Γεννήσεις στο ναδίρ: 65.594 το 2025, μετά τα 40 το μοναδικό «πάνω»

Η ΕΛΣΤΑΤ δημοσίευσε στις 18 Ιουνίου προσωρινά στοιχεία που δείχνουν 65.594 γεννήσεις ζώντων το 2025, από 68.467 το 2024. Είναι 2.873 παιδιά λιγότερα μέσα σε έναν μόνο χρόνο, μια πτώση 4,2% (ΕΛΣΤΑΤ).

Σε βάθος πενταετίας η εικόνα είναι ακόμη πιο σκληρή. Το 2020 είχαν γεννηθεί 84.764 μωρά, άρα η χώρα μετρά σήμερα 19.170 γεννήσεις λιγότερες, πτώση κοντά στο 22% (ΟΤ). Η μείωση αγγίζει 12 από τις 13 περιφέρειες, με την Αττική να χάνει μόνη της 1.007 γεννήσεις. Μοναδική εξαίρεση η Κρήτη, με +129 (ΠρώτοΘέμα).

Το νούμερο που δεν χωράει στο «δημογραφικό SOS» κρύβεται όμως στην ηλικιακή κατανομή. Σε σχέση με το 2005, οι γεννήσεις κατέρρευσαν στις ηλικίες 25-29 (-20.775) και 30-34 (-13.983), ενώ αυξήθηκαν στις 40-44 (+2.955) και 45-49 (+852) (Newsit). Η Ελλάδα δεν σταμάτησε να κάνει παιδιά. Τα κάνει αργά, και η μέση ηλικία πρώτης μητρότητας έχει φτάσει τα 32 (OECD). Αυτή η καθυστέρηση είναι η ουσία της ιστορίας, διότι μέρος των αναβολών δεν ανακτάται ποτέ: όσο πιο αργά έρχεται το πρώτο παιδί, τόσο στενεύει ο χρόνος για δεύτερο ή τρίτο.

Γιατί η μητρότητα μετακινήθηκε στα 40

Πίσω από τη μετατόπιση υπάρχει μια αλυσίδα οικονομικών εμποδίων. Η ακριβή στέγη, οι χαμηλοί μισθοί και η εργασιακή ανασφάλεια κρατούν τους νέους στο πατρικό ως τα 30,7 έτη, έναντι 26,2 στην ΕΕ, και μεταθέτουν το πρώτο παιδί μετά τα 30. Στη Φινλανδία ή τη Σουηδία οι νέοι φεύγουν από το σπίτι γύρω στα 21-22 (Eurostat). Πίσω από αυτό βρίσκεται το ακριβότερο στέγαστρο της Ευρώπης: το 35,5% του διαθέσιμου εισοδήματος των νοικοκυριών πήγαινε στη στέγη το 2024, το υψηλότερο ποσοστό στην Ένωση, ενώ οι νέοι 15-29 έχουν housing overburden 30,3% έναντι 9,7% του ευρωπαϊκού μέσου (Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο). Όταν η πρώτη σταθερή δουλειά και το πρώτο βιώσιμο ενοίκιο έρχονται αργά, αργεί και το πρώτο παιδί.

Η εργασιακή ανασφάλεια κλείνει τον κύκλο. Η απασχόληση των 15-29 ήταν μόλις 35% το 2023, έναντι 55% στον OECD, και πάνω από τα τρία τέταρτα των 20-29 ζουν με τους γονείς τους (OECD). Διεθνείς μελέτες δείχνουν ότι η ακρίβεια κατοικίας και οι προσωρινές συμβάσεις δεν μεταθέτουν απλώς χρονικά τη γέννηση, αλλά μειώνουν και την τελική πιθανότητα να γίνει κάποιος γονιός, ειδικά για ενοικιαστές (PMC). Αυτή είναι η ανασφάλεια που οι ίδιοι οι νέοι περιγράφουν ως αδυναμία αυτονόμησης (To Brief).

Γιατί τα επιδόματα δεν αρκούν

Η κυβέρνηση απαντά με ένα μείγμα ανακούφισης: επίδομα γέννησης 2.400 έως 3.500 ευρώ (Gov.gr), το διμηνιαίο Α21, vouchers παιδικών σταθμών, και έκτακτο βοήθημα 150 ευρώ ανά παιδί που εξαγγέλθηκε για τον Ιούνιο. Το πρόβλημα είναι το χρονικό σημείο: σχεδόν όλα ενεργοποιούνται αφού το παιδί έχει ήδη έρθει, ενισχύοντας όσους είναι ήδη γονείς και όχι όσους αναβάλλουν το πρώτο παιδί. Το «Σπίτι μου ΙΙ», με δάνειο έως 190.000 ευρώ και άτοκο το μισό, βοηθά πραγματικά, αλλά απαιτεί τραπεζική έγκριση και δηλωμένο εισόδημα, ευνοώντας τους bankable έναντι του ενοικιαστή με ασταθή δουλειά (stegasi.gov.gr). Περίπου 60% των νοικοκυριών που νοικιάζουν δαπανούν πάνω από 40% του εισοδήματος για στέγη (in.gr).

Η διεθνής εμπειρία είναι σταθερή σε αυτό: τα εφάπαξ baby bonuses συνήθως επισπεύδουν γεννήσεις που θα γίνονταν έτσι κι αλλιώς, ενώ πιο μόνιμη επίδραση έχουν η προσιτή στέγη, η αξιόπιστη φροντίδα παιδιού και η σταθερή εργασία (Economics Observatory). Η δαπάνη σε παιδική μέριμνα είναι ο μόνος δείκτης οικογενειακής πολιτικής με σταθερά θετική συσχέτιση με τη γονιμότητα (CEPR). Ακόμη και η Γαλλία (1,66) και η Σουηδία (1,45) μένουν κάτω από το όριο αναπλήρωσης 2,1 (Eurostat).

Το βάρος δεν θα φανεί αύριο στην τσέπη. Θα φανεί σε 20-25 χρόνια, όταν λιγότεροι νέοι θα στηρίζουν περισσότερους ηλικιωμένους: η Ευρυτανία έχει ήδη δείκτη εξάρτησης 71,1%, και η Κομισιόν προβλέπει μείωση της εργατικής δύναμης της ΕΕ κατά 12% έως το 2070 (Ευρωπαϊκή Επιτροπή). Το ερώτημα δεν είναι αν τα 150 ευρώ είναι λίγα. Είναι αν φτάνουν εκεί που γεννιέται η αναβολή: στο ενοίκιο των 28χρονων που δεν έχουν ακόμη φύγει από το πατρικό.