Ο Τραμπ λέει ότι η συμφωνία με το Ιράν είναι κοντά — στην Τεχεράνη δεν υπάρχει κανείς να την υπογράψει

Την προειδοποίηση του Ντόναλντ Τραμπ προς τον Μπενιαμίν Νετανιάχου, και τον μηχανισμό με τον οποίο η Ουάσιγκτον πιέζει το Ισραήλ, τα καταγράψαμε ήδη σήμερα (To Brief). Αυτό που μένει να εξηγηθεί είναι το άλλο άκρο της εξίσωσης. Ακόμη κι αν Ουάσιγκτον και Ιερουσαλήμ συμφωνήσουν αύριο, στην Τεχεράνη δεν υπάρχει αυτή τη στιγμή κάποιος με ξεκάθαρη νομιμοποίηση να δεσμεύσει τη χώρα. Αυτό το κενό, και όχι η ρητορική Τραμπ ότι «εγώ αποφασίζω» (Al-Monitor), καθορίζει τι είναι πραγματικά εφικτό.

Πώς πιέζει πραγματικά ο Τραμπ

Το ορατό κομμάτι της αμερικανικής πίεσης είναι προσωπικό. Ο Τραμπ φέρεται να προειδοποίησε τον Νετανιάχου ότι αν ξαναγυρίσει σε πόλεμο «θα μείνεις μόνος σου πολύ σύντομα» (Reuters/Internazionale, Al-Monitor). Τα πραγματικά εργαλεία όμως είναι βαρύτερα από τις δηλώσεις. Όταν το Ιράν εκτόξευσε πυραύλους στις 7 Ιουνίου, αμερικανικά συστήματα βοήθησαν το Ισραήλ να τους αναχαιτίσει (Al-Monitor). Η αεράμυνα σε ώρα κρίσης, οι ροές όπλων, η διπλωματική κάλυψη και ο έλεγχος του πότε θα ξεπαγώσουν τα ιρανικά κεφάλαια είναι οι πραγματικοί μοχλοί. Με αυτά κρατά το Ισραήλ μέσα στο πλαίσιο.

Αλλά εδώ φαίνεται και το όριο. Ο Νετανιάχου χτύπησε ιρανικούς στόχους στις 8 Ιουνίου παρά τη ρητή αμερικανική έκκληση για αυτοσυγκράτηση (AFP/Ahram). Η ισραηλινή λογική είναι ότι μια γρήγορη συμφωνία απλώς παγώνει την απειλή αντί να την αφαιρεί. Για το Ισραήλ, το Ιράν παραμένει «κράτος-κατώφλι»: χωρίς δηλωμένο όπλο, αλλά με υλικό και τεχνογνωσία για ταχεία πυρηνική στροφή αν παρθεί η πολιτική απόφαση (INSS). Το αντεπιχείρημα, που ακούγεται ακόμη και μέσα από το ισραηλινό σύστημα, είναι ότι τα ίδια τα πλήγματα μπορεί να σπρώξουν την Τεχεράνη από το κατώφλι προς την πραγματική κατασκευή όπλου (Arms Control Association). Έτσι προκύπτει η ισορροπία ισχύος: ο Τραμπ έχει υλικό βέτο, γιατί χωρίς αμερικανική ομπρέλα το Ισραήλ δεν αντέχει παρατεταμένη εκστρατεία. Ο Νετανιάχου, όμως, μπορεί να κλιμακώσει μόνος του, όπως έδειξε στις 8 Ιουνίου.

Το κενό που κανείς δεν μπορεί να γεμίσει

Στην άλλη πλευρά, η αρχιτεκτονική εξουσίας έχει σπάσει. Μετά τον θάνατο του Αλί Χαμενεΐ, η επιλογή νέου Ανώτατου Ηγέτη ανήκει τυπικά στη Συνέλευση των Εμπειρογνωμόνων, με προσωρινές αρμοδιότητες να προβλέπονται από το Άρθρο 111 του Συντάγματος (MEI). Πρόεδρος και υπουργός Εξωτερικών μπορούν να διαπραγματεύονται, αλλά τα μεγάλα ζητήματα περνούν από το Ανώτατο Συμβούλιο Εθνικής Ασφάλειας, του οποίου οι αποφάσεις χρειάζονται ανώτατη επικύρωση (INSS). Και οι Φρουροί της Επανάστασης δεν είναι απλώς στρατός. Ελέγχουν πυραύλους, drones και τα δίκτυα Χεζμπολάχ και Χούθι, άρα έχουν πρακτικό βέτο στην εφαρμογή κάθε παύσης πυρός (Understanding War). Μια υπογραφή χωρίς αυτούς δεν δεσμεύει το πεδίο.

Πώς θα ξέρουμε αν υπάρχει συμφωνία ή μόνο σήμα

Το χρήσιμο κριτήριο για τον αναγνώστη είναι απλό: μια πραγματική διευθέτηση αφήνει χαρτί, όχι δηλώσεις. Πρώτο, επιστροφή της IAEA, του διεθνούς πυρηνικού ελεγκτή του ΟΗΕ, στις εγκαταστάσεις και αποκατάσταση της λογιστικής ιχνηλάτησης του ουρανίου (IAEA). Δεύτερο, καταγραφή του αποθέματος εμπλουτισμένου ουρανίου, ειδικά του υλικού έως 60%. Τρίτο, επίσημες άδειες του OFAC, της αμερικανικής αρχής κυρώσεων, για τα παγωμένα κεφάλαια (OFAC). Τέταρτο, αν πρόκειται για πυρηνική συμφωνία, υποχρεωτική διαβίβαση στο Κογκρέσο εντός πέντε ημερών βάσει του νόμου INARA (Iran Nuclear Agreement Review Act), που υποχρεώνει την κυβέρνηση να φέρει κάθε τέτοια συμφωνία στους βουλευτές για έλεγχο (Congress). Όσο λείπουν αυτά, μιλάμε για πολιτικό μήνυμα, όχι εφαρμόσιμη συμφωνία.

Όσο οι μεγάλοι παίκτες κρατούν στα χέρια τους αυτά τα τεστ, η Αθήνα κινείται σε άλλο επίπεδο. Γίνεται πιο χρήσιμη ως πίσω βάση της Δύσης χωρίς να δηλώνει εμπλοκή. Η Συμφωνία Αμοιβαίας Αμυντικής Συνεργασίας με τις ΗΠΑ δίνει διαρκή πρόσβαση στη Σούδα (State Department), ενώ ο Κυριάκος Μητσοτάκης κράτησε δημόσια την ASPIDES, την ευρωπαϊκή ναυτική επιχείρηση στην Ερυθρά Θάλασσα, μακριά από τα Στενά του Ορμούζ χωρίς νέα ευρωπαϊκή εντολή (primeminister.gr). Επιχειρησιακή ελαστικότητα με ελεγχόμενη ορατότητα.

Και μένει το κομμάτι που δεν χωράει σε καμία λίστα τεστ. Όσο Τραμπ, Νετανιάχου και Τεχεράνη παζαρεύουν γύρω από την IAEA και το Ορμούζ, στον Λίβανο πάνω από ένα εκατομμύριο εκτοπισμένοι παραμένουν έξω από το τραπέζι (UN News). Η μηχανική μιας συμφωνίας μετριέται σε επιθεωρήσεις και άδειες κυρώσεων. Το ανθρώπινο κόστος της δεν μετριέται πουθενά, και ακριβώς γι' αυτό μένει εκτός διαπραγμάτευσης.