Ενταξιακά κεφάλαια για την Ουκρανία χωρίς εθνικά βέτο

Με την Ουγγαρία να αποσύρει το διετές βέτο της (To Brief), ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα επιχειρεί τώρα κάτι πιο φιλόδοξο: να αλλάξει τους ίδιους τους κανόνες, ώστε η Ουκρανία να ανοίξει «άμεσα» κεφάλαια ένταξης χωρίς να χρειάζεται την ομοφωνία των «27» (Euronews). Στόχος είναι μια γρήγορη πολιτική νίκη για το Κίεβο. Το πρόβλημα είναι ότι αυτή η νίκη πληρώνεται με χρήματα που δεν θέλουν να ξοδέψουν το Παρίσι και το Βερολίνο.

Η πρόταση Κόστα έχει συγκεκριμένη μηχανική. Σήμερα κάθε ένα από τα 33 κεφάλαια διαπραγμάτευσης απαιτεί ομόφωνη απόφαση και για να ανοίξει και για να κλείσει, δίνοντας σε κάθε κράτος δικαίωμα μπλοκαρίσματος σε κάθε βήμα. Ο Κόστα προτείνει το άνοιγμα των κεφαλαίων να γίνεται πλέον με ειδική πλειοψηφία, όχι ομοφωνία, και η ομοφωνία να μένει μόνο στο κλείσιμο και στην τελική προσχώρηση (Euronews). Το άρθρο 49 της Συνθήκης κατοχυρώνει την ομοφωνία στο τελικό βήμα, αλλά δεν περιγράφει κάθε ενδιάμεσο άνοιγμα, οπότε νομικά υπάρχει χώρος. Αυτό όμως δεν εξαφανίζει το βέτο. Το μετακινεί προς το τέλος της διαδρομής (Cambridge).

Και ακριβώς στο τέλος της διαδρομής βρίσκεται ο πραγματικός λόγος που οι μεγάλες πρωτεύουσες φρενάρουν. Η πλήρης ένταξη της Ουκρανίας στην Κοινή Αγροτική Πολιτική (ΚΑΠ), τις επιδοτήσεις δηλαδή που μοιράζεται στους αγρότες, σημαίνει ανακατανομή δεκάδων δισεκατομμυρίων ευρώ. Μια χώρα με τέτοια αγροτική έκταση αναποδογυρίζει την ισορροπία του προϋπολογισμού και κόβει κονδύλια από τους σημερινούς δικαιούχους (2EU Brussels, cer.eu). Γι' αυτό το Παρίσι και το Βερολίνο προωθούν τη «σταδιακή ένταξη»: πρόσβαση στην ενιαία αγορά τώρα, αλλά αναβολή του μεγάλου δημοσιονομικού σοκ για αργότερα (Euronews FR · European Western Balkans). Με απλά λόγια: αγκυρώνουν πολιτικά την Ουκρανία τώρα, αναβάλλουν τον λογαριασμό.

Αυτό εξηγεί γιατί το «άμεσα» του Κόστα αφορά μόνο το άνοιγμα, όχι το κλείσιμο. Το άνοιγμα απαιτεί απλώς πολιτική βούληση, και η τεχνική προεργασία έχει ήδη γίνει: η Κομισιόν θεωρεί το Κίεβο έτοιμο για τις πρώτες τρεις διαπραγματευτικές ενότητες, μεταξύ τους και τα Θεμελιώδη (κράτος δικαίου, δικαιοσύνη, θεμελιώδη δικαιώματα) (President of Ukraine). Το κλείσιμο όμως σκοντάφτει στις πραγματικές μεταρρυθμίσεις. Το Ευρωκοινοβούλιο βλέπει ακόμα μεγάλες τρύπες σε αντιδιαφθορά, δικαστική ανεξαρτησία και ελευθερία των μέσων (European Parliament). Πόσο αργό είναι αυτό το κομμάτι το δείχνει το Μαυροβούνιο: διαπραγματεύεται από το 2012, έχει ανοίξει και τα 33 κεφάλαια, αλλά έχει καταφέρει να κλείσει προσωρινά μόνο 13 (European Commission). Ακόμα και η Κροατία, το ταχύτερο πρόσφατο παράδειγμα, χρειάστηκε οκτώ χρόνια (Council).

Για την Αθήνα, ο κίνδυνος είναι συγκεκριμένος. Αν η Ουκρανία «κόψει την ουρά» με μια καθαρά πολιτική απόφαση, χώρες όπως η Βόρεια Μακεδονία και η Αλβανία, που περιμένουν χρόνια κάνοντας επώδυνες μεταρρυθμίσεις, θα χάσουν κάθε κίνητρο να συνεχίσουν (ΥΠΕΞ). Αυτό ακυρώνει τη στρατηγική της Ελλάδας στα Δυτικά Βαλκάνια, τη στιγμή που ετοιμάζεται να αναλάβει την Προεδρία της ΕΕ το 2027 με τα Βαλκάνια ψηλά στην ατζέντα της.

Πίσω από τη μηχανική των κεφαλαίων κρύβεται ένα πολιτικό στοίχημα. Η ταχεία ένταξη του 2027 προβάλλεται ως δίχτυ ασφαλείας για το Κίεβο ενόψει μιας ειρηνευτικής συμφωνίας, υποκατάστατο των εγγυήσεων του ΝΑΤΟ που δεν έρχονται. Το άνοιγμα των κεφαλαίων είναι το εύκολο, συμβολικό κομμάτι. Το δύσκολο, το κλείσιμο και ο λογαριασμός της ΚΑΠ, θα έρθει όταν σιγήσουν τα όπλα. Και τότε η ερώτηση δεν θα είναι αν η Ουκρανία είναι έτοιμη για την Ευρώπη, αλλά αν η Ευρώπη είναι έτοιμη να πληρώσει γι' αυτήν.