Έξι χώρες ζητούν περικοπές εκατοντάδων δισ. στον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό

Ο επόμενος επταετής προϋπολογισμός της ΕΕ, το Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο 2028-2034, είναι το ταμείο από το οποίο η Ελλάδα αντλεί δισεκατομμύρια για δρόμους, περιφέρειες και αγρότες. Στις 27 Αυγούστου, έξι από τις πλουσιότερες χώρες της Ένωσης με επικεφαλής τη Γερμανία συντονίστηκαν στο Βερολίνο, ζητώντας να ψαλιδιστεί το πακέτο των σχεδόν 2 τρισ. ευρώ κατά «αρκετές εκατοντάδες δισεκατομμύρια» (France 24). Κανείς τους όμως δεν ζητά λιγότερα για άμυνα, ανταγωνιστικότητα ή σύνορα, κι έτσι ο λογαριασμός της περικοπής πέφτει στις παλιές δαπάνες, εκεί ακριβώς όπου κάθεται η Ελλάδα.

Το μέγεθος της αναδιάταξης χωράει σε έναν αριθμό. Η Κομισιόν προτείνει 131 δισ. ευρώ για άμυνα και ασφάλεια την επόμενη επταετία (European Commission), περίπου εξήντα φορές τα 2,25 δισ. που πληρώνει φέτος ο κοινός προϋπολογισμός για τον ίδιο σκοπό (European Parliament). Όταν φουσκώνουν τέτοιες νέες προτεραιότητες μέσα σε ένα σύνολο που συρρικνώνεται, η μόνη πηγή χρημάτων είναι οι κλασικές δαπάνες: η Συνοχή και η αγροτική πολιτική.

Το γερμανικό «όχι» ακουγόταν ήδη από τον Ιούλιο, όταν ο καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς απέρριψε δημόσια το πακέτο ως «μη προσιτό» (To Brief). Αυτό που άλλαξε στις 27 Αυγούστου είναι ότι το «όχι» απέκτησε οργανωμένο μπλοκ: Γερμανία, Δανία, Ολλανδία, Αυστρία, Φινλανδία και Σουηδία υπέγραψαν κοινή δήλωση για περικοπές σε «όλες τις κατηγορίες δαπανών» και για απόρριψη κάθε νέου κοινού ευρωπαϊκού δανεισμού (Bundesregierung). Δεν πρόκειται για περιθωριακή συμμαχία: κατά τη γερμανική καγκελαρία, οι έξι σηκώνουν περίπου το 40% της χρηματοδότησης του προϋπολογισμού μέσω των εθνικών τους εισφορών (Bundeskanzleramt).

Ένα μπλοκ, χωρίς κοινό αριθμό

Η ενότητα των έξι είναι πολιτική, όχι αριθμητική. Η κοινή δήλωση σκόπιμα δεν δίνει τελικό ποσό, και πίσω από τη φράση «αρκετές εκατοντάδες δισεκατομμύρια» κάθε πρωτεύουσα μετράει αλλιώς. Το πιο σκληρό νούμερο, η περικοπή περίπου 400 δισ. ευρώ, είναι γερμανική εθνική γραμμή που προέκυψε από εσωτερικό έγγραφο του Βερολίνου το οποίο είδε το Reuters τον Ιούνιο, όχι κοινός στόχος του μπλοκ (Caliber/Reuters). Η Σουηδία μιλά διαφορετικά, ζητώντας πλαφόν εισφορών γύρω στο 1% του ΑΕΕ, του ακαθάριστου δηλαδή εθνικού εισοδήματος πάνω στο οποίο υπολογίζονται οι εισφορές, έναντι του 1,26% που προτείνει η Κομισιόν· η Ολλανδία θέλει η δική της πρόσθετη συνεισφορά να αυξηθεί περίπου 1,6 δισ. λιγότερο απ' ό,τι προβλέπει η πρόταση. Ακόμη και μεταξύ τους, οι φειδωλοί δεν έχουν συμφωνήσει πόσο βαθιά θέλουν να κόψουν (Euronews).

