Οι γεννήσεις έπεσαν πάνω από 50% σε έξι νομούς

Το 2009 γεννήθηκαν στην Ελλάδα 117.440 παιδιά. Το 2024 γεννήθηκαν 68.310, δηλαδή σχεδόν 49.000 λιγότερα, μια πτώση 41,8% μέσα σε δεκαπέντε χρόνια. Η νέα ανάλυση του δημογράφου Βύρωνα Κοτζαμάνη δείχνει όμως ότι αυτή η πτώση δεν μοιράστηκε ομοιόμορφα: σε έξι ηπειρωτικές Περιφερειακές Ενότητες (Θεσπρωτία, Γρεβενά, Φθιώτιδα, Κοζάνη, Ευρυτανία, Φλώρινα) οι γεννήσεις κόπηκαν στη μέση ή και παραπάνω, ενώ το 2024 μόνο πέντε νησιωτικές περιοχές (Θήρα, Μύκονος, Κως, Νάξος, Ρέθυμνο) είχαν περισσότερες γεννήσεις από θανάτους (in.gr, Euronews). Αυτός ο χάρτης αποφασίζει πού θα υπάρχουν σε είκοσι χρόνια σχολεία, γιατροί, εργαζόμενοι και αγοραστές σπιτιών.

Δύο διευκρινίσεις, γιατί οι αριθμοί μετρούν διαφορετικά πράγματα. Η επίσημη ανακοίνωση της ΕΛΣΤΑΤ για το 2024 δίνει 68.467 γεννήσεις και 126.916 θανάτους, άρα φυσική μείωση 58.449 ανθρώπων (Πρώτο Θέμα). Το 68.310 της ανάλυσης μετρά κάτι ελαφρώς διαφορετικό, τις γεννήσεις κατά τόπο κατοικίας της μητέρας, και η διαφορά των 157 παιδιών δεν αλλάζει την εικόνα. Η δεύτερη διευκρίνιση είναι πιο σημαντική: πτώση γεννήσεων 42% δεν σημαίνει ότι χάθηκε το 42% του πληθυσμού. Η καθαρή μετανάστευση, γύρω στις 54.000 το 2024, περιόρισε τη συρρίκνωση χωρίς να την ανατρέψει (Capital / ΕΛΣΤΑΤ). Αυτό που στενεύει είναι η βάση της πυραμίδας, και στενεύει άνισα.

Τα νησιά κερδίζουν στο πρώτο σκέλος

Οι γεννήσεις ενός τόπου εξαρτώνται από δύο πράγματα: πόσες γυναίκες ζουν εκεί σε ηλικία τεκνοποίησης και πόσα παιδιά κάνει η καθεμία. Τα νησιά που αντέχουν κερδίζουν κυρίως στο πρώτο. Το Νότιο Αιγαίο ήταν η μόνη Περιφέρεια με αύξηση μόνιμου πληθυσμού στην απογραφή του 2021, την ώρα που η Δυτική Μακεδονία υποχώρησε περίπου 10% σε μια δεκαετία και τα Γρεβενά περίπου 16% (ΕΛΣΤΑΤ, Δήμος Δεσκάτης). Στη Δυτική Μακεδονία η ηλικιακή ομάδα 30–39, ακριβώς αυτή που κάνει παιδιά, έχασε σχεδόν το ένα τρίτο της. Μια περιοχή μπορεί δηλαδή να καταγράψει κατάρρευση γεννήσεων χωρίς να έχει αλλάξει τίποτα στο τι θέλουν οι κάτοικοί της, απλώς επειδή οι πιθανοί γονείς έφυγαν ή δεν ήρθαν ποτέ.

Γιατί έφυγαν; Η αγορά εργασίας δίνει το πιο καθαρό σήμα. Το 2024 η απασχόληση στις ηλικίες 20–64 ήταν 64,8% στη Δυτική Μακεδονία έναντι 71,4% στην Κρήτη και 69,3% πανελλαδικά (Ημερησία). Το δεύτερο τρίμηνο του 2025 η ανεργία ήταν 14,3% στη Δυτική Μακεδονία και 3,8% στο Νότιο Αιγαίο (OT). Η απολιγνιτοποίηση άφησε πίσω της ένα κενό που η πολιτεία καλύπτει με εργαλεία προσωρινά: το ειδικό πρόγραμμα της ΔΥΠΑ για 2.700 ανέργους των λιγνιτικών περιοχών προσφέρει απασχόληση δώδεκα μηνών (Reporter). Κανείς δεν προγραμματίζει δεύτερο παιδί με ορίζοντα δωδεκαμήνου.

