Ο Τραμπ θέλει F-35 για την Τουρκία, ο νόμος λέει «όχι ακόμη»

Στις 7 Ιουλίου 2026, όρθιος δίπλα στον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν στο προεδρικό μέγαρο της Άγκυρας, ο Ντόναλντ Τραμπ χαρακτήρισε την Τουρκία «από πολλές απόψεις πολύ πιο πιστή» από άλλους συμμάχους και είπε ότι η πώληση του F-35, του πιο προηγμένου αμερικανικού μαχητικού, είναι «κάτι που σίγουρα θα εξετάσουμε» (ABC News). Στις 27 Ιουλίου το επανέλαβε, αγνοώντας ανοιχτά τις αντιρρήσεις του Ισραηλινού πρωθυπουργού Μπενιαμίν Νετανιάχου (Daily Sabah). Για την Ελλάδα, που έχτισε τη δική της αεροπορική αποτροπή στην εικόνα του συνεπούς συμμάχου που ανταμείβεται ενώ ο παραβάτης τιμωρείται, το ερώτημα δεν είναι αν αύριο απογειώνονται τουρκικά F-35. Είναι αν καταρρέει αυτός ακριβώς ο κανόνας.

Το εμπόδιο δεν είναι πολιτική δυσαρέσκεια. Είναι νόμος. Μια διάταξη του αμερικανικού αμυντικού προϋπολογισμού του 2020, το Section 1245, απαγορεύει τη μεταφορά F-35 στην Τουρκία. Η μόνη εξαίρεση: να πιστοποιήσουν εγγράφως οι υπουργοί Εξωτερικών και Άμυνας στο Κογκρέσο ότι η Άγκυρα δεν κατέχει πλέον τους ρωσικούς αντιαεροπορικούς πυραύλους S-400. Η πιστοποίηση πρέπει να κατατεθεί τουλάχιστον 90 ημέρες πριν από κάθε παράδοση. Και πρέπει να βεβαιώνει ότι η Τουρκία δεν πρόκειται να τους ξαναποκτήσει (Public Law 116-92).

Ο λόγος είναι τεχνικός. Το ρωσικό ραντάρ σχεδιάστηκε για να εντοπίζει δυτικά αεροσκάφη χαμηλής ορατότητας. Αν λειτουργούσε στο ίδιο έδαφος με το F-35, θα μπορούσε να συλλέξει δεδομένα για τα χαρακτηριστικά που κάνουν το μαχητικό σχεδόν «αόρατο» στα ραντάρ. Γι' αυτό οι ΗΠΑ έδιωξαν την Τουρκία από το πρόγραμμα το 2019 και της επέβαλαν κυρώσεις το 2020, μέσω του νόμου CAATSA κατά όσων αγοράζουν ρωσικά όπλα (State Department).

Εδώ βρίσκεται η καρδιά της υπόθεσης. Η προσωπική διπλωματία του προέδρου συγκρούεται με τη μηχανική του ίδιου του κράτους του. Ο Τραμπ δίνει πολιτικό σήμα. Δεν παραδίδει όμως ούτε ένα αεροσκάφος. Στις 22 Ιουλίου, το ίδιο του το State Department ενημέρωσε το Κογκρέσο ότι η Τουρκία «δεν έχει ακόμη εκπληρώσει τις νομικές προϋποθέσεις» (Proto Thema). Ο πρόεδρος λέει «θέλω», η υπηρεσία του λέει «δεν επιτρέπεται».

Η Άγκυρα διαβάζει τη δήλωση ως πακέτο συνολικής αποκατάστασης: άρση των κυρώσεων, αμερικανικούς κινητήρες για το εθνικό της μαχητικό KAAN και επιστροφή στα F-35. Ο Ερντογάν μίλησε για δέσμευση προμήθειας πέντε αεροσκαφών (Reuters/aawsat). Τα φιλοκυβερνητικά μέσα πανηγυρίζουν για «δώρα» Τραμπ, ενώ πιο ανεξάρτητες φωνές προειδοποιούν ότι χωρίς λύση στο ζήτημα των S-400 το F-35 μένει υπόσχεση, όχι συμφωνία (Hürriyet, DW Türkçe).

Η Αθήνα κρατά χαμηλούς τόνους. Το άνοιγμα Τραμπ ήρθε στο περιθώριο της συνόδου του ΝΑΤΟ που φιλοξένησε η ίδια η Τουρκία στην Άγκυρα (To Brief), και η ελληνική κυβέρνηση απέφυγε τη μετωπική σύγκρουση. Ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης δήλωσε στη Βουλή ότι «δεν υπάρχει ζήτημα άρσης των περιορισμών» και ότι η απόφαση δεν ανήκει μόνο στον Λευκό Οίκο, αφού υπάρχει Κογκρέσο (CNN Greece). Ο υπουργός Άμυνας Νίκος Δένδιας είπε πιο ωμά ότι η Ελλάδα «δεν θα ήταν ευχαριστημένη» με τουρκικά F-35 ή κινητήρες για το KAAN (Jerusalem Post). Το βαρύ μπλοκάρισμα το αφήνει σε βουλευτές και ελληνοαμερικανικά δίκτυα στην Ουάσινγκτον (Reporter). Η στρατηγική κρατά ανοιχτό το κανάλι με τον Λευκό Οίκο, αλλά δίνει στην Αθήνα πρόσβαση, όχι δικαίωμα βέτο. Η ελληνική έγκριση για έως 40 F-35A, αξίας 8,6 δισ. δολαρίων, παραμένει σε ισχύ (DSCA).

Πιο σκληρή είναι η ισραηλινή γραμμή. Ο Νετανιάχου προειδοποίησε ότι τουρκικά F-35 θα «κατέστρεφαν την ισορροπία δυνάμεων στη Μέση Ανατολή» (Forbes). Ο υπουργός Εξωτερικών Γκίντεον Σάαρ συνέδεσε την αντίθεση με την αμερικανική δέσμευση να κρατά το Ισραήλ τεχνολογικά ένα βήμα μπροστά από κάθε γείτονα (Times of Israel).

Το πραγματικό διακύβευμα δεν είναι αν η Άγκυρα θα πάρει αεροσκάφη. Είναι αν το Κογκρέσο, που έγραψε τον αποκλεισμό σε νόμο ακριβώς για να τον κάνει ανθεκτικό στις διαθέσεις κάθε προέδρου, θα τον υπερασπιστεί ή θα τον αφήσει να αδειάσει με μια προεδρική υπογραφή. Ο Νετανιάχου, τα ελληνοαμερικανικά δίκτυα και η Αθήνα ποντάρουν στο πρώτο. Ο Ερντογάν στο δεύτερο.