Αυτή η γραμμή απέχει πολύ από τον πρώτο επίσημο συμβιβασμό. Τον Ιούνιο, η κυπριακή προεδρία του Συμβουλίου πρότεινε περικοπή 32,8 δισ. ευρώ σε τιμές 2025, μια μείωση περίπου 37 δισ. σε τρέχουσες τιμές από τα σχεδόν 2 τρισ. του πακέτου (Euronews, Eunews.it). Ο γερμανικός στόχος είναι, δηλαδή, περίπου έντεκα φορές βαθύτερος από έναν συμβιβασμό που ήδη κρίθηκε ανεπαρκής και από τους φειδωλούς και από το Ευρωκοινοβούλιο.

Και το παζάρι αυτό δεν κλείνει με πλειοψηφία. Το Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο εγκρίνεται ομόφωνα από τα 27 κράτη, με τη συναίνεση του Ευρωκοινοβουλίου (EUR-Lex), οπότε κάθε κυβέρνηση κρατά στην πράξη ένα βέτο. Το Συμβούλιο στοχεύει σε πολιτική συμφωνία πριν το τέλος του 2026, ώστε το νέο πλαίσιο να ξεκινήσει την 1η Ιανουαρίου 2028 (Council of the EU). Η παρέμβαση των έξι δεν ακυρώνει την πρόταση της Κομισιόν, αλλά κάνει την ομοφωνία πολύ ακριβότερη.

Πού ακουμπάει την Ελλάδα

Για την Ελλάδα ο λογαριασμός δεν είναι θεωρητικός. Σύμφωνα με την αποτύπωση της Επιτροπής για το ΕΣΠΑ, η ενωσιακή συνεισφορά της πολιτικής Συνοχής για τη χώρα φτάνει σήμερα περίπου τα 20,5 δισ. ευρώ, και με την εθνική συγχρηματοδότηση τα 25,7 δισ. (Sofokleous10). Τα χρήματα αυτά τρέχουν σε 13 Περιφερειακά Προγράμματα. Οι έντεκα φτωχότερες περιφέρειες έχουν ισχυρή θεσμική προστασία, αλλά η Αττική και το Νότιο Αιγαίο, που έχουν περάσει στη μεσαία κατηγορία και δεν καλύπτονται από την ίδια ασπίδα, είναι οι πιο εκτεθειμένες αν χαλαρώσουν οι προκατανομές που σήμερα κλειδώνουν το χρήμα ανά περιοχή. Στη χειρότερη εκδοχή, υπολογίζει το ινστιτούτο Bruegel, η Συνοχή χάνει πάνω από το μισό του μεριδίου της στο ευρωπαϊκό εισόδημα, από 0,30% σε 0,14% του ΑΕΕ (Bruegel).

Γι' αυτό και οι «Φίλοι της Συνοχής», το μπλοκ των 16 κρατών με την Ελλάδα ανάμεσά τους, καταγγέλλουν ότι η Συνοχή, η ΚΑΠ (η Κοινή Αγροτική Πολιτική) και η αλιεία είναι οι μόνες πολιτικές που μειώνονται σε πραγματικούς όρους (Friends of Cohesion). Η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν το έθεσε αλλιώς: «Η Ευρώπη δεν μπορεί να θέτει νέες φιλοδοξίες χωρίς να εξασφαλίζει τα μέσα να τις χρηματοδοτήσει» (Politico).

Το ερώτημα, λοιπόν, έχει μετατοπιστεί: όχι πια αν θα κοπεί ο προϋπολογισμός, αλλά ποια παλιά δαπάνη θα πληρώσει τις νέες. Και μέχρι σήμερα οι έξι που ζητούν τις περικοπές δεν έχουν πει ποια κατηγορία θυσιάζουν πρώτη, γιατί αυτή η απάντηση θα δείξει αν τα ελληνικά κονδύλια Συνοχής είναι διαπραγματεύσιμα ή ασφαλή.