνο αν συγκεντρώσει τουλάχιστον 175 «όχι» στη Βουλή των 349 (Σύνταγμα). Σοσιαλδημοκράτες, Αριστερά, Πράσινοι και Κέντρο μαζί έχουν 176 έδρες (SVT). Αν όλη η δεξιά καταψηφίσει την Άντερσον, αρκούν δύο «όχι» ακόμη για να πέσει. Αντίστοιχα, ο Κρίστερσον περνά μόνο αν δύο τουλάχιστον από την άλλη πλευρά δεν ψηφίσουν «όχι». Γι' αυτό τις κυβερνήσεις στη Σουηδία τις κρίνουν οι αποχές και οι όροι ανοχής, όχι τα μπλοκ.

Εδώ κολλάει η κεντροαριστερά. Η γραμματέας του Κέντρου δήλωσε στις 22 Σεπτεμβρίου ότι το κόμμα αποκλείει την Αριστερά από το υπουργικό συμβούλιο, επικαλούμενη την ευθύνη μιας κυβέρνησης για την οικονομία, την εξωτερική πολιτική και τις διεθνείς σχέσεις (SVT). Η Αριστερά απαντά ότι οι έδρες της πρέπει να φέρνουν πραγματική επιρροή. Η διαφωνία λοιπόν δεν αφορά το πρόσωπο της πρωθυπουργού αλλά τις υπουργικές θέσεις. Νεότερη δήλωση της αρχηγού του Κέντρου δεν εντοπίστηκε δημόσια. Μένει έτσι ανοιχτό αν το κόμμα θα δεχόταν κυβέρνηση Άντερσον με την Αριστερά να τη στηρίζει απ' έξω.

Η δεξιά πλευρά έχει το ίδιο πρόβλημα από την ανάποδη. Ο Κρίστερσον είπε στο πρακτορείο TT ότι, αν αποτύχει η Άντερσον, θα επιδίωκε κοινή οικονομική πολιτική πέντε κομμάτων, χωρίς να θεωρεί δεδομένη την υπουργική συμμετοχή των Σουηδών Δημοκρατών (Aftonbladet/TT). Ο αρχηγός της ακροδεξιάς Γίμι Όκεσον απάντησε ότι δεν θα δεχθούν κυβέρνηση χωρίς αυτούς (SVT). Και το Κέντρο αρνείται κάθε συνεργασία με τους Σουηδούς Δημοκράτες. Το ίδιο κόμμα, με τις ίδιες κόκκινες γραμμές, κρατά κλειστές και τις δύο πόρτες.

Την επόμενη κίνηση την κάνει ο Νόρλεν. Θα διαβουλευτεί με τα κόμματα και θα αποφασίσει ποιον θα καλέσει να δοκιμάσει ή ποιον θα προτείνει επισήμως· νέα ανάθεση δεν έχει ανακοινωθεί δημόσια μέχρι στιγμής. Μετά από τέσσερις απορριφθείσες προτάσεις, το Σύνταγμα προβλέπει πρόωρες εκλογές εντός τριών μηνών (Σύνταγμα). Η Σουηδία δεν έχει έλλειμμα ψήφων αλλά έλλειμμα υπουργικών θέσεων: και οι δύο πλευρές μπορούν να μπλοκάρουν την άλλη, καμία δεν έχει ακόμη συμφωνία για να κυβερνήσει.