Κανείς θάνατος από καρκίνο τραχήλου στις εμβολιασμένες 20‑24 ετών

Στην Αγγλία, οι γυναίκες 20-24 ετών που εμβολιάστηκαν για τον HPV ως κορίτσια δεν έχουν πεθάνει από καρκίνο τραχήλου της μήτρας. Καμία, μέσα στην πενταετία 2020-2024. Χωρίς το πρόγραμμα εμβολιασμού, το μοντέλο της νέας μελέτης προέβλεπε περίπου 23 θανάτους σε αυτή την ηλικιακή ομάδα (The Lancet, BBC). Σε αυτό το κενό, ανάμεσα στο τι συνέβη και στο τι θα συνέβαινε, κρύβεται όλη η ιστορία.

Η μελέτη του Queen Mary University of London, που δημοσιεύτηκε στο The Lancet, είναι peer-reviewed ανάλυση εθνικών δεδομένων θνησιμότητας για γυναίκες 20-34 ετών. Συγκρίνει τους πραγματικούς θανάτους με την προ-εμβολιαστική τάση, και σε επίπεδο πληθυσμού εκτιμά ότι το πρόγραμμα απέτρεψε περίπου 200 θανάτους έως το τέλος του 2024 (Cancer Research UK). Είναι η πρώτη φορά που το αποτέλεσμα φτάνει μέχρι το σκληρότερο δυνατό μέγεθος. Όχι λιγότερες λοιμώξεις, όχι λιγότερες προκαρκινικές αλλοιώσεις, αλλά λιγότεροι νεκροί.

Γιατί η απόδειξη ήρθε μόλις τώρα

Το «μηδέν» θέλει προσοχή. Σημαίνει μηδέν καταγεγραμμένοι θάνατοι, σε μία χώρα, σε μία ηλικιακή ομάδα, σε μία πενταετία, όχι βιολογική εγγύηση για κάθε γυναίκα και για πάντα (The Guardian). Στις λίγο μεγαλύτερες ηλικίες η πτώση είναι ισχυρή αλλά όχι απόλυτη.

Το χρονικό βάθος εξηγεί γιατί χρειάστηκαν τόσα χρόνια. Το εμβόλιο δεν θεραπεύει. Εκπαιδεύει το ανοσοποιητικό να αναγνωρίσει τον ιό πριν εγκατασταθεί, με «άδεια κελύφη» που μοιάζουν με τον HPV χωρίς να περιέχουν ζωντανό ιό (NCI). Είναι πυρασφάλεια, όχι πυρόσβεση. Αν η λοίμωξη υπάρχει ήδη, δεν την καθαρίζει. Κι επειδή η εξέλιξη από επίμονη λοίμωξη σε καρκίνο παίρνει συχνά 10 έως 20 χρόνια, το όφελος ενός εμβολίου στα 12-13 φαίνεται στους θανάτους μόνο όταν εκείνες οι γενιές μπουν στην ηλικία κινδύνου. Η σχολική απόφαση εμβολιασμού του 2008 πληρώνει το μέρισμά της δεκαέξι χρόνια αργότερα.

Αυτός είναι και ο λόγος που το screening δεν καταργείται. Τα εμβόλια δεν καλύπτουν όλους τους ογκογόνους τύπους HPV, και κάποιες γυναίκες είχαν εκτεθεί στον ιό πριν εμβολιαστούν (NHS). Για τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, «εξάλειψη» δεν σημαίνει μηδέν περιστατικά, αλλά λιγότερα από 4 ανά 100.000 γυναίκες ετησίως, με οδικό χάρτη το 90-70-90: 90% εμβολιασμός έως τα 15, 70% screening, 90% θεραπεία (WHO). Η Αγγλία απέδειξε ότι το πρώτο σκέλος δουλεύει. Παραμένει όμως η ίδια κάτω από τους στόχους, με κενά κάλυψης στις φτωχότερες περιοχές (UKHSA).

Στην Ελλάδα, το στοίχημα είναι πια στατιστικό

Εδώ η εικόνα αλλάζει χαρακτήρα. Η χώρα έχει τον μηχανισμό. Το πρόγραμμα Προλαμβάνω προβλέπει τεστ Παπανικολάου ανά τριετία για τις 21-29 και HPV DNA test ανά πενταετία για τις 30-65, με δυνατότητα αυτοδειγματοληψίας (Προλαμβάνω, oloygeia.gr). Υπάρχει και HPV εμβολιασμός στο εθνικό σχήμα παιδιών και εφήβων (ECDC). Και το βάρος είναι πραγματικό: η country fact sheet εξακολουθεί να καταγράφει κάθε χρόνο νέα περιστατικά και θανάτους (HPV Information Centre).

Αυτό που λείπει δεν είναι το εμβόλιο. Είναι η ορατότητα των δεδομένων. Δεν υπάρχει δημόσιο, επικαιροποιημένο dashboard που να δείχνει εμβολιαστική κάλυψη ανά ηλικία και περιοχή, πραγματική συμμετοχή στο screening, ποσοστά θετικών τεστ, και χρόνους από το θετικό αποτέλεσμα έως την κολποσκόπηση και τη θεραπεία. Χωρίς αυτά τα νούμερα, η Αγγλία ξέρει ακριβώς πόσες ζωές έσωσε. Εμείς δεν μπορούμε να πούμε αν βαδίζουμε στην ίδια τροχιά ή αν αφήνουμε ολόκληρες ομάδες πληθυσμού εκτός κάλυψης.

Η επιστήμη έκλεισε το δύσκολο κεφάλαιο. Ξέρουμε πια ότι ένα οργανωμένο πρόγραμμα μπορεί να μηδενίσει θανάτους από έναν καρκίνο. Το επόμενο βήμα δεν κρίνεται σε εργαστήριο. Κρίνεται από το αν ένα σύστημα υγείας μετρά τι κάνει, και το δημοσιεύει.