F-35 στην Τουρκία: ο νόμος που σταματά τον Τραμπ

Το State Department ενημέρωσε γραπτώς το Κογκρέσο στις 22 Ιουλίου ότι η Τουρκία δεν πληροί ακόμη τις νόμιμες προϋποθέσεις για να ξαναμπεί στο πρόγραμμα των F-35, του πιο προηγμένου αμερικανικού μαχητικού πέμπτης γενιάς. Λίγες μέρες νωρίτερα, ο Ντόναλντ Τραμπ είχε δηλώσει δημόσια υπέρ της πώλησης, χαρακτηρίζοντας τον Ερντογάν φίλο του και την Άγκυρα σημαντικό σύμμαχο (To Brief). Ανάμεσα στα δύο υπάρχει μια απόσταση που ορίζει όλη την υπόθεση: η προεδρική βούληση δεν ισοδυναμεί με έγκριση, γιατί το εμπόδιο είναι νομικό, όχι πολιτικό.

Η επιστολή λέει ότι η αμερικανική πολιτική «παραμένει αμετάβλητη» και ότι η Άγκυρα «δεν έχει ακόμη εκπληρώσει» τους όρους (ProtoThema English, Jerusalem Post). Το πλήρες κείμενο δεν έχει αναρτηθεί δημόσια, όμως οι αναφορές των μέσων που την είδαν συγκλίνουν στο ίδιο μήνυμα.

Δύο νόμοι, όχι ένας

Το μπλοκάρισμα είναι διπλό. Από τη μία στέκεται το CAATSA, ο αμερικανικός νόμος που τιμωρεί με κυρώσεις όποιον κάνει «σημαντική συναλλαγή» με τη ρωσική αμυντική βιομηχανία. Ενεργοποιήθηκε όταν η Άγκυρα αγόρασε τους ρωσικούς πυραύλους αεράμυνας S-400 (GovInfo).

Από την άλλη, και πιο ανθεκτικό, στέκεται το Section 1245 του νόμου NDAA του 2020, του ετήσιου αμερικανικού νόμου για την άμυνα. Αυτό απαγορεύει ρητά κάθε μεταφορά F-35 στην Τουρκία. Η μόνη εξαίρεση: να πιστοποιήσουν γραπτώς οι υπουργοί Εξωτερικών και Άμυνας στο Κογκρέσο, τουλάχιστον 90 ημέρες πριν, ότι η Τουρκία δεν κατέχει πλέον τους S-400 και δεν πρόκειται να τους ξαναποκτήσει (GovInfo NDAA).

Η διαφορά μετράει. Ακόμη κι αν ο Τραμπ άρει τις κυρώσεις CAATSA, το Section 1245 μένει όρθιο. Όπως σημειώνει η ερευνητική υπηρεσία του Κογκρέσου, η άρση των κυρώσεων «δεν ξεκλειδώνει αυτομάτως» τα F-35 (CRS). Χωρίς επαληθεύσιμη απομάκρυνση των ρωσικών συστημάτων ή νέα νομοθεσία, κανένας πρόεδρος δεν ολοκληρώνει την πώληση με μόνη την υπογραφή του.

Δύο ακόμη πλευρές περιορίζουν τον Τραμπ. Στο Κογκρέσο, δικομματική ομάδα βουλευτών με επικεφαλής τους Mike Lawler και Brad Sherman ζήτησε εγγράφως να διατηρηθεί η απαγόρευση (Lawler House). Και το Ισραήλ επικαλείται την «ποιοτική στρατιωτική υπεροχή» του, το QME. Πρόκειται για θεσμοθετημένη από το 2008 αμερικανική υποχρέωση: πριν από κάθε μεγάλη πώληση όπλων στη Μέση Ανατολή, η Ουάσιγκτον οφείλει να αποδείξει ότι δεν υπονομεύεται το ισραηλινό στρατιωτικό πλεονέκτημα. Ο Νετανιάχου προειδοποίησε ότι τουρκικά F-35 «θα κατέστρεφαν την ισορροπία ισχύος» στην περιοχή (CNN). Δεν είναι απλή κόντρα με τον Ερντογάν: την ίδια λογική QME επικαλέστηκε το Ισραήλ και για τα F-35 προς τα Εμιράτα.

Οι εναλλακτικές του Ερντογάν

Επειδή το F-35 μένει θεσμικά εγκλωβισμένο, η Άγκυρα δεν περιμένει άπραγη. Ο σχεδιασμός της είναι να κρατήσει την αεροπορία της όρθια με άλλα μέσα. Η καθαρότερη διαδρομή είναι το εγκεκριμένο πακέτο 40 νέων F-16 Block 70 και αναβάθμιση 79 παλαιότερων, αξίας περίπου 23 δισ. δολαρίων, που δεν υπόκειται στο ειδικό φράγμα του Section 1245 (Breaking Defense). Παράλληλα, οι αμερικανικοί κινητήρες GE F110 για το εγχώριο μαχητικό KAAN πέρασαν τον έλεγχο του Κογκρέσου, με την τουρκική βιομηχανία να στοχεύει σε περίπου 80 μονάδες. Είναι αδειοδοτική πρόοδος, όχι εκτελεσμένη παράδοση, αλλά δίνει στο KAAN καρδιά μέχρι να ωριμάσει ο εγχώριος κινητήρας.

Υπάρχει και ρωσικό σκέλος που κανείς στην Ουάσιγκτον δεν ελέγχει. Η Άγκυρα φέρεται να ψάχνει έξοδο από τους S-400 με μεταφορά σε τρίτη χώρα, κάτι που ίσως απαιτεί ρωσική συναίνεση. Ο εκπρόσωπος του Κρεμλίνου Πεσκόφ χαρακτήρισε το θέμα «εξαιρετικά ευαίσθητο» και επιβεβαίωσε επαφές με την Τουρκία (Interfax, Hürriyet Daily News). Η Μόσχα, δηλαδή, κρατά έναν μοχλό καθυστέρησης.

Για την Ελλάδα, το διακύβευμα είναι η αεροπορική αποτροπή στο Αιγαίο. Η Αθήνα έχει εξασφαλίσει 20 F-35 με δυνατότητα άλλων 20 και παραδόσεις που ο Γεραπετρίτης τοποθέτησε στο 2029, ενώ αναβαθμίζει τα F-16 σε Viper (CNN Greece). Ο Δένδιας προειδοποίησε ότι ενδεχόμενη τουρκική απόκτηση F-35 ή κινητήρων για το KAAN θα ήταν αρνητική εξέλιξη για την ελληνική ασφάλεια, με το επιχείρημα ότι όπλα που πωλούνται εντός ΝΑΤΟ δεν πρέπει να μπορούν να στραφούν κατά άλλου μέλους (Euractiv).

Όσο οι S-400 βρίσκονται σε τουρκικό έδαφος, ο δρόμος για τα F-35 δεν περνά από την Άγκυρα αλλά από μία υπογραφή δύο υπουργών που, μέχρι σήμερα, κανείς δεν μπορεί να βάλει.