Η εθνοκάθαρση του Ελ Φάσερ απειλεί το Ελ Ομπέιντ

Την πολιορκία του Ελ Ομπέιντ την περιγράψαμε ήδη ως τη μάχη που μπορεί να ανατρέψει τον χάρτη του πολέμου στο Σουδάν (To Brief). Τώρα η απειλή απέκτησε όνομα. Η Διεθνής Αμνηστία κατηγορεί επίσημα τις παραστρατιωτικές Δυνάμεις Ταχείας Υποστήριξης (RSF) για εθνοκάθαρση, εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας και εγκλήματα πολέμου στο Ελ Φάσερ, την πόλη του Νταρφούρ που έπεσε στα χέρια τους το 2025 (AP, Al Jazeera). Επειδή το ίδιο μοτίβο αναδύεται ήδη γύρω από το Ελ Ομπέιντ, το Συμβούλιο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του ΟΗΕ συγκαλεί επείγουσα συνεδρίαση.

Η έκθεση δεν καταγράφει απλώς ωμότητες. Καταγράφει μια συστηματική εκστρατεία με συγκεκριμένα, επαναλαμβανόμενα στάδια. Πρώτα παρατεταμένη πολιορκία. Μετά στοχευμένες δολοφονίες με κριτήριο την εθνοτική ταυτότητα, μαζική σεξουαλική βία, εξαφανίσεις, βασανιστήρια και καταστροφή κάθε όρου επιβίωσης (The Guardian). Η Αμνηστία, που στηρίχθηκε σε 246 συνεντεύξεις και οπτικό υλικό, αναφέρει ότι στόχος ήταν συγκεκριμένες μη αραβικές κοινότητες, κυρίως οι Ζαγκάουα.

Η εικόνα δεν στηρίζεται σε μία μόνο οργάνωση. Ανεξάρτητη αποστολή διερεύνησης του ΟΗΕ είχε κρίνει ήδη από τον Φεβρουάριο ότι η επίθεση στο Ελ Φάσερ έφερε «τα χαρακτηριστικά γενοκτονίας», μετά από πολιορκία δεκαοκτώ μηνών που στέρησε από τους αμάχους τροφή, νερό και ιατρική περίθαλψη (UN News, ReliefWeb). Ο εισαγγελέας του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου μίλησε στο Συμβούλιο Ασφαλείας για εγκλήματα «ιδιαίτερα» εις βάρος μη αραβικών φυλών (UN News).

Γιατί μιλάμε για σύστημα, όχι για παρεκτροπή

Η διαφορά ανάμεσα στη βία του πολέμου και στην εθνοκάθαρση είναι η συστηματικότητα: επανάληψη, γεωγραφική έκταση, κοινή μεθοδολογία και εμπλοκή της ιεραρχίας. Η Αμνηστία αναφέρεται σε τρεις διοικητές και σε βίντεο με εκτελέσεις και βασανιστήρια, ενώ η Human Rights Watch έχει τεκμηριώσει την παρουσία διοικητών των RSF κατά την κατάληψη της πόλης (HRW). Η ονομαστική απόδοση ευθύνης παραμένει ισχυρισμός της Αμνηστίας μέχρι να δημοσιοποιηθεί πλήρως το αποδεικτικό της υλικό.

Εδώ βρίσκεται ο κόκκινος συναγερμός. Το Ελ Ομπέιντ δεν απειλείται απλώς με έφοδο. Αναπαράγει ήδη τα πρώτα στάδια του Ελ Φάσερ. Τα μη επανδρωμένα αεροσκάφη (drones) έχουν χτυπήσει υποσταθμό ρεύματος, καύσιμα και ιατρικές δομές, βγάζοντας εκτός λειτουργίας αντλίες νερού και μονάδες αιμοκάθαρσης (UN News). Στην πόλη είναι εγκλωβισμένοι πάνω από 563.000 άμαχοι και 105.000 εκτοπισμένοι, πολλοί από τους οποίους είχαν ήδη ξεφύγει από τα μέτωπα του Κορντοφάν και του Νταρφούρ. Η αλληλουχία είναι η ίδια: πρώτα ασφυκτιά ο άμαχος, μετά έρχεται η μάχη.

Η εθνοκάθαρση, όμως, δεν είναι μόνο «τοπικό μίσος». Χρειάζεται χρήμα, όπλα και μεταφορά. Οι RSF χρηματοδοτούνται σε μεγάλο βαθμό από το χρυσάφι του Νταρφούρ. Η ερευνητική οργάνωση The Sentry έχει χαρτογραφήσει δεκάδες εταιρείες στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα συνδεδεμένες με τον ηγέτη των RSF, γνωστό ως Χεμέτι. Αυτό το δίκτυο μετατρέπει τον χρυσό σε συνάλλαγμα και σε προμήθειες (The Sentry). Παράλληλα, η Human Rights Watch κατέγραψε αερογέφυρα στρατολόγησης Κολομβιανών μισθοφόρων για λογαριασμό των RSF (HRW). Το Άμπου Ντάμπι αρνείται κατηγορηματικά κάθε στρατιωτική στήριξη.

Η επείγουσα συνεδρίαση, που ζήτησε ένας πυρήνας χωρών με Γερμανία, Ιρλανδία, Ολλανδία, Νορβηγία και Ηνωμένο Βασίλειο, αποσκοπεί ουσιαστικά στο να αποτραπεί η επανάληψη της εθνοκάθαρσης του Ελ Φάσερ στο Ελ Ομπέιντ (Al Jazeera). Το όργανο όμως έχει όρια. Μπορεί να αυξήσει το πολιτικό κόστος και να χτίσει αρχείο για μελλοντική λογοδοσία. Δεν μπορεί να στείλει στρατεύματα ούτε να επιβάλει κυρώσεις.

Και εδώ κλείνει ο κύκλος για την Ευρώπη. Η κατάρρευση του Σουδάν φτάνει ήδη στην Κρήτη. Το 37,3% των φετινών αφίξεων σε Κρήτη και Γαύδο ήταν Σουδανοί και το 99,4% ξεκίνησε από τη Λιβύη, όπου έχουν καταφύγει εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι (RSAegean). Η ΕΕ και τα κράτη-μέλη δεσμεύτηκαν στο Βερολίνο για πάνω από 812 εκατ. ευρώ ανθρωπιστικής βοήθειας (Ευρωπαϊκή Επιτροπή). Το ανοιχτό ερώτημα είναι αν η διεθνής κοινότητα θα χρηματοδοτεί απλώς τις συνέπειες μιας εθνοκάθαρσης ή αν θα αγγίξει την αλυσίδα χρυσού και όπλων που την κρατά ζωντανή.

Για τους εγκλωβισμένους, το διακύβευμα δεν είναι διπλωματικό. Μια εκτοπισμένη από την αλ-Χουέι το έθεσε ωμά σε σουδανικό μέσο: «Φύγαμε από τον βομβαρδισμό στα χωριά μας για να βρούμε βομβαρδισμό εδώ. Αν πέσει το Ελ Ομπέιντ, δεν υπάρχει άλλο μέρος να πάμε» (Ultra Sudan).