Φυλακή Αγίου Στεφάνου: Όπλα, Bonsai και ψυχοφάρμακα βρέθηκαν μετά τους 8 θανάτους κρατουμένων

Η αιφνιδιαστική έφοδος της 8ης Ιουνίου στον Άγιο Στέφανο βρήκε αυτοσχέδια μαχαίρια, μεταλλικές γροθιές, ψυχοφάρμακα και «σημαντική ποσότητα» του συνθετικού ναρκωτικού Bonsai μέσα στις πτέρυγες (Newsbomb). Πίσω από τα ευρήματα, οκτώ νεκροί κρατούμενοι σε εξήντα ημέρες. Και μια φυλακή με περίπου 700 κρατούμενους σε υποδομή για 340 έως 370, με έναν γιατρό και δύο νοσηλευτές (News247). Αυτό που για εβδομάδες παρουσιαζόταν ως σειρά θανάτων «από παθολογικά αίτια», αποδείχθηκε χώρος όπου το κράτος είχε χάσει τον έλεγχο για το τι κυκλοφορεί στο εσωτερικό του.

Πώς κατέρρευσε η εξήγηση των «παθολογικών αιτίων»

Η αλυσίδα ξεκίνησε στις 2 Απριλίου με έναν 31χρονο νεκρό στο κελί του και συνεχίστηκε με ρυθμό που έσπασε κάθε ατομική εξήγηση: 38χρονος στις 6/4, 43χρονος στις 15/4, 46χρονος μεταχθείς από τη Δράμα στις 24/4, 58χρονος στις 30/4, 53χρονος σε πρόγραμμα απεξάρτησης γύρω στις 15/5 (Creta24). Στις αρχές Ιουνίου ο αριθμός είχε φτάσει τουλάχιστον τους οκτώ, με αρκετά δημοσιεύματα να μιλούν για εννέα χωρίς διασταυρωμένη επιβεβαίωση (Newsit · HuffPost).

Το αρχικό αφήγημα ήταν κλινικά καθησυχαστικό: καρκίνος, πρόσφατη αγγειοπλαστική, προβλήματα σακχάρου, εξαρτήσεις. Καθένας από τους νεκρούς είχε ένα ιατρικό ιστορικό που, μεμονωμένα, εξηγούσε τον θάνατό του. Αυτή η ανάγνωση μετέφερε σιωπηρά την ευθύνη από τον υπερπληθυσμό και την υποστελέχωση στον ίδιο τον κρατούμενο.

Η έφοδος ανέτρεψε το πλαίσιο, όχι επειδή απέδειξε αιτία θανάτου, αλλά επειδή έδειξε τι υπήρχε όλο αυτό το διάστημα στις πτέρυγες. Λίγες μέρες νωρίτερα, νυχτερινή επιχείρηση του λεγόμενου «ελληνικού FBI» είχε ήδη κατασχέσει κινητά τηλέφωνα από κελιά (ProtoThema). Το Bonsai είναι συνθετικό κανναβινοειδές: ουσία που μιμείται την κάνναβη αλλά μπορεί να είναι πολλαπλάσια ισχυρότερη, με απρόβλεπτη δόση και οξείες επιπτώσεις, από σπασμούς και ψύχωση μέχρι καρδιαγγειακά επεισόδια και θάνατο (EUDA). Σε μια φυλακή με έναν γιατρό για 700 κρατούμενους, ένα τέτοιο επεισόδιο γίνεται εύκολα μοιραίο.

Από το ιατροδικαστικό ερώτημα στο ερώτημα κυριαρχίας

Εδώ η υπόθεση αλλάζει φύση. Δεν υπάρχει δημόσιο τοξικολογικό πόρισμα που να συνδέει έστω έναν θάνατο με το Bonsai, και η πιο προσεκτική ανάγνωση παραμένει ότι έχουμε τεκμηριωμένη ένδειξη κυκλοφορίας ουσιών, όχι απόδειξη ότι η ουσία σκότωσε (Zougla). Όμως αυτό ακριβώς είναι το νόημα του ευρήματος: μια φυλακή με διαδοχικούς θανάτους είχε ταυτόχρονα ανεξέλεγκτη κυκλοφορία ναρκωτικών, ψυχοφαρμάκων, όπλων και κινητών. Το «παθολογικά αίτια» δεν αρκεί πια ως θεσμική απάντηση.

Όταν το κράτος στερεί την ελευθερία κάποιου, αναλαμβάνει αυξημένη ευθύνη για τη ζωή και την υγεία του, κάτι που το άρθρο 2 της ΕΣΔΑ μετατρέπει σε υποχρέωση όχι μόνο να μη σκοτώνει, αλλά να αποτρέπει προβλέψιμους κινδύνους (ECHR). Τα τρία ευρήματα αποτυπώνουν τρεις χωριστές καταρρεύσεις: οι ουσίες δείχνουν αποτυχία ελέγχου και ιατρικής παρακολούθησης, τα όπλα αποτυχία του κράτους να κρατήσει το μονοπώλιο της βίας, τα κινητά αποτυχία ελέγχου των επικοινωνιών. Όταν τα τρία συνυπάρχουν, ο χώρος παύει να διοικείται από τη διοίκηση.

Ο Άγιος Στέφανος είναι το υγειονομικό πρόσωπο της ίδιας κρίσης που αλλού εμφανίστηκε ως αιματηρή βία στη Νιγρίτα ή ως όπλο και αρχιφύλακας στον Δομοκό. Το Συμβούλιο της Ευρώπης καταγράφει την Ελλάδα με 108 κρατούμενους ανά 100 θέσεις, ενώ η Επιτροπή του Συμβουλίου της Ευρώπης κατά των Βασανιστηρίων (CPT) περιγράφει ήδη μηχανισμό όπου η χαμηλή παρουσία προσωπικού αφήνει τις ισχυρότερες ομάδες κρατουμένων να επιβάλλονται (Euronews · LiFO).

Τα πιο συγκεκριμένα αιτήματα ήρθαν από τοπικούς φορείς, τον Δικηγορικό και τον Ιατρικό Σύλλογο Πατρών, που ζήτησαν γιατρούς, νοσηλευτές και αποσυμφόρηση (Newsbomb). Η εισαγγελική παρέμβαση είχε ήδη ανοίξει τον φάκελο τον Ιούνιο (To Brief). Αυτό που λείπει, ένα πακέτο μέτρων για μόνιμη ιατρική ενίσχυση και ανάκτηση ελέγχου, δεν έχει ακόμη εμφανιστεί. Και όσο λείπει, το ερώτημα δεν είναι μόνο από τι πέθαναν οκτώ άνθρωποι. Είναι αν το κράτος μπορεί να αποδείξει, με αρχεία, τι έκανε προτού πεθάνουν.