Εμβόλιο HPV μηδένισε θανάτους στην Αγγλία — Ελλάδα υστερεί

Στην Αγγλία, καμία γυναίκα 20-24 ετών δεν πέθανε από καρκίνο τραχήλου της μήτρας μεταξύ 2020 και 2024, στις γενιές που εμβολιάστηκαν ως κορίτσια κατά του HPV (The Lancet, Cancer Research UK). Ο HPV είναι ένας πολύ συχνός ιός που συνδέεται με τον καρκίνο του τραχήλου. Το εμβόλιο δίνεται σε παιδιά προεφηβικής ηλικίας και εκπαιδεύει το ανοσοποιητικό να τον αναγνωρίσει προτού εκτεθεί σε αυτόν. Μόλις παρέδωσε την πιο θεαματική του απόδειξη (To Brief). Με αφορμή αυτό το ορόσημο, Έλληνες παιδίατροι βγήκαν στις 3 Ιουλίου 2026 να πουν κάτι δυσάρεστο: η Ελλάδα δεν είναι εκεί (DailyPharmaNews).

Ας κρατήσουμε τα όρια του βρετανικού «μηδέν». Αφορά καταγεγραμμένους θανάτους από καρκίνο τραχήλου, σε μία ηλικιακή ομάδα, μία χώρα και μία συγκεκριμένη περίοδο. Δεν σημαίνει μηδενικό ατομικό κίνδυνο για πάντα, ούτε καλύπτει όλους τους καρκίνους που σχετίζονται με τον HPV (The Lancet). Παραμένει, ωστόσο, από τις ισχυρότερες αποδείξεις που έχει η δημόσια υγεία ότι μια παιδιατρική παρέμβαση μπορεί να εξαλείψει μια θανατηφόρα νόσο ως μαζική απειλή.

Πού χάνεται η Ελλάδα

Εδώ αρχίζει το ελληνικό πρόβλημα, και δεν είναι το εμβόλιο. Το HPV υπάρχει στο Εθνικό Πρόγραμμα Εμβολιασμών για κορίτσια και αγόρια, δωρεάν (ΕΟΔΥ). Παρ' όλα αυτά, τα ποσοστά που αποδίδονται σε στοιχεία της ΗΔΙΚΑ δείχνουν πλήρη κάλυψη μόλις 52,5% στα κορίτσια και 27,7% στα αγόρια έως 15 ετών. Είναι αριθμοί που κυκλοφορούν δημόσια χωρίς πρωτογενές έγγραφο που να εξηγεί τι ακριβώς μετρούν. Ανεξάρτητα δεδομένα των ίδιων των παιδιάτρων συγκλίνουν στην ίδια εικόνα υστέρησης, με τα αγόρια σαφώς πίσω από τα κορίτσια (PSEY).

Η κρίσιμη διαφορά με τη Βρετανία δεν είναι η σύσταση, αφού και οι δύο χώρες συστήνουν το εμβόλιο. Είναι ποιος κουβαλά το βάρος της εκτέλεσης. Στην Αγγλία, το εμβόλιο προσφέρεται ρουτίνα στο σχολείο, στα 12-13, από ειδικές ομάδες σχολικού εμβολιασμού, με δωρεάν συμπληρωματική δόση στο NHS αν χαθεί το ραντεβού και καθολική ένταξη των αγοριών από το 2019 (NHS, GOV.UK). Στην Ελλάδα, η πρόσβαση περνά από τον ιδιώτη παιδίατρο. Η οικογένεια πρέπει να ενημερωθεί, να βρει γιατρό, να κλείσει ραντεβού, να πάει, να επιστρέψει για τη δεύτερη δόση.

Η αναλογία είναι απλή: στην Αγγλία το κράτος φέρνει το εμβόλιο στο παιδί, στην Ελλάδα η οικογένεια πρέπει να φτάσει στο εμβόλιο. Στο πρώτο μοντέλο, ο εμβολιασμός γίνεται εκεί όπου βρίσκεται ήδη σχεδόν όλη η ηλικιακή ομάδα. Στο δεύτερο, κάθε ένα από αυτά τα βήματα γίνεται πιθανό σημείο απώλειας, και χτυπά πιο σκληρά τις οικογένειες με λιγότερο χρόνο, χαμηλότερη υγειονομική ενημέρωση ή πιο αδύναμη πρόσβαση σε παιδίατρο.

Η ευρωπαϊκή βιβλιογραφία είναι σταθερή εδώ: τα ενεργητικά, οργανωμένα, ιδιαίτερα σχολικά προγράμματα σχετίζονται με υψηλότερη κάλυψη και μικρότερες ανισότητες από τα συστήματα όπου η οικογένεια πρέπει να «κυνηγήσει» το εμβόλιο (ECDC). Η προκατάληψη ότι το εμβόλιο «αφορά το σεξ» υπάρχει ως καταγεγραμμένη μορφή διστακτικότητας, αλλά κανείς δεν έχει αποδείξει ότι είναι ο βασικός λόγος της ελληνικής υστέρησης (Karafillakis et al.). Το πιο ισχυρά τεκμηριωμένο επιχείρημα είναι πιο πεζό: όταν το εμβόλιο παρουσιάζεται καθαρά ως πρόληψη καρκίνου, προτείνεται σταθερά και προσφέρεται εύκολα, η αποδοχή ανεβαίνει.

Το όφελος, αν η Ελλάδα ανεβάσει τώρα την κάλυψη, δεν είναι αφηρημένο. Έρχεται σε κύματα: πρώτα λιγότερες λοιμώξεις, μέσα στη δεκαετία λιγότερες προκαρκινικές αλλοιώσεις και επεμβάσεις, και σε βάθος περίπου δεκαπενταετίας μια γενιά που φτάνει στην ενήλικη ζωή με δραστικά μικρότερο κίνδυνο (The Lancet 2021). Η Αγγλία ξεκίνησε το σχολικό της πρόγραμμα το 2008 και μέτρησε το «μηδέν» δεκαέξι χρόνια αργότερα.

Δεν είχε καλύτερο εμβόλιο από την Ελλάδα. Είχε καλύτερο τρόπο να το παραδώσει, και αυτή η διαφορά, στο τέλος, μετριέται σε ζωές.