Έπεσε αμερικανικό ελικόπτερο στα Στενά του Ορμούζ – η CENTCOM απαντά με πλήγματα «αυτοάμυνας» στο Ιράν

Για μήνες, ο πόλεμος φθοράς στον Κόλπο μετριόταν σε μέταλλο: καταρριμμένα drones, χτυπημένα ραντάρ, νηοψίες σε δεξαμενόπλοια. Ο Τραμπ υποσχόταν μάλιστα ότι μια συμφωνία με την Τεχεράνη και το άνοιγμα του Ορμούζ ήταν ζήτημα ημερών (To Brief). Στις 8 Ιουνίου άλλαξε η ποιότητα του ρίσκου. Ένα αμερικανικό AH-64 Apache, επανδρωμένο επιθετικό ελικόπτερο, έπεσε κοντά στις ακτές του Ομάν ενώ περιπολούσε στα στενά νερά του Ορμούζ (AP). Άλλο να χάνεις ένα μη επανδρωμένο σκάφος, άλλο να διακινδυνεύεις νεκρούς ή αιχμαλώτους Αμερικανούς. Αυτή η διαφορά είναι όλη η είδηση.

Τα επιβεβαιωμένα γεγονότα είναι πιο περιορισμένα από τον όρο «κατάρριψη». Το Apache έπεσε, οι δύο χειριστές διασώθηκαν ζωντανοί περίπου δύο ώρες αργότερα, και η αρχική αιτία παρουσιαζόταν ως υπό διερεύνηση (NYT). Μόνο την επομένη, στις 9 Ιουνίου, ο Τραμπ απέδωσε το συμβάν στο Ιράν και είπε ότι οι ΗΠΑ «πρέπει» να απαντήσουν. Έτσι ένα στρατιωτικό ατύχημα υπό διερεύνηση έγινε πολιτική βάση για αντίποινα (CNBC). Λίγες ώρες μετά, η Κεντρική Διοίκηση των ΗΠΑ (CENTCOM) εξαπέλυσε πλήγματα σε ιρανικούς στόχους, χαρακτηρίζοντάς τα «πλήγματα αυτοάμυνας» και «αναλογική απάντηση» (Al Jazeera, CENTCOM).

Δύο στρατηγικές κάλυψης, μία λέξη-κλειδί

Η λέξη «αυτοάμυνα» δεν είναι ρητορική, είναι νομικό εργαλείο. Το Ψήφισμα Πολεμικών Εξουσιών του 1973 (War Powers Resolution) υποχρεώνει τον πρόεδρο να ζητήσει έγκριση του Κογκρέσου όταν οι ΗΠΑ μπαίνουν σε «εχθροπραξίες». Προβλέπει επίσης τερματισμό των επιχειρήσεων μετά από 60 ημέρες χωρίς ψήφο. Ο νόμος όμως δεν ορίζει καθαρά τι μετράει ως «εχθροπραξία» (EveryCRSReport).

Εδώ μπαίνει το κόλπο. Όταν ο Λευκός Οίκος ονομάζει κάθε πλήγμα «αυτοάμυνα» υπό το Άρθρο ΙΙ του Συντάγματος, υποστηρίζει ότι δεν ξεκινά νέο πόλεμο. Απλώς προστατεύει δυνάμεις που βρίσκονται ήδη εκεί (Lawfare). Το αντεπιχείρημα του Κογκρέσου είναι απλό: αν κάθε νέο πλήγμα βαφτίζεται αυτοάμυνα, ο νόμος αδειάζει. Η «περιορισμένη απάντηση» γίνεται στην πράξη πολεμική εκστρατεία χωρίς καμία ψηφοφορία (Brookings). Δεν είναι θεωρητική διαμάχη. Ήδη στις 3 Ιουνίου η Βουλή είχε ψηφίσει, 215-208, ψήφισμα που απαιτεί έγκριση ή απόσυρση των δυνάμεων (The Guardian).

Η Τεχεράνη παίζει το αντίστροφο χαρτί: στρατηγική ασάφεια. Το ΥΠΕΞ, μέσω Αραγτσί, δεν ανέλαβε ευθύνη για το Apache. Προειδοποίησε όμως ότι οι ξένες δυνάμεις κοντά στο Ιράν κινδυνεύουν από «λάθη», «ατυχήματα» ή διασταυρούμενα πυρά, και πρέπει να φύγουν (Iran International). Οι Φρουροί της Επανάστασης (IRGC) προβάλλουν μήνυμα κόστους προς αμερικανικές βάσεις, χωρίς να κλειδώνουν δημόσια το τεχνικό σενάριο. Το μήνυμα προς τους ξένους: «δεν φταίμε απαραίτητα, αλλά όσο είστε εδώ, θα κινδυνεύετε».

Έτσι, η ιστορία διαρθρώνεται σε τρία επίπεδα αξιοπιστίας. Το επιβεβαιωμένο σκέλος λέει «Apache έπεσε, πλήρωμα διασώθηκε, ΗΠΑ έπληξαν ιρανικούς στόχους». Η αμερικανική εκδοχή για ιρανικό drone μιας κατεύθυνσης στηρίζεται μέχρι στιγμής σε ανώνυμες διαρροές, χωρίς δημοσιευμένο τεχνικό πόρισμα, δορυφορικό υλικό ή βίντεο (ABC News). Και το «αυτοάμυνα» είναι ο χαρακτηρισμός της CENTCOM, όχι ανεξάρτητα αποδεδειγμένο νομικό συμπέρασμα.

Τι αλλάζει τώρα

Το επεισόδιο δεν έκλεισε τις παράλληλες διαπραγματεύσεις. Τις έκανε πιο καταναγκαστικές. Υπάρχει αναφερόμενο προκαταρκτικό πλαίσιο για 60ήμερη αποκλιμάκωση και νέες πυρηνικές συνομιλίες, αλλά όχι τελική συμφωνία. Ο Τραμπ δεν έχει δώσει οριστική έγκριση και η Τεχεράνη δημόσια αρνείται ότι έκλεισε deal (PBS). Η Ουάσιγκτον δένει σε ένα πακέτο την παύση βίας, την ελεύθερη ναυσιπλοΐα στο Ορμούζ και την οικονομική ανακούφιση. Το Ιράν χρησιμοποιεί ακριβώς το ρίσκο στο πέρασμα ως μοχλό πίεσης (Axios). Για τον Έλληνα αναγνώστη, το διακύβευμα περνά από τιμές ενέργειας, ναύλους και ασφάλιστρα κάθε φορά που το στενό γίνεται ενεργό μέτωπο.

Μια λεπτομέρεια συμπυκνώνει τη νέα πραγματικότητα. Οι δύο πιλότοι του Apache διασώθηκαν με τη συμμετοχή ενός μη επανδρωμένου σκάφους επιφανείας του 5ου Στόλου (BBC). Ένα ρομποτικό σκάφος βγήκε να μαζέψει τους ανθρώπινους χειριστές ενός ελικοπτέρου σε αμφισβητούμενα νερά. Όσο τα επανδρωμένα μέσα εκτίθενται εκεί όπου μέχρι χθες έμπαιναν μόνο drones, το επόμενο επεισόδιο μπορεί να μην τελειώσει με δύο διασωθέντες.