Ο ευρωπαϊκός κόφτης 3,6% διαδέχεται την εποπτεία

Το χρέος πέφτει στο 134,4% του ΑΕΠ μέχρι το 2027, αλλά 28,9% των Ελλήνων δίνει πάνω από το 40% του εισοδήματός του για στέγη, έναντι 8,2% στην ΕΕ (European Commission, Euro2Day). Αυτές οι δύο εικόνες ζουν στην ίδια χώρα την ίδια μέρα, και εξηγούν γιατί η απόφαση της Κομισιόν αξίζει να διαβαστεί πέρα από τον πανηγυρικό τίτλο.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έβγαλε στις 3 Ιουνίου την Ελλάδα από τη λίστα χωρών με μακροοικονομικές ανισορροπίες, μαζί με Ολλανδία και Σουηδία (European Commission). Το κυβερνητικό αφήγημα μιλά για «οριστικό τέλος της εποπτείας μετά από 16 χρόνια», όμως η χώρα απλώς παύει να φέρει την ετικέτα των μακροοικονομικών ανισορροπιών και εντάσσεται στο μόνιμο, πιο σφιχτό Ευρωπαϊκό Εξάμηνο.

Τι ακριβώς τελειώνει και τι μένει

Αυτό που σταματά είναι μία συγκεκριμένη στρώση ελέγχου: η Διαδικασία Μακροοικονομικών Ανισορροπιών (MIP), δηλαδή η ειδική ταμπέλα που χαρακτήριζε μια οικονομία ως πιθανό συστημικό κίνδυνο. Φεύγει το Alert Mechanism Report, η εμβάθυνση (in-depth review) και η κατάταξη στη «κακή λίστα» (Greece CSR 2026).

Η ευρωπαϊκή παρακολούθηση δεν φεύγει. Μετατίθεται απλώς στο κανονικό, μόνιμο σύστημα που ισχύει για όλους: το Ευρωπαϊκό Εξάμηνο. Πρόκειται για τον ετήσιο κύκλο όπου η Κομισιόν εκδίδει εκθέσεις ανά χώρα, συστάσεις, και ελέγχει τα μεσοπρόθεσμα δημοσιονομικά σχέδια. Στο ίδιο πακέτο, μάλιστα, δημοσιεύτηκε και έκθεση μεταμνημονιακής εποπτείας για την Ελλάδα (Fiscal Policy). Η Ελλάδα βγαίνει από την ειδική λίστα μαζί με την Ολλανδία και τη Σουηδία, την ώρα που άλλες ευρωπαϊκές χώρες μπαίνουν ή παραμένουν σε Διαδικασία Υπερβολικού Ελλείμματος (European Commission). Η πειθαρχία δεν τελειώνει, απλώς περνάμε στον γενικό ευρωπαϊκό κανόνα.

Ο νέος δείκτης που κρίνει τα πάντα

Η καρδιά της «κανονικότητας» έχει ένα όνομα: καθαρή πορεία δαπανών. Είναι ο βασικός δείκτης των νέων ευρωπαϊκών κανόνων. Η Κομισιόν δεν κοιτά πια απλώς το έλλειμμα, αλλά αν οι καθαρές κρατικές δαπάνες αυξάνονται μέσα σε ένα προσυμφωνημένο ταβάνι.

Σύμφωνα με αναλύσεις του εγκεκριμένου σχεδίου, το ταβάνι αυτό ορίζεται στο 3,6% το 2026, 3,1% το 2027 και 3,0% το 2028 (ProtoThema, European Commission). Εδώ κρύβεται ο πραγματικός περιορισμός. Μέσα στο ίδιο αυτό όριο ανταγωνίζονται μισθοί Δημοσίου, συντάξεις, κοινωνικά επιδόματα, μόνιμες φοροελαφρύνσεις και δημόσιες επενδύσεις. Αν δοθεί κάτι μόνιμο, πρέπει να χωρέσει είτε με περικοπή αλλού είτε με νέα μόνιμα έσοδα. Δεν υπάρχει τρίτος δρόμος.

Γι' αυτό και οι φοροαπαλλαγές μπαίνουν στο μικροσκόπιο. Η Κομισιόν συστήνει την αξιολόγησή τους, και ο λόγος είναι λογιστικός: μια φοροαπαλλαγή είναι δαπάνη μέσω μη είσπραξης φόρου. Σύμφωνα με ανάγνωση της έκθεσης, η Ελλάδα διατηρεί 1.236 φοροαπαλλαγές με κόστος 22,88 δισ. ευρώ για το 2024, που αφορούν ακίνητα, οχήματα και πετρέλαιο (ProtoThema). Κάποιες είναι κρυφά προνόμια χωρίς αξιολόγηση. Άλλες όμως στηρίζουν οικογένειες, ΑμεΑ, ενεργειακές αναβαθμίσεις ή μικρές επιχειρήσεις. Η δίκαιη μεταρρύθμιση δεν είναι το οριζόντιο ψαλίδι, αλλά το ποιανού το προνόμιο δικαιολογείται.

Ποιος παίρνει το μέρισμα της σταθερότητας

Το ισχυρό επιχείρημα υπέρ της απόφασης στέκει: η χώρα δεν μοιάζει πια με συστημικό κίνδυνο. Πλεόνασμα γενικής κυβέρνησης 1,7% του ΑΕΠ το 2025, NPLs τραπεζών στο 3,3% από 49% το 2016, και spread δεκαετούς γύρω στις 78 μονάδες βάσης τον Απρίλιο (Bank of Greece, PDMA). Από αυτή τη σταθερότητα κερδίζουν πρώτοι το Δημόσιο, οι αγορές, οι ομολογιούχοι και οι τράπεζες, που δανείζονται φθηνότερα.

Το όριο όμως αυτής της ανάγνωσης είναι ότι η MIP μετρά αν μια οικονομία είναι κίνδυνος για την ΕΕ, όχι αν λύθηκαν τα προβλήματα των νοικοκυριών. Το πραγματικό ΑΕΠ το 2025 παρέμεινε σχεδόν 14% κάτω από το peak του 2008, με το κατά κεφαλήν εισόδημα στο 68,4% του μέσου όρου της ΕΕ (ERT). Η στεγαστική πίεση παραμένει ανοιχτό μέτωπο, με το ΔΝΤ να προειδοποιεί για βαθαίνουσα κρίση κατοικίας (GreekReporter).

Η έξοδος από την ταμπέλα είναι πραγματική (To Brief). Μέσα στον νέο ευρωπαϊκό κορσέ του 3,6%, η διανομή του όποιου πλεονάσματος παύει να είναι απλή λογιστική άσκηση. Είναι η κεντρική πολιτική σύγκρουση για το ποιος θα εισπράξει τελικά το μέρισμα μιας σταθερότητας που πληρώθηκε με μια δεκαετία λιτότητας.