Ο Μερτς ζητά περικοπές εκατοντάδων δισ. στον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό

Ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς απέρριψε δημόσια την πρόταση της Κομισιόν για τον επόμενο επταετή προϋπολογισμό της ΕΕ, ζητώντας περικοπές «αρκετών εκατοντάδων δισεκατομμυρίων ευρώ». Η στάση του Βερολίνου δεν είναι απλώς λογιστική διαφωνία: κρίνει πόσα ευρωπαϊκά χρήματα θα φτάσουν την επόμενη επταετία στα ταμεία που στηρίζουν τις ελληνικές περιφέρειες και τους αγρότες.

Η σκηνή ήταν κοινή συνέντευξη Τύπου στο Δουβλίνο, μετά τη συνάντηση Μερτς με τον Ιρλανδό πρωθυπουργό Μίχολ Μάρτιν. Εκεί ο καγκελάριος χαρακτήρισε «μη ανεκτή» την επέκταση του προϋπολογισμού, είπε ότι «οι αριθμοί δεν είναι ισορροπημένοι» και ζήτησε οριζόντιες μειώσεις «σε όλους τους τομείς» (Euractiv, Zeit). Όταν ρωτήθηκε αν εννοεί περίπου 400 δισ., απέφυγε να κλειδώσει νούμερο: «Είπα αρκετές εκατοντάδες δισεκατομμύρια λιγότερα. Το ακριβές ποσό είναι θέμα συζήτησης» (Free Malaysia Today). Επιτέθηκε ακόμη και στη δημιουργία 2.500 νέων θέσεων στα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα, συνδέοντάς το με το ότι η γερμανική ομοσπονδιακή διοίκηση περικόπτει η ίδια 8% του προσωπικού της ως το 2029 (Politico).

Γιατί το γερμανικό «όχι» μετατρέπει τον προϋπολογισμό σε παιχνίδι μηδενικού αθροίσματος

Για να καταλάβει κανείς τι διακυβεύεται, χρειάζεται μία εικόνα. Η Κομισιόν προτείνει ένα πακέτο σχεδόν 2 τρισ. ευρώ για την περίοδο 2028-2034, δηλαδή το 1,26% του ευρωπαϊκού εισοδήματος (Council explainer). Μέσα σε αυτό το ίδιο κουτί πρέπει να χωρέσουν τέσσερα πράγματα ταυτόχρονα: η παλιά Πολιτική Συνοχής (γύρω στα 405 δισ. σε τιμές 2025), η αγροτική στήριξη της ΚΑΠ (263 δισ.), οι νέες φιλοδοξίες για ανταγωνιστικότητα και άμυνα, και 149,3 δισ. ευρώ για την αποπληρωμή του κοινού χρέους της πανδημίας, του NextGenerationEU (European Parliament study).

Εδώ κρύβεται ο πραγματικός μηχανισμός. Η ΕΕ έχει τρεις τρόπους να χρηματοδοτήσει νέες ανάγκες χωρίς να θυσιάσει τις παλιές: να δανειστεί από κοινού (όπως έγινε με το NextGenerationEU), να βρει νέα ευρωπαϊκά έσοδα (τους «ίδιους πόρους», όπως φόροι στους ρύπους ή στα τσιγάρα), ή να ζητήσει περισσότερα χρήματα από τους εθνικούς προϋπολογισμούς (European Commission). Ο Μερτς έκλεισε την πρώτη πόρτα. Το Βερολίνο απορρίπτει νέο κοινό δανεισμό και στο Δουβλίνο ο καγκελάριος πρόσθεσε ότι οι περικοπές είναι «υποχρεωτικές, ανεξάρτητα από το πόσο θα προχωρήσουμε στους νέους ίδιους πόρους» (Zeit). Δηλαδή προεξοφλεί κλείσιμο και της δεύτερης πόρτας.

Όταν κλείνουν οι βαλβίδες νέου χρήματος, μένει μόνο μία επιλογή: ανακατανομή μέσα σε σταθερό ταβάνι. Κάθε ευρώ για άμυνα, για την Ουκρανία ή για την αποπληρωμή του παλιού χρέους πρέπει να βρεθεί κόβοντας από κάπου αλλού. Και οι δύο μεγαλύτερες δεξαμενές απ' όπου μπορεί να απελευθερωθεί σοβαρός όγκος είναι ακριβώς η Συνοχή και η ΚΑΠ (European Commission, European Commission).

Ποιος πληρώνει τον λογαριασμό

Οι άμεσοι κερδισμένοι είναι οι καθαροί συνεισφέροντες, με πρώτη τη Γερμανία, που γλιτώνουν υψηλότερες εθνικές εισφορές και νέα αμοιβαιοποίηση χρέους (EUR-Lex). Οι μεγάλες χώρες με ισχυρή αμυντική βιομηχανία μπορούν να χρηματοδοτήσουν εθνικά ό,τι δεν καλύπτει πια το κοινό ταμείο.

Οι χαμένοι είναι οι χώρες συνοχής, οι φτωχότερες περιφέρειες και οι αγρότες που εξαρτώνται από την ΚΑΠ. Η ζημιά δεν εμφανίζεται ως αύξηση τιμών ή μισθών. Είναι λιγότερο ορατή αλλά πιο δομική: λιγότερο προβλέψιμες μεταβιβάσεις, μεγαλύτερη εξάρτηση από εθνικές προτεραιότητες, λιγότερη προστασία για περιφέρειες χωρίς ισχυρό πολιτικό ανάδοχο.

Για την Ελλάδα, που στη διαπραγμάτευση αυτή στέκεται ανάμεσα στους «Φίλους της Συνοχής», η σύγκρουση με τους καθαρούς πληρωτές είναι γνώριμη από παλιότερες μάχες (To Brief). Ο Κυριάκος Μητσοτάκης έχει πει ότι η Αθήνα θα «παλέψει να διατηρήσει τον πυρήνα» Συνοχής και ΚΑΠ, ενώ δείχνει θετική σε νέους ίδιους πόρους (Politico, Parapolitika). Δεν έχει καταγραφεί ειδική ελληνική απάντηση στη δήλωση Μερτς, και τα ποσά που κυκλοφορούν για ελληνικές απώλειες παραμένουν εργασιακές εκτιμήσεις, όχι κλειδωμένα κονδύλια.

Το ουσιαστικό ερώτημα δεν είναι πια πόσο μεγάλος θα είναι ο προϋπολογισμός, αλλά ποιος θα πληρώσει την αποπληρωμή του κοινού χρέους της πανδημίας. Όσο η Γερμανία επιμένει ότι θα βγει από τα ίδια λεφτά, η μάχη για κάθε ευρώ συνοχής μόλις έγινε πιο σκληρή για την Αθήνα.