Eurostat: Τα τρόφιμα στην Ελλάδα ακριβότερα από τον μέσο όρο της ΕΕ

Ευρωπαϊκές τιμές στο ράφι, βαλκανικό εισόδημα στο πορτοφόλι. Σύμφωνα με στοιχεία της Eurostat που δημοσιεύθηκαν στις 18 Ιουνίου, το καλάθι «τρόφιμα και μη αλκοολούχα ποτά» στην Ελλάδα κοστίζει περίπου 5% πάνω από τον μέσο όρο της ΕΕ (Eurostat). Την ίδια στιγμή, το κατά κεφαλήν ΑΕΠ της χώρας σε μονάδες αγοραστικής δύναμης παραμένει μόλις στο 68% του ευρωπαϊκού μέσου όρου, στις τελευταίες θέσεις της Ένωσης μαζί με τη Βουλγαρία (Eurostat).

Αυτή η μέτρηση συχνά μπερδεύεται με τον πληθωρισμό, πρόκειται όμως για κάτι διαφορετικό. Ο πληθωρισμός μετρά πόσο αλλάζουν οι τιμές μέσα στον χρόνο, ενώ ο δείκτης επιπέδου τιμών είναι μια διακρατική φωτογραφία: βάζει τον μέσο όρο της ΕΕ στο 100 και δείχνει πόσο ακριβό είναι το ίδιο καλάθι σε κάθε χώρα (Eurostat, Eurostat). Μια χώρα μπορεί να έχει χαμηλό τρέχοντα πληθωρισμό και να παραμένει ακριβή, επειδή οι προηγούμενες ανατιμήσεις έχουν ήδη ενσωματωθεί στο ράφι.

Και η εικόνα δεν είναι ότι η Ελλάδα είναι ακριβή παντού. Στα ίδια δεδομένα, η συνολική κατανάλωση των νοικοκυριών εμφανίζεται κάτω από τον μέσο όρο της ΕΕ, με τη στέγαση και την ενέργεια στο 73,5, τις μεταφορές στο 89,7 και την αναψυχή στο 83,1. Τα τρόφιμα είναι η εξαίρεση που ξεχωρίζει, πάνω από το 100 (SSB/Eurostat). Το πρόβλημα εστιάζεται ακριβώς στην πιο αναγκαία κατηγορία της καθημερινής δαπάνης.

Ποιος σηκώνει το βάρος

Η πίεση δεν μοιράζεται ομοιόμορφα. Τα τρόφιμα είναι το 20,7% της μέσης δαπάνης ενός νοικοκυριού, αλλά για το φτωχότερο 20% του πληθυσμού φτάνουν το 33,5% του προϋπολογισμού, έναντι μόλις 12,7% για το πλουσιότερο 20% (Macropolis). Το ίδιο ακριβό ράφι, με άλλα λόγια, πιέζει περίπου δυόμισι φορές βαρύτερα τα χαμηλά εισοδήματα.

Αυτό πατάει σε ήδη εύθραυστη βάση. Η Eurostat κατέγραψε το 2025 το 27,5% του πληθυσμού στην Ελλάδα σε κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού, έναντι 20,9% στην ΕΕ, και σε δείκτη σοβαρής υλικής στέρησης το 14,0%, υπερδιπλάσιο από το ευρωπαϊκό 6,4% (Eurostat). Στα χαμηλού εισοδήματος νοικοκυριά, ένας στους τρεις δηλώνει ότι δεν μπορεί να αντέξει οικονομικά ένα γεύμα με κρέας ή ψάρι κάθε δεύτερη μέρα.

Δεν πρόκειται για παροδική έξαρση. Είναι μια παγιωμένη αναντιστοιχία: οι τιμές των τροφίμων έχουν συγκλίνει προς την Ευρώπη πολύ γρηγορότερα από την αγοραστική δύναμη. Ακόμη και ο δείκτης που η Eurostat θεωρεί πιο κοντινό στην πραγματική υλική ευημερία των νοικοκυριών (η πραγματική ατομική κατανάλωση) έβαζε πέρυσι την Ελλάδα στο 79% του μέσου όρου, ενώ το μέσο ετήσιο μικτό εισόδημα πλήρους απασχόλησης ήταν 18.000 ευρώ έναντι 39.800 στην ΕΕ (Eurostat).

Οι μηχανισμοί που το συντηρούν

Πίσω από την τιμή κρύβεται καταρχάς ο φόρος. Ο μειωμένος συντελεστής ΦΠΑ στα τρόφιμα είναι 13%, με τον κανονικό στο 24%, υψηλότερος από αρκετές ευρωπαϊκές χώρες σε πολλά είδη (Υπ. Οικονομικών). Σε αυτό προστίθεται η εξάρτηση από εισαγόμενες εισροές, ιδίως στα επεξεργασμένα τρόφιμα, όπου οι διεθνείς τιμές περνούν απευθείας στο ελληνικό ράφι (SUERF).

Τέλος, υπάρχει η συγκέντρωση της αγοράς. Οι πέντε μεγαλύτερες αλυσίδες καλύπτουν περίπου το 71% της αγοράς, ενώ η Επιτροπή Ανταγωνισμού κατέγραψε σε 60 από 586 τοπικές αγορές μερίδια άνω του 50% μετά από συγχωνεύσεις (Euro2day, Επιτροπή Ανταγωνισμού). Η εύκολη εξήγηση των «υπερκερδών» στέκει λιγότερο: τα δημοσιευμένα περιθώρια του λιανεμπορίου το 2024 ήταν χαμηλά, με καθαρό περιθώριο κέρδους γύρω στο 2,3%.

Η ψαλίδα μεταξύ τιμής και εισοδήματος καταγράφεται ήδη στον μηνιαίο πληθωρισμό, που τον Μάιο διαμορφώθηκε στο 4,9% έναντι 3,2% στην ευρωζώνη (To Brief). Τα νέα στοιχεία της Eurostat δείχνουν πού καταλήγει αυτή η διαφορά όταν συσσωρευτεί: σε μια χώρα που πληρώνει ευρωπαϊκές τιμές για το φαγητό της με αγοραστική δύναμη στο 68% του ευρωπαϊκού μέσου όρου.