Οι γεννήσεις στην Ελλάδα κατέρρευσαν 44% σε δύο δεκαετίες

Η Ελλάδα δεν γεννά πια αρκετά παιδιά για να αναπληρώσει τον πληθυσμό της, και το πρόβλημα πέρασε πρόσφατα σε μια νέα, πιο ανησυχητική φάση. Νέα ανάλυση του δημογράφου Βύρωνα Κοτζαμάνη δείχνει ότι οι γεννήσεις έπεσαν από περίπου 117.600 τον χρόνο το 2008-2009 σε περίπου 65.000 το 2025-2026, μια πτώση κοντά στο 44% μέσα σε δύο δεκαετίες (Newsbeast). Η ΕΛΣΤΑΤ είχε ήδη καταγράψει για το 2025 ιστορικό χαμηλό με 65.594 γεννήσεις ζώντων, από 68.467 το 2024 (To Brief). Το ζήτημα σας αφορά επειδή καθορίζει ποιος θα πληρώνει τις συντάξεις και τους φόρους σε δεκαπέντε με είκοσι πέντε χρόνια.

Το κρίσιμο νέο στοιχείο όμως δεν είναι το φετινό ρεκόρ. Είναι τα μαθηματικά που κρύβονται από κάτω, και εξηγούν γιατί κάθε επιδοματική πολιτική ξεκινά χαμένη.

Η αριθμητική της παγίδας

Ο αριθμός των γεννήσεων προκύπτει από δύο πράγματα πολλαπλασιασμένα μεταξύ τους: πόσες γυναίκες υπάρχουν στις ηλικίες που κάνουν παιδιά, επί το πόσα παιδιά κάνει κατά μέσο όρο η καθεμία (Eurostat). Οι πολιτικές οικογένειας προσπαθούν να ανεβάσουν το δεύτερο μέγεθος, δηλαδή τη γονιμότητα. Το πρόβλημα είναι ότι το πρώτο μέγεθος καταρρέει.

Οι γυναίκες 25-44 ετών, που παράγουν σχεδόν 9 στις 10 γεννήσεις, μειώθηκαν κατά 480.000 άτομα ή 28% ανάμεσα στις δύο περιόδους (Newsbeast). Αυτό αλλάζει τα πάντα. Ακόμη κι αν κάθε γυναίκα έκανε ακριβώς τα ίδια παιδιά με πριν, οι συνολικές γεννήσεις θα έπεφταν μηχανικά, απλώς επειδή η δεξαμενή των πιθανών μητέρων συρρικνώθηκε. Το κράτος δεν προσπαθεί να γεμίσει ένα ποτήρι, προσπαθεί να το γεμίσει ενώ κάποιος το κάνει μικρότερο.

Από πού ήρθαν αυτές οι χαμένες γυναίκες; Εν μέρει από την ίδια την υπογεννητικότητα των προηγούμενων δεκαετιών, εν μέρει από τη μετανάστευση της κρίσης. Ανάμεσα στο 2010 και το 2022, περίπου 660.000 άνθρωποι έφυγαν από την Ελλάδα και μόνο 420.000 επέστρεψαν. Το 60% των αναχωρήσεων αφορούσε τις ηλικίες 25-44 (ProtoThema). Δεν υπάρχει δημόσιος πίνακας που να μετρά πόσες από αυτές ήταν γυναίκες σε αναπαραγωγική ηλικία, οπότε το brain drain πρέπει να διαβαστεί ως επιβαρυντικός μηχανισμός που στένεψε τη βάση, όχι ως η μοναδική αιτία (Greek Reporter). Το αποτέλεσμα πάντως είναι ίδιο: μια γενιά που θα ήταν τώρα στα καλύτερα χρόνια της τεκνοποίησης δεν βρίσκεται εδώ.

Γιατί το επίδομα πληρώνει το καρότσι, όχι το ενοίκιο

Εδώ φαίνεται η αδυναμία της κυβερνητικής απάντησης. Το επίδομα γέννησης των 2.400 έως 3.500 ευρώ δίνει πραγματική ανακούφιση στο πρώτο σοκ κόστους (Gov.gr). Μελέτες δείχνουν σταθερά ότι τα εφάπαξ μετρητά αλλάζουν κυρίως το πότε θα γεννηθεί ένα παιδί, όχι πόσα παιδιά θα αποκτήσει τελικά μια οικογένεια. Η Νότια Κορέα ξόδεψε τεράστια ποσά σε τέτοια μέτρα και η γονιμότητά της συνέχισε να πέφτει, ακριβώς επειδή άφησε άθικτα τα βαριά εμπόδια: ακριβή κατοικία, επισφαλή εργασία, άνιση φροντίδα (JSM Women's Health).

Στην Ελλάδα το πιο βαρύ εμπόδιο έχει όνομα και νούμερο. Η στέγη απορροφά περίπου το 36% του διαθέσιμου εισοδήματος, έναντι 19% στην ΕΕ, ενώ η μέση ηλικία που ο νέος φεύγει από το πατρικό έφτασε τα 30,7 έτη (Eurostat). Όταν η αυτονόμηση μετατίθεται προς τα 31, το παράθυρο για πρώτο, δεύτερο και τρίτο παιδί κλείνει. Η μητρότητα ήδη μετακινήθηκε από τα 30,2 στα 32,2 έτη (iEidiseis).

Και το «Σπίτι μου ΙΙ», που αγγίζει πιο ουσιαστικά τη στέγη, είναι πιστωτικό εργαλείο: ευνοεί όσους η τράπεζα ήδη θεωρεί αξιόπιστους, όχι τους επισφαλείς ενοικιαστές που το 43,9% δηλώνει αδυναμία να καλύψει ένα απρόβλεπτο έξοδο (Eurostat). Η Γαλλία και η Σουηδία φρέναραν την πτώση όχι με μεγαλύτερες επιταγές, αλλά με φθηνή παιδική φροντίδα και εργασία που δεν τιμωρεί τη μητρότητα (PRB).

Η Eurostat προβλέπει πληθυσμό γύρω στα 7,24 εκατομμύρια το 2100, με τους θανάτους να ξεπερνούν σταθερά τις γεννήσεις (Eurostat). Το μάθημα είναι ψυχρό: όσο η αναπαραγωγική βάση συρρικνώνεται κατά 28%, καμία επιταγή δεν αντισταθμίζει τη γυναίκα που δεν είναι εκεί για να τη λάβει.