Όμως εκεί που υπάρχει δουλειά, δεν υπάρχει σπίτι. Στις Κυκλάδες οι ζητούμενες τιμές κινούνται γύρω στα 4.000 ευρώ ανά τετραγωνικό για αγορά και στα 12,8 ευρώ για ενοίκιο, όταν σε Κοζάνη και Φλώρινα η αγορά βρίσκεται κοντά στα 670 ευρώ το τετραγωνικό και στα Γρεβενά το ενοίκιο στα 3,9 ευρώ (Spitogatos). Το θετικό ισοζύγιο των νησιών συνυπάρχει, επομένως, με μια από τις πιο απρόσιτες αγορές κατοικίας της χώρας, εκεί όπου οι βραχυχρόνιες μισθώσεις συγκεντρώνονται πυκνότερα απ' οπουδήποτε αλλού (e-forologia). Το «Σπίτι μου 3», το επιδοτούμενο στεγαστικό των 2 δισ. ευρώ που διεύρυνε τα όρια εισοδήματος και αξίας ακινήτου, κινδυνεύει ακριβώς εκεί να επιδοτήσει τιμές αντί για στέγη (To Brief).

Τι μπορεί να κριθεί

Η κυβέρνηση έχει απάντηση. Το Υπουργείο Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας, υπό τη Δόμνα Μιχαηλίδου, περιγράφει Εθνικό Σχέδιο Δράσης 2025–2035 με περισσότερες από 100 δράσεις και περιφερειακά σχέδια, με πρώτο πιλότο την Ανατολική Μακεδονία–Θράκη και τεχνική υποστήριξη του ΟΟΣΑ (Πρωθυπουργός). Το επίδομα γέννησης φτάνει τα 2.400 έως 3.500 ευρώ ανάλογα με τη σειρά του παιδιού (ΟΠΕΚΑ). Είναι όμως πανελλαδικό και ίδιο παντού, ενώ το πρόβλημα των Γρεβενών δεν είναι το πρόβλημα της Θήρας.

Πού πιάνει το χρήμα το δείχνει η διεθνής εμπειρία. Μελέτη σε 60 ευρωπαϊκές περιφέρειες βρήκε ότι αύξηση κατά 10 ποσοστιαίες μονάδες στη δημόσια φροντίδα παιδιών 0–2 ετών συνδέθηκε με 29% περισσότερες μεταβάσεις σε πρώτο παιδί και 32% σε δεύτερο, κυρίως εκεί όπου η αρχική κάλυψη ήταν χαμηλή (PLOS One). Πρόκειται για συσχέτιση, όχι για εγγύηση. Στην Ελλάδα, η δεύτερη πρόσκληση της ΕΕΤΑΑ για το 2025–26 έδωσε 6.083 vouchers παιδικών σταθμών σε 6.497 έγκυρες αιτήσεις, χωρίς δημοσιευμένη ανάλυση ανά Περιφερειακή Ενότητα (ΕΕΤΑΑ). Δεν ξέρουμε, δηλαδή, αν ένα voucher της Ευρυτανίας αντιστοιχεί σε πραγματική θέση κοντά στο σπίτι.

Αυτό είναι και το κριτήριο που μετράει από εδώ και πέρα. Οι περισσότερες από 100 δράσεις θα κριθούν όχι από το πλήθος τους, αλλά από το αν το σχέδιο δημοσιεύσει αρχικές τιμές και μετρήσιμους στόχους ανά Περιφέρεια, ώστε να φαίνεται σε τρία χρόνια αν η Φλώρινα κράτησε περισσότερους τριαντάρηδες. Η χώρα ξέρει με ακρίβεια πόσα παιδιά δεν γεννήθηκαν. Δεν ξέρει πουθενά πόσα προσπάθησε να κρατήσει.