Επιστολή Ζελένσκι σε Πούτιν: Συνάντηση μόνο με εκεχειρία

Το παράθυρο απευθείας διαλόγου που άνοιξε νωρίτερα ανάμεσα στο Κίεβο και τη Μόσχα (To Brief) απέκτησε σήμερα συγκεκριμένους όρους. Ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι δημοσιοποίησε ανοιχτή επιστολή προς τον Βλαντίμιρ Πούτιν, προτείνοντας απευθείας συνάντηση σε ουδέτερη χώρα και πλήρη κατάπαυση πυρός όσο διαρκούν οι συνομιλίες (President of Ukraine, Ukrainska Pravda).

Η ουσία βρίσκεται στη σειρά. Το Κίεβο ζητά πρώτα να σιωπήσουν τα όπλα και μετά να ξεκινήσει το παζάρι. Μαζί με την εκεχειρία, η επιστολή βάζει στο τραπέζι ανταλλαγή αιχμαλώτων «όλων με όλους», επιστροφή αμάχων και απαχθέντων παιδιών, και συμμετοχή ΗΠΑ και Ευρώπης σε μελλοντικές εγγυήσεις ασφαλείας (Interfax-Ukraine). Τα ανθρωπιστικά αυτά αιτήματα δεν είναι μόνο ηθική χειρονομία, είναι τακτικά χαρτιά. Ποιος αρνείται να επιστρέψει παιδιά; Η ΕΕ μιλά για ουκρανική εκτίμηση περίπου 20.500 παιδιών που μεταφέρθηκαν στη Ρωσία, αριθμό που παραμένει ουκρανική εκτίμηση και όχι πλήρως επαληθευμένο σύνολο (EEAS).

Γιατί η σειρά είναι όπλο

Η απαίτηση εκεχειρία-πρώτα περιορίζει το βασικό πλεονέκτημα της Μόσχας: τη δυνατότητα να διαπραγματεύεται ενώ ταυτόχρονα αλλάζει το μέτωπο στρατιωτικά. Γι' αυτό και η ρωσική απάντηση δεν ήταν καθαρό «όχι» στη συνάντηση, αλλά «όχι» στους όρους εκκίνησης. Ο εκπρόσωπος του Κρεμλίνου Πεσκόφ είπε ότι ο Ζελένσκι μπορεί να έρθει στη Μόσχα αν θέλει να μιλήσει. Ο Πούτιν επανέλαβε ότι υπάρχουν «συμβιβασμοί» που έχουν ήδη συζητηθεί με τον Τραμπ και πρέπει να αποδεχθεί η Ουκρανία, χωρίς να αποκαλύπτει το περιεχόμενό τους (RIA, Kommersant). Εδώ κρύβεται η μπλόφα: η Ουάσιγκτον ασκεί μεν πολιτική πίεση για γρήγορο αποτέλεσμα, αλλά δεν έχει παρουσιάσει κανένα συγκεκριμένο ειρηνευτικό πακέτο με νομικές δεσμεύσεις ή μηχανισμό επιτήρησης.

Η ρωσική γραμμή παραμένει ότι δεν χρειάζεται παύση των εχθροπραξιών για να αρχίσουν συνομιλίες. Ήδη στις 10 Μαΐου ο Πούτιν είχε θέσει ως όρο ότι μια συνάντηση σε τρίτη χώρα θα γίνει μόνο για να υπογραφεί τελική συμφωνία, όχι για να διαπραγματευθεί. Δεν είναι πια το «αν» θα μιλήσουν, αλλά το «πού, πότε και με ποια εκεχειρία». Η επιστολή είναι προληπτική κίνηση: το Κίεβο θέτει τους δικούς του όρους δημόσια, πριν μια στενή διαδικασία Τραμπ-Πούτιν επιβάλει λύση ερήμην του.

Η Ευρώπη σπεύδει να δηλώσει παρούσα

Ο Τραμπ χαιρέτισε την ιδέα της συνάντησης και είπε ότι «θα ήταν πολύ καλό» αν οι δύο ηγέτες την έκλειναν μεταξύ τους, χωρίς όμως να δημοσιοποιήσει συγκεκριμένο πακέτο ή νομικές δεσμεύσεις (Ukrinform). Ο υπουργός Εξωτερικών Ρούμπιο εμφανίστηκε πιο προσεκτικός, παραδεχόμενος ότι οι προοπτικές «δεν δείχνουν καλές» και ότι η Ρωσία δεν δείχνει τις απαραίτητες παραχωρήσεις (Punchbowl).

Αυτή η ασάφεια εξηγεί τη βιασύνη της Ευρώπης. Ο Εμανουέλ Μακρόν χαρακτήρισε την επιστολή «καλή πρωτοβουλία» και είπε ότι είναι «η στιγμή να ξανανοίξει ο διάλογος με τη Ρωσία», προσθέτοντας όμως ότι οι Ευρωπαίοι μπορούν και πρέπει να βοηθήσουν επειδή διακυβεύεται η ασφάλεια της ηπείρου (Le Figaro, Le Monde). Πίσω από την ευγένεια κρύβεται ο φόβος ότι μια διαδικασία αποκλειστικά Ουάσιγκτον-Μόσχας θα παρακάμψει τις ευρωπαϊκές κόκκινες γραμμές σε κυρώσεις, εδαφικά τετελεσμένα και μεταπολεμική ασφάλεια.

Το πρόβλημα είναι ότι μια εκεχειρία δεν επιτηρείται με δηλώσεις. Χωρίς παρατηρητές, δορυφορικά δεδομένα και κόστος για τον παραβάτη, η εμπειρία του ΟΑΣΕ (Οργανισμός για την Ασφάλεια και τη Συνεργασία στην Ευρώπη) στο Ντονμπάς έδειξε ότι μια παύση απλώς μετρά παραβιάσεις αντί να τις σταματά (OSCE). Αμερικανικά ινστιτούτα αναλύσεων προειδοποιούν ότι μια εκεχειρία χωρίς επιβολή κινδυνεύει να γίνει χρόνος ρωσικής ανασύνταξης (CSIS).

Για την Αθήνα, το διακύβευμα δεν είναι τιμές ή ενέργεια, αλλά μια αρχή. Η ελληνική γραμμή στηρίζει πλήρη εκεχειρία αλλά απορρίπτει την αναγνώριση τετελεσμένων, με βάση το επιχείρημα ότι κάθε παραβίαση συνόρων με τη βία αντιβαίνει στον Χάρτη του ΟΗΕ (NATO, EEAS). Για την Ελλάδα και την Κύπρο, η διαφορά μεταξύ μιας ανθρωπιστικής παύσης και της πολιτικής νομιμοποίησης της κατοχής είναι η διαφορά μεταξύ της ειρήνης και ενός μόνιμου νομικού προηγουμένου που θα μπορούσε αύριο να επικαλεστεί η Άγκυρα στο Αιγαίο.