Γεννιούνται στο χειρουργείο: 67% καισαρικές στην Ελλάδα

Την ώρα που παγκοσμίως περίπου μία στις πέντε γεννήσεις καταλήγει σε καισαρική τομή, στην Ελλάδα το ποσοστό φτάνει τα δύο τρίτα (WHO). Σε ορισμένα επαρχιακά μαιευτήρια, σχεδόν εννέα στις δέκα γυναίκες γεννούν πλέον στο χειρουργείο. Τα στοιχεία, 67% εθνικός μέσος όρος και έως 84% τοπικά, παρουσίασε η Κωνσταντίνα Νούσια, πρόεδρος του Παρατηρητηρίου Μαιευτικής Βίας Ελλάδος, σε εκπομπή του Πρακτορείου FM. Η νέα διάσταση δεν είναι πια μόνο το «πόσες», αλλά το ότι η αναίτια καισαρική μπαίνει ρητά στη συζήτηση για τη μαιευτική βία (Healthpharma, Newsit).

Μια επιφύλαξη από την αρχή. Τα νούμερα κυκλοφορούν ως στοιχεία που παρέθεσε η Νούσια, όχι ως αυτόνομη επίσημη δημοσίευση, και η πρωτογενής πηγή δεν εντοπίστηκε δημόσια. Η τάξη μεγέθους πάντως συμφωνεί με όσα ήδη ξέραμε. Τον Απρίλιο η Ελλάδα κατέγραφε ποσοστά πάνω από 60%, με τις ιδιωτικές κλινικές να ξεπερνούν το 73% (To Brief).

Πόσο ακραίο είναι, λοιπόν, το 67%; Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας εκτιμούσε την παγκόσμια χρήση καισαρικής γύρω στο 21%, με πρόβλεψη ανόδου στο 29% έως το 2030. Ακόμη και η νότια Ευρώπη, ήδη υψηλή, προβλέπεται να φτάσει περίπου το 36,1%, σχεδόν το μισό του ελληνικού ποσοστού (The Lancet). Στα δεδομένα του ΟΟΣΑ, το 67% δεν βρίσκεται πουθενά κοντά στο κέντρο της κατανομής (OECD). Η ασφαλής διατύπωση δεν είναι «πρώτη στον κόσμο», κάτι που θα απαιτούσε συγκρίσιμο διεθνή πίνακα ίδιου έτους, αλλά «ακραία εξαίρεση, αν επιβεβαιωθούν τα στοιχεία».

Γιατί το σύστημα γέρνει προς το νυστέρι

Το ερώτημα δεν είναι αν η καισαρική σώζει ζωές, γιατί σώζει όταν υπάρχει ιατρική ένδειξη. Το ερώτημα είναι γιατί ένα σύστημα υγείας παράγει σταθερά τόσες χειρουργικές γέννες. Ο ΠΟΥ τοποθετεί το όριο περίπου στο 10% σε επίπεδο πληθυσμού. Πάνω από εκεί, η περαιτέρω αύξηση δεν μειώνει άλλο τη μητρική ή νεογνική θνησιμότητα (WHO). Άρα το πλεόνασμα δεν εξηγείται από «περισσότερες δύσκολες κυήσεις».

Ένας βασικός ύποπτος είναι η αμυντική ιατρική. Στον τοκετό σημαίνει ότι ο γιατρός δεν σταθμίζει μόνο το κλινικό όφελος, αλλά και ποια απόφαση θα υπερασπιστεί ευκολότερα αν υπάρξει αγωγή. Σκεφτείτε το ως εξής. Οι πιο βαριές μηνύσεις αφορούν βλάβη στο νεογνό από καθυστέρηση, το κλασικό «έπρεπε να είχε γίνει καισαρική νωρίτερα». Έτσι, το ρίσκο του «δεν χειρούργησα και κάτι πήγε στραβά» μοιάζει, στα μάτια του μαιευτήρα, μεγαλύτερο από το ρίσκο μιας ίσως περιττής επέμβασης. Ο ΟΟΣΑ αναγνωρίζει ρητά ότι τα ποσοστά επηρεάζονται από μη κλινικούς παράγοντες, όπως πληρωμές, αμυντική ιατρική και οργανωτική ευκολία (OECD). Διεθνώς όμως αυτό είναι εύλογο και συσχετισμένο, όχι αποδεδειγμένο ως ο καθοριστικός παράγοντας ειδικά για την Ελλάδα. Λείπουν τα ελληνικά δεδομένα που θα το μετρούσαν.

Και εδώ φωτίζεται η βαθύτερη παθογένεια: δεν ξέρουμε. Ο ΠΟΥ προτείνει την ταξινόμηση Robson, ένα σύστημα που δείχνει σε ποιες ομάδες γυναικών (πρωτοτόκες χαμηλού κινδύνου, επαναληπτικές καισαρικές, ισχιακές προβολές) συσσωρεύεται η υπερβολή (WHO). Μετατρέπει το «67%» από γενικό συναγερμό σε εργαλείο ελέγχου. Στην Ελλάδα, όμως, δεν υπάρχει δημόσιο μητρώο ανά μαιευτήριο και ανά ένδειξη. Χωρίς αυτό δεν υπάρχει συγκριτική αξιολόγηση, δεύτερη γνώμη ούτε λογοδοσία για τις ακραίες αποκλίσεις. Το πρώτο, πιο άμεσο βήμα είναι απλό και γνωστό σε κάθε φορέα: υποχρεωτική καταγραφή Robson σε δημόσιο και ιδιωτικό τομέα. Η απουσία της, χρόνια τώρα, είναι η ίδια θεσμική αδράνεια.

Το τελευταίο κομμάτι είναι το πιο ανθρώπινο. Μια καισαρική δεν κρίνεται μόνο από το αν χρειαζόταν, αλλά κι από το αν η γυναίκα ενημερώθηκε ουσιαστικά και συναίνεσε ελεύθερα. Η διεθνής τυπολογία της κακομεταχείρισης στον τοκετό περιλαμβάνει ρητά τη μη συναινετική φροντίδα (Bohren et al.), και το πλαίσιο των ανθρωπίνων δικαιωμάτων θεωρεί τις εξαναγκαστικές παρεμβάσεις παραβίαση αυτονομίας (OHCHR). Δεν είναι κάθε καισαρική βία, και η FIGO προειδοποιεί να μη δαιμονοποιηθεί η σωτήρια επέμβαση (FIGO). Το πρόβλημα αρχίζει όταν η χειρουργική γέννα γίνεται προεπιλογή που κανείς δεν εξήγησε στη γυναίκα και κανένα μητρώο δεν κατέγραψε.