Γερμανικό έγγραφο προτείνει περικοπές 400 δισ. στον προϋπολογισμό της ΕΕ

Πίσω από ένα αρκτικόλεξο που δεν έχει ακούσει σχεδόν κανείς κρύβεται η μεγαλύτερη αλλαγή στον τρόπο που η Ευρώπη μοιράζει τα χρήματά της εδώ και δεκαετίες. Το λένε PPNR (National and Regional Partnership Plans), και η ιδέα είναι απλή στη διατύπωση, ανατρεπτική στη συνέπεια: αντί για πολλά ξεχωριστά ταμεία με δικούς τους κλειδωμένους κανόνες, η Κομισιόν θέλει ένα ενιαίο εθνικό σχέδιο ανά χώρα, όπου θα μπαίνουν μαζί συνοχή, γεωργία, κοινωνική πολιτική, μετανάστευση και αλιεία (European Commission). Για την Ελλάδα, που ζει με ευρωπαϊκές επιχορηγήσεις εδώ και σαράντα χρόνια, αυτό δεν είναι λογιστική λεπτομέρεια.

Ο λόγος που η κουβέντα σκλήρυνε απότομα έχει όνομα. Στα τέλη Ιουνίου, διαρροή γερμανικού κυβερνητικού εγγράφου μέσω Reuters αποκάλυψε ότι το Βερολίνο του καγκελαρίου Φρίντριχ Μερτς ζητά να κοπούν περίπου 400 δισ. ευρώ από την πρόταση της Κομισιόν (Süddeutsche Zeitung). Προσοχή στη λέξη διαρροή: δεν είναι επίσημη θέση Συμβουλίου, ούτε το Βερολίνο την έχει επισημοποιήσει δημόσια (Berliner Zeitung). Είναι όμως το νούμερο που τορπίλισε τη μέση λύση. Λίγες μέρες νωρίτερα, η Κυπριακή Προεδρία είχε δοκιμάσει συμβιβασμό με περικοπή μόλις 2%, περίπου 32,8 δισ. ευρώ. Οι «φειδωλοί» τη χαρακτήρισαν κοσμητική, οι φιλόδοξοι υπερβολική, και απορρίφθηκε από όλες τις πλευρές (Euronews).

Γιατί τα λεφτά φεύγουν από τα χωράφια

Ο νέος προϋπολογισμός των περίπου 2 τρισ. ευρώ (1,26% του ευρωπαϊκού εισοδήματος) βάζει πολύ μεγαλύτερο βάρος σε άμυνα και ανταγωνιστικότητα, με περίπου 409 δισ. ευρώ για ένα νέο Ταμείο Ανταγωνιστικότητας (European Commission). Το πρόβλημα δεν είναι ότι λείπουν χρήματα συνολικά. Είναι ότι το μπλοκ των «Friends of Cohesion», όπου βρίσκεται και η Ελλάδα, το λέει ανοιχτά: συνοχή, ΚΑΠ και αλιεία είναι οι μόνες μεγάλες πολιτικές που μειώνονται σε πραγματικούς όρους, ενώ το πακέτο μεγαλώνει (Joint Declaration).

Εδώ κουμπώνει το PPNR. Μέχρι σήμερα, ένα ποσό «ringfenced» για αγρότες ή φτωχές περιφέρειες δεν μετακινούνταν αλλού. Το νέο μοντέλο χαλαρώνει αυτή την προστασία, χωρίς να την καταργεί εντελώς: μένουν δεσμεύσεις για τη βασική αγροτική εισοδηματική στήριξη και τις λιγότερο ανεπτυγμένες περιφέρειες, αλλά μεγαλύτερο κομμάτι κρίνεται πλέον μέσα στο εθνικό σχέδιο και στο παζάρι με τις Βρυξέλλες (Bruegel). Η κριτική του Ευρωκοινοβουλίου και των περιφερειών είναι ότι αυτό οδηγεί σε επανεθνικοποίηση της συνοχής: οι αποφάσεις φεύγουν από την περιφέρεια και μαζεύονται στο υπουργείο Οικονομικών (Institut Jacques Delors).

Και εδώ κρύβεται η παγίδα για την Ελλάδα. Η στροφή στην άμυνα δεν είναι εγγυημένη επιχορήγηση, είναι ανταγωνιστική βιομηχανική πολιτική: τα εργαλεία τύπου EDF απαιτούν κοινοπραξίες τριών κρατών, ώριμες αμυντικές βιομηχανίες και γραμμές παραγωγής (IAI). Γαλλία, Γερμανία, Ιταλία, Πολωνία ξεκινούν με προβάδισμα. Η Ελλάδα μπορεί να στηρίξει πολιτικά την αμυντική στροφή και να χάσει ταυτόχρονα το πιο προβλέψιμο χρήμα της, χωρίς να κερδίσει αναλογικά από τα νέα «στρατηγικά» κονδύλια.

Πόσο μεγάλη είναι η απώλεια; Το νούμερο των 49,2 δισ. που κυκλοφορεί για τον ελληνικό φάκελο δεν προκύπτει από επίσημο πίνακα της Κομισιόν, είναι working figure (Protothema English). Το ίδιο ισχύει για την εκτίμηση περίπου -20% στις καθαρές επιχορηγήσεις: είναι εύλογη αναλυτική ανάγνωση, όχι θεσμικό ποσοστό. Δεν χρειάζεται όμως να είναι επίσημο για να μετράει. Η Ελλάδα ήταν το 2024 ο #1 καθαρός ωφελούμενος της ΕΕ, με περίπου 3,5 δισ. καθαρό όφελος (To Brief), και μια οριζόντια πίεση μεταφράζεται σε εκατοντάδες εκατομμύρια λιγότερα για ΕΣΠΑ, αγροτικές ενισχύσεις και μικρούς δήμους (European Court of Auditors).

Η Ιρλανδική Προεδρία έχει προθεσμία τον Οκτώβριο να βρει φόρμουλα (Reuters/ThePrint). Καμία επιλογή δεν είναι δωρεάν: ή πληρώνουν περισσότερο τώρα οι πλούσιοι, ή το βάρος μεταφέρεται στο μέλλον. Όσο μένει ανοιχτό, η Αθήνα δεν διαπραγματεύεται πόσα θα πάρει, αλλά πόσο λιγότερα.